III SA/Wr 190/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk (sprawozdawca) Sędzia WSA Marcin Miemiec Asesor WSA Magdalena Jankowska-Szostak Protokolant Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 13 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty oddala skargę. W dniu [...] r. funkcjonariusze I C we W skontrolowali – na drodze krajowej Nr [...] w miejscowości [...] – zespół pojazdów składający się z samochodu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] oraz przyczepy o numerze rejestracyjnym [...] o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej [...] kg. Kierowcą i właścicielem skontrolowanego zespołu pojazdów okazał się A C . W czasie kontroli kierujący nie posiadał karty opłaty drogowej. Do protokołu przesłuchania oświadczył, że zostawił ją omyłkowo w portfelu żony (wraz z pieniędzmi, podczas tankowania na stacji benzynowej). Kierowca skontaktował się telefonicznie z żoną, która po 30 minutach dowiozła siedmiodniową kartę opłaty drogowej (....), wraz z odcinkiem kontrolnym. Z oświadczenia zainteresowanego wynikało ponadto, że nie prowadzi on działalności gospodarczej a w momencie kontroli udaje się, prywatnie, po zakup nagrobka. Uwzględniając te okoliczności, N U C w W – po formalnym wszczęciu postępowania – wydał w dniu [...] r. decyzję Nr[...] , w której nałożył na A C karę pieniężną w wysokości [...] zł, za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją D I C we W z dnia [...] r. (Nr....), wydaną po rozpatrzeniu odwołania strony. W uzasadnieniu drugoinstancyjnego orzeczenia organ przywołał liczne przepisy ustawy o transporcie drogowym, a także postanowienia załącznika do tej ustawy oraz przepisy rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 8 sierpnia 2006 r. w sprawie opłat za przejazd po drogach. Podkreślono zwłaszcza, że przepisy wspomnianej ustawy znajdują odpowiednie zastosowanie także do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty, które nie są przedsiębiorcami. Również takie przewozy powinny być opłacone poprzez wykupienie karty opłaty drogowej (winiety – organ opisał szczegółowo jej wygląd i sposób używania), którą kierowca pojazdu obowiązany jest posiadać przy sobie i okazywać na żądanie uprawnionego organu kontroli (kompetencje w tym zakresie przysługują również organom celnym). W tym kontekście Dyrektor Izby Celnej zwrócił uwagę, że w wypadku stwierdzenia naruszenia powinności wynikających z przepisów ustawy o transporcie drogowym, obowiązkiem organów jest zastosowanie stosownych sankcji. W rozpatrywanym przypadku sankcję taką przewidziano w pkt. 4.1. załącznika do ustawy, w postaci kary pieniężnej w wysokości 3.000 zł. Zdaniem organu odwoławczego, karę tą wymierzono prawidłowo, ponieważ według § 3 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego z 2006 r., nie stanowi dowodu uiszczenia wymaganej opłaty ani winieta nieprzedziurkowana, ani też nieumieszczona w sposób określony w ust. 2 pkt 1 tego samego paragrafu. Odnosząc się do twierdzenia odwołującego się, iż został on już wcześniej ukarany przez S G w Ś grzywną w kwocie [...] zł, D I C wyjaśnił, że – w świetle art. 92a ust. 3 ustawy o transporcie drogowym – fakt ten nie wyklucza wymierzenia kary pieniężnej przewidzianej w załączniku do ustawy. W konkluzji uzasadnienia swojej decyzji organ drugiej instancji wywiódł, że bezsporne okoliczności faktyczne sprawy w pełni uzasadniały zarówno samo wymierzenie kary pieniężnej, jak i jej wysokość. W osobiście sporządzonej i terminowej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W ukarany zażądał uchylenia w całości decyzji D I C we W , zarzucając jej błędy w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, które miałyby polegać na przyjęciu przez organ, iż 14 lutego 2007 r. skarżący dokonywał, jako przedsiębiorca, transportu drogowego samochodem dostawczym, bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych. W uzasadnieniu skargi przytoczono jednak – niekonsekwentnie, jeśli zważyć wcześniej cytowany zarzut – wszystkie okoliczności faktyczne, na które powoływały się również organy celne obu instancji. Zwrócono też uwagę, że strona zapłaciła już grzywnę wymierzoną przez S G w Ś, uznając w konsekwencji za nieuzasadnione wymierzenie kolejnej kary pieniężnej i to w wysokości odpowiadającej dwumiesięcznym dochodom całej rodziny skarżącego. W odpowiedzi, strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres sądowej kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej – w skrócie – "p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez organy celne. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania innych reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c"). W świetle przytoczonych zasad oceny dokonywanej przez sądy administracyjne skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ Sąd nie stwierdził, aby organy celne dopuściły się naruszenia prawa procesowego lub materialnego, w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie z obrotu podjętych przez nie rozstrzygnięć. W ogóle niezrozumiały jest zarzut rzekomego przyjęcia przez organy celne – jako podstawy rozstrzygnięcia – iż skarżący wykonywał skontrolowany przewóz w charakterze przedsiębiorcy. Takiego twierdzenia brak w uzasadnieniach zakwestionowanych orzeczeń N U C i D I C . Przeciwnie, oba wymienione organy przyjęły za wiarygodne oświadczenie, że zainteresowany nie prowadzi działalności gospodarczej, a w trakcie kontroli jechał prywatnie (po zakup nagrobka). Okoliczności te przyznano zresztą w skardze. Należy je zatem uznać za niesporne w sprawie. Godzi się w związku z tym niezwłocznie podkreślić, że organy trafnie uznały, iż okoliczność ta nie mogła mieć jednak żadnego znaczenia dla odpowiedzialności strony, związanej z faktem nieposiadania przy sobie karty opłaty drogowej, w momencie wykonywania skontrolowanego przejazdu. Decydujące znaczenie miały w tym zakresie rozwiązania normatywne obowiązujące w dniu 14 lutego 2007 r., a więc wtedy, kiedy przejazd ten był wykonywany. Wedle art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (jednolity tekst – Dz. U. z 2007 r., Nr 125, poz. 874 ze zm.), która będzie dalej powoływana jako "u.t.d.", "Do przewozów drogowych wykonywanych: ... przez podmioty niebędące przedsiębiorcami, ... - stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego". Z art. 4 ust. 4 u.t.d. wynika dalej, że za niezarobkowy przewóz drogowy (tzw. przewóz na potrzeby własne) uznał prawodawca "każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki: a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników, b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi, c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego – rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin, d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych". Przejazd podlegający kontroli w rozpoznawanej sprawie spełniał bez wątpienia wszystkie te z wymienionych warunków, które w sytuacji strony skarżącej – niebędącej wszak przedsiębiorcą – mogły być spełnione. Chodziło bowiem o przejazd drogowy (bez załadunku i bez pasażerów) zespołu pojazdów, który służył (w tej konkretnej sytuacji) do nieodpłatnego przewozu osoby będącej właścicielem tego zestawu i przez nią osobiście prowadzonego, nie będącego jednocześnie przewozem w zakresie świadczonych profesjonalnie usług turystycznych (przesłanki wymienione pod "a", "b" i "d"). Wymóg określony pod "c" nie wchodził zaś w ogóle w rachubę, skoro pojazd kierowany przez skarżącego nie był załadowany. Dodatkowego podkreślenia wymaga też to, iż niezarobkowy przewóz drogowy (w powyższym rozumieniu) jest jedną z postaci ogólniejszej kategorii "przewozu drogowego" (art. 4 pkt 6a u.t.d.). Zgodnie zaś z art. 42 ust. 1 tej samej ustawy, wykonywanie przewozu drogowego zobowiązuje do uiszczenia stosownej opłaty za przejazd po drodze krajowej. Regulacja ta dotyczy niewątpliwie także przewozu "niezarobkowego" (we wcześniej podanym znaczeniu), a więc przepis art. 42 ust. 1 powinien być niewątpliwie zastosowany również w niniejszym przypadku, a to ze względu na odesłanie z art. 3 ust. 2 pkt 3 u.t.d. Żadne z czterech ograniczeń przewidywanych w art. 42 ust. 1 w dniu wykonywania przewozu (tzn. w dacie 14 lutego 2007 r.) nie dotyczyło przy tym skarżącego, przeto skonstatować trzeba, że ciążyła na nim powinność uiszczenia opłaty za przejazd. Słusznie też wywiodły organy, że prawidłowy sposób uiszczenia wspomnianej opłaty podlega reglamentacji przewidzianej zwłaszcza w § 2 i § 3 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 8 sierpnia 2006 r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz. U. Nr 151, poz. 1089 ze zm.). Nie ulega wątpliwości, że strona nie spełniła wymogów przewidzianych w przywołanych przepisach, skoro w momencie rozpoczęcia kontroli nie dysponowała w ogóle (nie miała przy sobie) kartą opłaty drogowej, czego z kolei wymaga ustawodawca w art. 87 ust. 1 u.t.d. Co prawda żona skarżącego dowiozła kartę tygodniową po około 30 minutach od rozpoczęcia kontroli, ale także znaczenie tego faktu zostało trafnie ocenione przez organy, które podkreśliły przecież, iż – stosownie do § 3 ust. 4 pkt 1 w związku z ust. 2 pkt 1 wspomnianego rozporządzenia – nie stanowi dowodu uiszczenia opłaty winieta samoprzylepna nieumieszczona trwale wewnątrz pojazdu, w prawym dolnym rogu przedniej jego szyby. Dodać jedynie wypada, że jeszcze bardziej jednoznacznie kwestia ta została przesądzona w pkt. 4.1. załącznika do ustawy o transporcie drogowym, podług którego: "Karta ... tygodniowa, która w chwili rozpoczęcia kontroli (celowe podkreślenie składu orzekającego) nie znajdowała się w pojeździe, a przedstawiona została w terminie późniejszym, nie stanowi dowodu uiszczenia opłaty". Reasumując, w świetle przytoczonych okoliczności faktycznych, bezspornych w sprawie – co wymaga powtórnego, dobitnego podkreślenia – oraz uwzględniając rozwiązania normatywne obowiązujące w dniu wykonywania skontrolowanego przejazdu i w czasie orzekania organy były zobligowane do zastosowania kary pieniężnej w wysokości 3.000 zł, przewidzianej w pkt. 4.1. załącznika do ustawy o transporcie drogowym. Nie mogły przy tym swobodnie miarkować (obniżyć wysokość) tej kary, przez uwzględnienie np. sytuacji materialnej strony i jego rodziny, ponieważ przepisy nie przewidują takiej możliwości (kary zostały ustalone przez prawodawcę "sztywno"). Marginalnie zaznaczyć trzeba, że mimo obserwowanej, stopniowej liberalizacji przepisów analizowanej ustawy, pkt 4.1. załącznika zostanie uchylony dopiero z dniem 1 lipca 2001 r. (zob. art. 9 pkt 2 in fine w związku z art. 3 pkt 11 lit. "a" ustawy z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw – Dz. U. Nr 218, poz. 1391). Istniały zatem podstawy prawne do wymierzenia kary pieniężnej, o której mowa, za naruszenie przez skarżącego obowiązków przewidzianych w art. 42 ust. 1 i w art. 87 ust. 1 u.t.d., w brzmieniu tych przepisów w dniu 14 lutego 2007 r., kiedy to wykonywał on skontrolowany wtedy przejazd. Wbrew odmiennemu zapatrywaniu strony skarżącej, przeszkody w wymierzeniu kwestionowanej kary pieniężnej nie stanowił również fakt wcześniejszego skazania na karę grzywny przez S G w Ś . Skazanie wyrokiem karnym, na podstawie art. 92a ust. 1 u.t.d. nie wyklucza bowiem wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie nałożenia kary pieniężnej. Kumulację przewiduje w tym wypadku wprost przepis ust. 3 w tym samym artykule, zwłaszcza w odniesieniu do sytuacji, gdy kierujący pojazdem jest jednocześnie podmiotem, o którym mowa w art. 3 ust. 2 pkt 3 tejże ustawy. Godzi się jednak zauważyć, że wyrok skazujący dotyczył faktu nieposiadania przy sobie karty opłaty drogowej, natomiast organy celne obu instancji nałożyły karę za wykonywanie przewozu drogowego bez prawidłowego (tzn. odpowiadającego warunkom określonym w § 2 i § 3 rozporządzenia wykonawczego do u.t.d.) uiszczenia opłaty. Trudno więc mówić o tożsamości obu sytuacji. Mając to na uwadze, marginalnie tylko warto dodać, że niekiedy nawet to samo zdarzenie uruchamia – i to kumulatywnie – więcej niż jedną tylko sankcję, bądź to na obszarze tej samej gałęzi prawa (stosowanie kar, a obok nich – dodatkowo jeszcze – środków karnych orzekanych w toku postępowania karnego), bądź też przewidzianych w różnych gałęziach (jak w tym przypadku, czy też w razie popełnienia czynu niedozwolonego w rozumieniu art. 415 i n. KC, stanowiącego jednocześnie przestępstwo). Po prostu pewne zdarzenia prawne wywołują konsekwencje w obrębie wielu gałęzi systemu prawa, co nie przesądza jeszcze automatycznie o niezasadności stosowania wszystkich zbiegających się wówczas norm. Niniejszy wyrok wpisuje się zatem ponownie w pewną, utrwaloną już linię orzeczniczą, której przykładami są między innymi: wyrok NSA z dnia 20 czerwca 2006 r. (I OSK 1000/05); wyroki WSA w Warszawie: z dnia 2 kwietnia 2007 r. (VI SA/ Wa 1966/06), z dnia 8 maja 2007 r. (VI SA/ Wa 393/07) i z dnia 29 maja 2007 r. (VI SA/Wa 315/07), a także wyroki tutejszego Sądu: z dnia 13 czerwca 2007 r. (III SA/Wr 4/07) i z dnia 18 listopada 2008 r. (III SA/Wr 14/08). Uwzględniając przedstawione motywy, Sąd miał obowiązek oddalenia skargi, na podstawie dyspozycji wynikającej z art. 151 p.p.s.a.