III SA/Wr 219/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała Sędziowie Sędzia NSA Józef Kremis (sprawozdawca) Sędzia WSA Jerzy Strzebińczyk Protokolant Monika Mikołajczyk po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 6 września 2007 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Wojewody D. z dnia 12 października 2006 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. oddala skargę; II. zasądza od Skarbu Państwa – kasa tut. Sądu – na rzecz adw. Petera Mohlka kwotę 292,80 (dwieście osiemdziesiąt dwa i 80/100) zł tytułem nieopłaconych kosztów pomocy prawnej. U Z A S A D N I N I E Zaskarżoną decyzją Wojewoda D., po rozpatrzeniu odwołania J. P. – przywołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 15 ust. 2 ustawy dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.e.l.d.o.") – utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy D. z dnia 6 września 2006 r. (Nr [...]) orzekającą o wymeldowania J. P. z miejsca pobytu stałego w lokalu położonym w D. przy ul. W. [...]. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda D. przypomniał, że postępowanie w sprawie wymeldowania J. P. zostało wszczęte na wniosek Z. P.-K., która powoływała się na niezamieszkiwanie jej byłego męża w D. przy ul. W. [...] od jedenastu lat. W postępowaniu wyjaśniającym organ pierwszej instancji ustalił, że J. P. nie zamieszkuje we wspomnianym lokalu od 1995 r., co potwierdziła wnioskodawczyni i przesłuchani świadkowie. Także kontrola meldunkowa przeprowadzona przez funkcjonariuszy Policji wykazała, że J. P. nie mieszka w D. od około dziesięciu lat. W mieszkaniu nie ma jego rzeczy. Ponadto sam skarżący nie kwestionuje tego faktu. W takim stanie rzeczy Wójt Gminy D. uznał, że w sprawie zaistniały przesłanki wymeldowania w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o., gdyż strona opuściła sporny lokal. Wojewoda D. stwierdził, że organ ewidencji ludności ma obowiązek potwierdzić fakt opuszczenia, bez wymeldowania, przez osobę wymeldowywaną miejsca pobytu stałego lub czasowego przekraczającego trzy miesiące. Podkreślił przy tym, że w orzecznictwie utrwalił się pogląd, że opuszczenie miejsca pobytu stałego musi mieć charakter dobrowolny (wyroki NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., V SA 3169/200 i z dnia 22 sierpnia 2000 r., V SA 108/2000). Dobrowolne opuszczenie lokalu zakłada natomiast istnienie zamiaru osoby wymeldowywanej opuszczenia lokalu. Opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. musi mieć również charakter trwały, powinno być ono następstwem zamiaru tej osoby, przy czym zamiar ten należy pojmować jako wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Według organu drugiej instancji, w postępowaniu wyjaśniającym ustalono fakt niezamieszkiwania J. P. w lokalu przy ul. W. [...] w D. Pomimo niezamieszkiwania w tym lokalu od 1995 r., odwołujący się odmawia dobrowolnego wymeldowania się, wskazując na fakt, że nie będzie miał gdzie wrócić po odbyciu kary pozbawienia wolności. Spowoduje to wiele utrudnień w jego życiu. Ponadto podniósł, że w sądzie powszechnym prowadzone jest postępowanie o cofnięcie darowizny spornej nieruchomości. Przepis art. 15 ust. 1 u.e.l.d.o. stanowi, iż osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. J. P. tego obowiązku nie wykonał, odmawia także jego wypełnienia obecnie, mimo ustaleń, że sporny lokal opuścił dobrowolnie w 1995 r. Z zeznań świadków wynika, że po opuszczeniu mieszkania zamieszkał w J. Następnie, jak wynika z informacji otrzymanej z Powiatowego Domu Pomocy Społecznej w O., korzystał z mieszkania służbowego w okresie od 1 marca 2001 r. do dnia aresztowania, tj. do dnia 22 czerwca 2004 r. Z mieszkania służbowego PDPS w O. został wymeldowany w dniu 31 października 2004 r. W takiej sytuacji organ odwoławczy uznał, że J. P. spełnił przesłanki wymeldowania z pobytu stałego określone w art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. Zdaniem Wojewody D., decyzja o wymeldowaniu odzwierciedla stan faktyczny sprawy co do miejsca pobytu skarżącego, nie przesądza natomiast kwestii rozliczeń między byłymi małżonkami, gdyż spory te należą do właściwości sądów powszechnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu J. P. zakwestionował decyzję Wojewody D. podnosząc, że nie wyprowadził się ze spornego lokalu dobrowolnie, lecz pod presją rodziny (córek i żony, która nawiązała romans z K. K.), systematycznie odwiedzał D. (np. na święta), ale była żona skarżącego – po zawarciu przez nią nowego małżeństwa – zabroniła mu przyjazdu. Po dokonanej przez skarżącego darowiźnie ½ udziału we współwłasności spornego lokalu na rzecz swoich córek kontakty z rodziną stały się sporadyczne, zaś po śmierci córki M. (23 listopada 2000 r.) nastąpiło oziębienie stosunków rodzinnych. Skarżący podkreślił, że w D. pozostały jego rzeczy, np. ubrania, meble, magnetowid, rower. Zauważył również, że po dokonanej darowiźnie udziału w mieszkaniu przysługuje mu "dożywotka", która uniemożliwia wymeldowanie właściciela z prywatnej własności. Skarżący podniósł ponadto, że organy meldunkowe nie uwzględniły faktu wystąpienia skarżącego o cofnięcie darowizny z powodu niewłaściwego postępowania obdarowanej córki. Zarzucił organom meldunkowym naruszenie zasad konstytucyjnych chroniących obywatela oraz nieuwzględnianie ludzkiego i społecznego aspektu sprawy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda D. wniósł o oddalenie skargi, podkreślając, że argumentacja skarżącego nie podważa zasadności kwestionowanej decyzji, skoro J. P. od 1995 r. nie mieszka w D. W piśmie z dnia 27 kwietnia 2007 r. pełnomocnik skarżącego zawarł wniosek o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z akt postępowania cywilnego o sygnaturze I C 319/2006 (Sąd Rejonowy w Oleśnicy, I Wydział Cywilny), a w szczególności zeznań złożonych w tym postępowaniu przez córkę skarżącego K. P.-S., na okoliczność przebywania skarżącego w D. w budynku przy ul. W. [...] po 1995 r. do chwili aresztowania. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym pełnomocnik skarżącego zarzucił Wojewodzie D. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. – przez niepełne uzasadnienie zaskarżonej decyzji, art. 80 k.p.a. – przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, art. 77 § 1 k.p.a. – przez niepełne zebranie materiału dowodowego oraz zebranie materiału dowodowego niewłaściwej jakości, a także art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. – przez przyjęcie, że skarżący dobrowolnie opuścił sporny lokal. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie "u.p.p.s.a."), w tym także na rozstrzygnięcia podejmowane w sprawach ewidencji ludności. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy [art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) u.p.p.s.a.], jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji zależy od odpowiedzi na pytanie, czy z zebranego w sprawie materiału dowodowego można wyprowadzić zaistnienie po stronie skarżącego przesłanek określonych w art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o., który obliguje organ gminy do wydania decyzji o wymeldowaniu osoby, gdy ta opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zarzuty strony skarżącej oraz mające je wesprzeć argumenty nie mogą wzruszyć kwestionowanej decyzji, znajduje ona bowiem dostateczne podstawy prawne i faktyczne, aby pozostać w zbiorze legalnych rozstrzygnięć administracyjnych. Dokonując wykładni art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o., w judykaturze przyjęto, że opuszczenie stałego miejsca zamieszkania w rozumieniu wspomnianego przepisu występuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i ma charakter trwały (zob. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005 r., II OSK 302/05, Lex 190969). Ocena dobrowolności i trwałości opuszczenia miejsca pobytu stałego jak też zamiaru stałego pobytu, zamieszkiwania w danej miejscowości czy nawet w oznaczonym lokalu, powinna być zobiektyzowana w tym sensie, że musi wynikać z takiego zachowania się osoby fizycznej, które wskazuje na rzeczywiste powiązanie jej działalności życiowej z określonym miejscem (zob. J. Strzebińczyk, [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. prof. dr hab. E. Gniewek, Warszawa 2006, s. 65). Za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o. uznano nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (zob. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., V SA 3078/00, Lex Nr 78937; także wyrok NSA z 18 kwietnia 2000 r., V SA 1424/99, Lex Nr 79243). Z ustaleń organów w rozpoznawanej sprawie wynika, że po odbyciu kary pozbawienia wolności skarżący wrócił do D. w 1994 r., jednakże już w 1995 r. wyprowadził się z położonego w tej miejscowości mieszkania przy ul. W. [...] najpierw do J., później zaś do O., gdzie skarżący pozostawał w mieszkaniu służbowym do chwili aresztowania w dniu 21 czerwca 2004 r. Fakt opuszczenia mieszkania w D. przyznał sam skarżący, podnosząc przy tym, że nie wyprowadził się dobrowolnie lecz pod presją rodziny, zwłaszcza zaś żony, która po zawarciu nowego małżeństwa i po "przepisaniu ½ domu jako darowizny" zabroniła – jak to określił skarżący – przyjazdu do D. Skarżący twierdził, że przyjeżdżał do D. na święta oraz na grób córki. W piśmie z dnia 30 sierpnia 2005 r. (zatytułowanym "Wyjaśnienie") skarżący oświadczył: "od roku 1995 przebywałem w lokalu ul. W. [...] [...] dość często, a od roku 2000 za każdym pobytem na grobie córki." Fakt niezamieszkiwania skarżącego w spornym lokalu znalazł odzwierciedlenie nie tylko w oświadczeniach córki oraz byłej małżonki skarżącego (co ewentualnie mogłoby podważać wiarygodność takich dowodów ze względu na sprzeczność interesów skarżącego i tych osób), ale także w zeznaniach świadków wskazanych przez skarżącego, skoro jeden z nich przyznał, że widywał skarżącego w D., jednak nie może potwierdzić zamieszkiwania skarżącego w badanym okresie, drugi zaś oświadczył, że nic nie wie o zamieszkiwaniu skarżącego. W kontekście ustaleń dokonanych w postępowaniu wyjaśniającym nie można organom administracji publicznej postawić skutecznego zarzutu niewyjaśnienia istotnych sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Jeżeli bowiem skarżący już w 1995 r. zrezygnował z zamieszkiwania w lokalu, w którym był zameldowany, i od chwili podjęcia pracy najpierw w J., a później w O., zamieszkiwał w lokalu służbowym, bywając w D. jedynie okazjonalnie, to organy do spraw ewidencji ludności miały dostateczne podstawy, by przyjąć, że skarżący opuścił sporny lokal dobrowolnie. Trzeba przy tym zauważyć, że wykonywanie obowiązków pracowniczych przez skarżącego nie wymagało zmiany miejsca zamieszkania, gdyż miejsce świadczenia pracy znajdowało się w miejscowości położonej blisko D., a więc możliwy był codzienny dojazd, zwłaszcza, że skarżący dysponował samochodem a ponadto istniało połączenie autobusowe. Gdyby nawet przyjąć, że – jak podnosi skarżący – przyczynę opuszczenia miejsca pobytu stałego na tak długi czas stanowiła presja członków rodziny, w tym także zachowanie się byłej małżonki (zwłaszcza po zawarciu przez nią nowego związku małżeńskiego), to należy zauważyć, że skarżący nie podjął jakichkolwiek działań prawnych, które wskazywałyby na zamiar powrotu do spornego mieszkania i skoncentrowania swoich interesów życiowych w tym właśnie miejscu. Zdaniem Sądu, organy administracji publicznej nie sprzeniewierzyły się zasadzie swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), gdy – kierując się podstawowymi zasadami doświadczenia życiowego – przyjęły, że tak długi okres pozostawania poza miejscem stałego zameldowania wynikał nie tylko ze świadczenia pracy w innej miejscowości, ale odzwierciedlał (na podstawie kryteriów obiektywnych, nie zaś w subiektywnym odczuciu skarżącego) koncentrację w tym czasie interesów życiowych poza D. i znajdującym się w tej miejscowości spornym lokalem. Na poprawność dokonanej przez organy administracji oceny postępowania skarżącego może dodatkowo wskazywać także darowizna udziału skarżącego we współwłasności na rzecz jego córek, dokonana już po wyprowadzeniu się ze spornego lokalu i po rozwiązaniu przez sąd małżeństwa skarżącego ze Z. P. Odnosząc się do twierdzeń skarżącego o przysługującym mu prawie do spornego mieszkania, należy zauważyć, że po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 716) postępowanie administracyjne dotyczące ewidencji ludności zostało oderwane od tytułu prawnego do lokalu. Źródłem powinności organu administracji dokonania czynności wymeldowania jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym miejscu (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 października 2004 r., V SA 3089/03, Lex Nr 160723). Celem postępowania o zameldowanie lub wymeldowanie jest bowiem odzwierciedlenie faktu przebywania (stałego lub czasowego) osoby w oznaczonym miejscu, a więc zapewnienie zgodności pomiędzy stanem faktycznym a wpisem figurującym w ewidencji ludności (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2003 r., V SA 3657/02, Wspólnota 2004, Nr 8). Wymeldowanie skarżącego z mieszkania w D. nie stoi więc na przeszkodzie dochodzeniu przysługujących mu uprawnień do spornego lokalu z tytułu dziedziczenia po swojej córce. Niezależnie od tego trzeba również dodać, że – wbrew przekonaniu skarżącego – treść znajdującej się w aktach administracyjnych umowy darowizny nie wskazuje, by na podstawie tej czynności prawnej skarżący uzyskał jakiekolwiek prawo (skarżący nazywa je "dożywotką") na nieruchomości położonej w D. przy ul. W. [...]. Ponieważ przeprowadzone w sprawie postępowanie wyjaśniające dostarczyło dostatecznych dowodów wskazujących na zaistnienie przesłanek zastosowania dyspozycji art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o., przeto – w ocenie Sądu – nie można zgodzić się z zarzutem strony skarżącej o naruszeniu art. 77 § 1 k.p.a. Wprawdzie uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie jest wzorcem, który odzwierciedlałby intencje ustawodawcy wyrażone w art. 107 § 3 k.p.a., to jednak – zarzucane przez stronę skarżącą – naruszenie tego przepisu nie miało istotnego wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, skoro fakty przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia potwierdza materiał dowodowy zgromadzony w aktach administracyjnych. Jeżeli wszczęte skargą J. P. postępowanie sądowe nie dało podstaw do postawienia organom administracji publicznej zarzutu naruszenia prawa według art. 145 u.p.p.s.a., należało – stosownie do dyspozycji art. 151 u.p.p.s.a. – orzec, jak w punkcie I sentencji. Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej znajduje umocowanie w § 19 pkt 1 w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).