III SA/Wr 257/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sędziowie Sędzia WSA Anna Moskała (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Maciej Guziński, , Protokolant specjalista Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 9 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi J.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności pieniężnej oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z [...] r. (nr [...]) wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 54 § 4 i § 5 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201, ze zm.; dalej: "u.p.e.a.") Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W.(dalej: SKO, Kolegium, organ II instancji) – po rozpatrzeniu zażalenia J. K. (dalej: strona, skarżący, zobowiązany) – utrzymało w mocy wydane z upoważnienia Prezydenta W., postanowienie Głównego Specjalisty w Dziale [...] w Wydziale Zarządzania Należnościami Urzędu Miejskiego W. z [...] r. ([...]; [...]) o oddaleniu skargi na czynność egzekucyjną zajęcia innej wierzytelności pieniężnej u Naczelnika Urzędu Skarbowego W. – F., dokonaną zawiadomieniem z [...] r. w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec majątku zobowiązanego na podstawie [...] tytułów wykonawczych, obejmujących należności pieniężne z tytułu opłat dodatkowych za nieuiszczenie opłat za parkowanie. Z akt sprawy wynika, że Prezydent W., będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, wystawił na zobowiązanego [...] tytułów wykonawczych, obejmujących należności z tytułu opłat dodatkowych za nieuiszczenie opłat za parkowanie i skierował je do postępowania egzekucyjnego. W toku postępowania, zawiadomieniem z [...] r. (doręczonym skarżącemu [...] r.), dokonano zajęcia innej wierzytelności pieniężnej u Naczelnika Urzędu Skarbowego W. – F. z tytułu nadpłaty w podatku. W piśmie z [...] r. zobowiązany wniósł skargę na zajęcie egzekucyjne. Zarzucił, że zastosowano niewspółmierny środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunków bankowych, podczas gdy dokonano już zajęcia wierzytelności z tytułu renty w ZUS. Ponadto wskazał, że właściwą osobą zobowiązaną do zapłaty opłaty jest jego syn, K. K., na dowód czego załączył do pisma kopię umowy użyczenia pojazdu. W odpowiedzi na wezwanie organu skarżący sprecyzował, że jego pismo z [...] r. jest skargą na czynność egzekucyjną. Organ I instancji uznał skargę na czynności egzekucyjne za bezzasadną. Podkreślił, że w postępowaniu skargowym nie podlega badaniu zarzut błędu co do osoby zobowiązanego, bowiem zarzuty są badane w odrębnej procedurze. Ocenił prawidłowość stosowania środka egzekucyjnego w aspekcie obowiązujących przepisów i stwierdził, że czynność została wykonana zgodnie przepisami. Wyjaśnił, że zarzut niewspółmiernego charakteru zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunków bankowych i wierzytelności z ZUS także nie może stanowić przedmiotu skargi, albowiem są to przesłanki wniesienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne, które mogły być przedmiotem odrębnego postępowania. W zażaleniu zobowiązany zarzucił organowi egzekucyjnemu naruszenie przepisów procesowych: art. 7, art. 77, art. 78 i art. 80 k.p.a. Podniósł, że do skargi załączył kopię umowy użyczenia pojazdu. Organ pominął ten dowód, czym naruszył wskazane przepisy procesowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Na wstępie Kolegium wyjaśniło, że organ egzekucyjny orzekał na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. Przedmiotem postępowania w tym trybie może być wyłącznie prawidłowość stosowania czynności egzekucyjnych. Przedmiotowy środek procesowy służy do kwestionowania czynności o charakterze wykonawczym i nie zastępuje innych środków procesowych przysługujących zobowiązanemu na podstawie ustawy. SKO podkreśliło, że zobowiązany w skardze podniósł w istocie same zarzuty. Pierwszy, to zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego - art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., a drugi to błęd co do osoby zobowiązanego - art. 33 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Kolegium stwierdziło, że organ egzekucyjny trafnie wskazał, że w postępowaniu skargowym nie dokonuje się oceny zarzutów, z uwagi na zakres tego postępowania i wszelkie uwagi zobowiązanego dotyczące naruszenia wskazanych w zażaleniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, są bezzasadne. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. W rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12a tj. egzekucję z innych wierzytelności pieniężnych. Dalej Kolegium przywołało przepisy regulujące zajęcie wierzytelności pieniężnych (art. 89 i art. 89a u.p.e.a.). Wskazało, że zawiadomienie o zajęciu składnika majątkowego w zakresie elementów formalnych odpowiadało wymogom określonym dla tego rodzaju pisma stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. poz. 2310). Ponadto zawiadomienie o zajęciu zostało podpisane przez uprawnionego pracownika organu egzekucyjnego i doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności oraz zobowiązanemu. SKO zaznaczyło, że organ dokonał zajęcia w trybie określonym przez przepis art. 89a u.p.e.a., z użyciem środków komunikacji elektronicznej. Odpisy tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanemu wcześniej. Przechodząc do analizy argumentów strony Kolegium podkreśliło, że były to w istocie zarzuty na postępowanie egzekucyjne, a nie zastrzeżenia do wykonania technicznej czynności zajęcia egzekucyjnego. Organ odwoławczy zauważył przy tym, że organ egzekucyjny mógł w wezwaniu do sprezycowania wniesionej przez skarżącego skargi wskazać także możliwą kwalifikację pisma jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, z zastosowaniem art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a. skoro zobowiązany podnosił okoliczność błędu co do osoby zobowiązanego. Nie był to jednak – w ocenie Kolegium - powód do czynienia z tej okoliczności zarzutu prowadzącego do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Tym bardziej, że z akt wynika, że postanowieniem z [...] r. Prezydent W. uwzględnił zarzut strony błędu co do osoby zobowiązanego, wniesiony pismem z dnia [...] r. i umorzył postępowanie egzekucyjne. W skardze skarżący zarzucił: 1. naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez niedokonanie przez organ administracji publicznej wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie; 2. naruszenie art. 78 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez organ administracji publicznej żądania strony, co do przeprowadzenia dowodu z umowy użyczenia pojazdu; 3. naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez niezastosowanie się przez organ administracji publicznej do zasady mówiącej, ze ocena czy dana okoliczność została uwzględniona powinna być przeprowadzona na podstawie całokształtu materiału dowodowego. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 - dalej: p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Ponadto Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Uwzględniając powyższe regulacje należało przyjąć, że skarga była niezasadna, Sąd nie dopatrzył się bowiem takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia. Przedmiotem badania Sądu pod kątem legalności były postanowienia organów administracji wydane w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. Podstawą materialnoprawną postanowień organów I i II instancji był art. 54 u.p.e.a. Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Definicję legalną pojęcia czynności egzekucyjnych zawiera art. 1a pkt 2 u.p.e.a. W świetle tego unormowania są to wszelkie działania podejmowane przez organ egzekucyjny i egzekutora, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Skoro czynnościami takimi, stosownie do art. 1a pkt 2 u.p.e.a., są wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, to ocenie w ramach skargi na czynność egzekucyjną podlegają działania organu egzekucyjnego, który na zlecenie wierzyciela ma obowiązek egzekwować należność wskazaną przez niego w tytule wykonawczym. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. W judykaturze przyjmuje się, że określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucją postępowania egzekucyjnego. Ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego (por. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 778/13; wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13; wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 października 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 3396/14, wyrok NSA z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1377/13). W postępowaniu skargowym z art. 54 § 1 u.p.e.a. dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, zgodnie z którym w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a., kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (por. wyrok NSA z 31 stycznia 2018 r. sygn. akt II GSK 2972/17 i powołane w nim orzecznictwo). W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie mogą podlegać tylko zastrzeżenia odnoszące się do czynności egzekucyjnych dokonanych przez organ egzekucyjny. Nie jest zatem możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka służącego ochronie praw zobowiązanego. Stosownie do art. 7 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Natomiast w świetle art. 1a pkt 12a u.p.e.a. środkiem egzekucyjnym w postępowaniu egzekucyjnym, dotyczącym należności pieniężnych, jest m.in. egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych. W ocenie Sądu organy obu instancji w ramach prowadzonego postępowania w trybie art. 54 u.p.e.a. prawidłowo oceniły sposób i formę dokonania przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności pieniężnej. Sposób dokonania tej czynności, w ocenie Sądu, odpowiada bowiem uregulowaniom zawartym w art. 89 i art. 89a u.p.e.a. Zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (art. 89 89 2 u.p.e.a.). W myśl art. 89 § 3 u.p.e.a. jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny: 1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność; 2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem; 3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1. Art. 89a § 1 u.p.e.a. stanowi, że zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa obejmuje także wierzytelności przyszłe, wynikające z nadpłaty lub zwrotu podatku powstałych w ciągu roku od dnia dokonania zajęcia. Dłużnik zajętej wierzytelności składa oświadczenie, o którym mowa w art. 89 § 3 pkt 1, jednocześnie z przekazaniem organowi egzekucyjnemu kwoty na pokrycie dochodzonych należności albo informuje o braku swojej właściwości, jeżeli nie jest dłużnikiem wierzytelności (art. 89a § 2 u.p.e.a.). W sprawie organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, przesyłając stosowne zawiadomienie z [...] r. Zawiadomienie to zostało skutecznie doręczone skarżącemu w dniu [...] r. Dłużnikowi zajętej wierzytelności doręczono zawiadomienie z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej. Druk zawiadomienia spełnia wymogi określone w art. 67 § 1 i 2 u.p.e.a., a także obowiązującego w czasie wydania postanowień organów obu instancji rozporządzenia Ministra Finansów z 22 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1339). Ponadto – jak słusznie zauważyło SKO – zawiadomienie o zajęciu zostało podpisane przez uprawnionego pracownika organu egzekucyjnego. SKO prawidłowo zaznaczyło, że organ dokonał zajęcia w trybie określonym przez przepis art. 89a u.p.e.a. Odpisy tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanemu wcześniej. Analizując argumenty podniesione przez skarżącego, Kolegium zasadnie podkreśliło, że były to w istocie zarzuty na postępowanie egzekucyjne, a nie zastrzeżenia do wykonania technicznej czynności zajęcia egzekucyjnego. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne – stanowiącym fragment postępowania egzekucyjnego – ocenie podlegają natomiast tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się ani o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne, co do zasady, nie ma zatem wpływu na możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Uwzględnienie skargi wywiera skutki jedynie w zakresie czynności, na którą ją wniesiono. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. kognicja organów nadzoru jest ograniczona wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W rozpoznawanej sprawie czynność polegająca na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej została przeprowadzona prawidłowo, o czym wcześniej była już mowa. Dodać także należy, że SKO słusznie zauważyło, że organ egzekucyjny mógł w wezwaniu do sprezycowania wniesionej przez skarżącego skargi wskazać możliwą kwalifikację pisma jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, z zastosowaniem art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a., skoro zobowiązany podnosił okoliczność błędu co do osoby zobowiązanego. Należy jednak zgodzić się z SKO, że brak takiego wskazania nie mógł stanowić podstawy do uchylenia pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia, zwłaszcza, że z akt sprawy wynika, że postanowieniem z [...] r. Prezydent W. uwzględnił wniesiony przez skarżącego pismem z [...] r. zarzut błędu co do osoby zobowiązanego i umorzył postępowanie egzekucyjne. Nie zasługiwały na uwzględnienie podniesione w skardze zarzuty dotyczące naruszenia art. 7, art. 77, art. 78 i art. 80 k.p.a. Organy administracyjne prawidłowo zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy. Wyjaśniły również powody, dla których nie oceniały w toku postępowania prowadzonego w trybie art. 54 u.p.e.a. przedłożonej umowy użyczenia pojazdu i opartego na tym dokumencie zarzutu błędu co do osoby zobowiązanego. Zarzuty skargi okazały się zatem nieuzasadnione. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie stwierdził również, by zaskarżone postanowienie było dotknięte jakimikolwiek innymi uchybieniami, które uzasadniałyby jego uchylenie. Wobec powyższego skargę należało oddalić, stosownie do art. 151 p.p.s.a.