III SA/Wr 216/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2015 r., na posiedzeniu niejawnym, wniosku "A" Sp. z o.o. z w B., o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych, na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, z dnia 18 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Wr 216/15, w sprawie ze skargi "A" Sp. z o.o. w B., na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W., z dnia [...] marca 2015 r., Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu prowadzenia działalności w zakresie urządzania gier poza ośrodkiem gier bez wymaganej koncesji, postanawia: odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 8 kwietnia 2015 r. strona skarżąca złożyła skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] marca 2015 r., opisaną w sentencji niniejszego postanowienia. Spółka wniosła również o przyznanie jej prawa pomocy, wskazując w uzasadnieniu wniosku, że jej obecny stan finansowy nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych. Dodatkowo podniesiono, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...].000 zł., wartość środków trwałych – [...].430,93 zł, a strata za ostatni rok obrotowy wyniosła [...].069,02 zł. Nadto, na wezwanie Sądu, strona skarżąca wniosła o rozpatrzenie wniosku na podstawie już złożonych dokumentów wskazując, że "prowadzi działalność pomimo osiągania straty licząc na polepszenie koniunktury oraz licząc na przestrzeganie prawa Unii Europejskiej przez organy administracji publicznej oraz sądy". Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 18 maja 2015 r. odmówiono stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W ustawowym terminie strona skarżąca złożyła sprzeciw od tego postanowienia. W treści sprzeciwu pełnomocnik spółki, powołując art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), dotyczący prawa pomocy w zakresie częściowym, wniósł jednocześnie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W sprzeciwie zarzucono ponadto naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez dowolną i pobieżną ocenę przedstawionej sytuacji, która w konsekwencji doprowadziła do błędnego przyjęcia, że skarżąca nie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, posiada dostateczne środki i jest w stanie ponieść bez uszczerbku, samodzielnie, pełne koszty postępowania przed sądem administracyjnym. Strona skarżąca podkreśliła również, że jej sytuacja uległa zmianie i pogorszeniu wskutek szczególnych, niezawinionych przez nią okoliczności. Wskazała, że nie miała sposobności zgromadzić dostatecznych środków pieniężnych umożliwiających finansowanie tak licznych i długich procesów. Podkreśliła, że w obecnej sytuacji gospodarczej oraz zmiennej sytuacji finansowej, wykazanej w dokumentacji, osiągane przez nią dochody są pożytkowane na bieżąco na zapewnienie wiarygodności rynkowej i płynności finansowej spółki. Wszelkie pozostałe środki finansowe są przeznaczone na pokrycie istniejących zobowiązań i kar pieniężnych na rzecz Skarbu Państwa. Strona skarżąca nie załączyła jednak żadnych dodatkowych dokumentów. Zarządzeniem z dnia 18 czerwca 2015 r. wezwano spółkę do wyjaśnienia, czy wnosi o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, czy też częściowym, w terminie 7 dni. W odpowiedzi strona skarżąca – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, podała, że wnosi o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., od wydanego przez referendarza sądowego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy przysługuje stronie sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 7 dni. Z przepisu art. 260 tej samej ustawy wynika natomiast, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przed sądem, na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencją zatem wniesienia przez skarżącą spółkę sprzeciwu od wydanego w niniejszej sprawie postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 kwietnia 2015 r., odmawiającego przyznania stronie prawa pomocy, była utrata mocy wymienionego postanowienia i konieczność rozpoznania wniosku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. W ocenie Sądu, wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych (w całości lub w części) albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna (inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej) powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także to, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Należy przy tym zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie – tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia wymaga również fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią bowiem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, natomiast rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Wobec tego, to na stronie spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Z przywołanego przepisu, a także z poglądów doktryny i orzecznictwa wynika, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza zaś, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi się przychylić do żądania strony, a jedynie może przyznać jej prawo pomocy, jeżeli na podstawie art. 199 p.p.s.a. uzna, że zachodzi taka potrzeba dla zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku – uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe, w związku z czym uznaniowość w zakresie przyznania czy też odmowy przyznania takiego prawa wymaga od sądu dokładnego przeanalizowania i wnikliwej oceny sytuacji wnioskodawcy (por. postanowienia NSA: z dnia 19 stycznia 2010 r., I GZ 1/10; z dnia 28 marca 2012 r., akt II GZ 100/12). W swoim sprzeciwie strona skarżąca argumentuje, iż jej sytuacja uległa zmianie i pogorszeniu wskutek szczególnych, niezawinionych przez nią okoliczności. Wskazała, że nie miała sposobności zgromadzić dostatecznych środków pieniężnych umożliwiających finansowanie tak licznych i długich procesów. Podkreśliła, że w obecnej sytuacji gospodarczej i wobec zmiennej sytuacji finansowej osiągane przez nią dochody są pożytkowane na bieżąco na zapewnienie wiarygodności rynkowej i płynności finansowej spółki. Wszelkie pozostałe środki finansowe są przeznaczone na pokrycie istniejących zobowiązań i kar pieniężnych na rzecz Skarbu Państwa. Jednocześnie jednak strona skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających wskazane powyżej okoliczności. Tymczasem, jak przyjmuje się w orzecznictwie, osoba prawna, w celu wykazania spełnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, obowiązana jest udokumentować swoją sytuację finansową i wykazać, że podjęła wszelkie możliwe kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z wszczynanym postępowaniem. W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca bezspornie tak nie uczyniła. Twierdzenia spółki nie zostały poparte żadnymi dokumentami źródłowymi. Strona nie wykazała zatem należytej inicjatywy i staranności, przy uzasadnieniu wniosku, a przede wszystkim przy wykazaniu, że kwalifikuje się ona do grona podmiotów legitymowanych do uzyskania pomocy ze strony Państwa. Tym samym uniemożliwiła Sądowi dokonanie pozytywnej oceny wniosku. Strona skarżąca oświadczyła nadto, że świadomie prowadzi działalność gospodarczą pomimo uzyskania straty, licząc na potencjalne polepszenie się "koniunktury". Ponadto spółka nie wykazała, że już utraciła płynność finansową. Tymczasem, jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX Nr 477191). Mając na uwadze wszystkie naprowadzone okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny – na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.