III SA/Wr 31/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Sp. z o.o. w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na skutek sprzeciwu "A" Sp. z o.o. w W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 kwietnia 2014 r. sygn. akt III SA/Wr 31/14 w sprawie ze skargi "A" Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] listopada 2013 r. , nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w związku z eksploatacją [...] automatów do gier poza kasynem gry postanawia: odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy. "A" Sp. z o.o. w W. pismem z dnia [...] grudnia 2013 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] listopada 2013 r. wymierzającą karę pieniężną w związku z eksploatacją [...] automatów do gier poza kasynem gry. W piśmie tym strona skarżąca zawarła wniosek o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w całości, w tym od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Strona skarżąca pismem z dnia [...] lutego 2014 r. została wezwana do uzupełnienia braku formalnego wniosku przez złożenie go na urzędowym formularzu. Ponadto wezwaniem z dnia [...] marca 2014 r. spółka została zobowiązana do przedłożenia odpowiednich dokumentów celem wykazania jej sytuacji finansowej i majątkowej. W złożonym w dniu [...] lutego 2014 r. na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca wskazała, że obecnie nie posiada żadnych środków finansowych, które pozwoliłyby te koszty pokryć, gdyż decyzjami administracyjnymi została pozbawiona całego majątku. Dodała, że zamknięte zostały salony gier, a znajdujące się w nich automaty w całości, razem z gotówką, zostały zabezpieczone. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółka podała, że posiada kapitał zakładowy w wysokości [...] zł oraz środki trwałe o wartości [...] zł. Zgodnie z bilansem za ostatni rok obrotowy strata wyniosła [...] zł. Spółka posiada dwa rachunki bankowe, których stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł [...] zł. Pomimo wezwania Sądu z dnia [...] marca 2014 r. strona skarżąca nie przedłożyła dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów, uzupełniających wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 16 kwietnia 2014 r. odmówiono skarżącej spółce przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie na to postanowienie spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniosła, że Minister Finansów prowadzi obecnie szereg postępowań o cofnięcie zezwoleń na prowadzenie salonów gier oraz kasyna gry na automatach. Wydane przez Ministra Finansów decyzje o cofnięciu zezwoleń zostały przez nią zaskarżone. Wskutek tego urzędnicy odmówili opieczętowania druków raportów dziennych miesięcznych wpłat, wypłat i rezultatów gier, co w rzeczywistości wykluczyło dalszą działalność spółki w większości salonów gier. Spółka de facto nie prowadzi obecnie żadnej działalności gospodarczej, zaś jej działalność ogranicza się wyłącznie do prowadzenia szeregu spraw, sądowych, administracyjnych i sądowoadministracyjnych. Powyższa sytuacja, w której spółka nie ma możliwości uzyskania przychodów, spowodowana została czynnikami od niej niezależnymi. Wzrost stawki podatku od gier z 45 % do 50 % przy marginalnej, kilkuprocentowej zyskowności z prowadzenia salonów gier spowodował, że działalność spółki stała się nieopłacalna. Strona poniosła znaczne nakłady na wyposażenie salonów gier, ich remont, zakup automatów, wysokie opłaty za każde zezwolenie, ustanowienie zabezpieczenia roszczeń Skarbu Państwa. Skarżąca spółka zarzuciła brak notyfikacji przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych oraz podkreśliła, że liczyła się z możliwością zaistnienia sporów sądowych, wymagających poniesienia kosztów opłat sądowych, adwokackich. Posiadała środki na ten cel. Nie miała jednak żadnego wpływu na pozaprawne działania organów celnych, które dokonały zamknięcia salonów gier w oparciu o niewykonalne decyzje wydane w pierwszej instancji. Podniosła jednocześnie, że na skutek takich działań nie posiada obecnie oszczędności ani majątku nadającego się do sprzedaży, co umożliwiłoby na uregulowanie wpisów sądowych. Pomimo zamknięcia salonów gier przez organy celne, spółka musiała zapłacić wynagrodzenia pracownikom. Wszyscy pracownicy mieli odpowiednie okresy wypowiedzenia. Spółka musiała również uregulować składki ubezpieczeniowe ZUS oraz podatek od wynagrodzeń pracowniczych. Pomimo zamknięcia salonów gier musiała opłacać czynsz w okresach wypowiedzenia umów najmu. Posiadane przez nią automaty są bezwartościowe w obecnej sytuacji istnieje gigantyczna nadpodaż, związana z likwidacją branży w wyniku wejścia w życie ustawy o grach hazardowych. Nikt nie inwestuje w automaty, bowiem nie powstają nowe salony gier, gdzie można by je uruchomić. Na udziałowców spółki i ich decyzje o ewentualnych dopłatach spółka nie ma wpływu. O ile w latach poprzednich spółka osiągała spore przychody, to ostatnio przez zwiększony podatek od gier przynosiła straty. Obecnie przychody ze sprzedaży usług na automatach od kilku miesięcy są równe zero zł. Salony gier zostały zamknięte w większości przez organy celne dopiero w 2013 r. na podstawie niewykonalnych według prawa decyzji pierwszoinstancyjnych. Wskazała, że dla oceny jej możliwości finansowych należało przede wszystkim wziąć pod uwagę bilans sporządzony na [...] czerwca 2013 r. i wynikającą z niego ujemną wartość kapitału własnego – [...] zł, z czego same krótkoterminowe zobowiązania wynoszą kilkanaście milionów złotych oraz stan środków pieniężnych w kasie i na rachunkach ([...] zł w dniu [...] marca 2013 r.) czy wreszcie stratę netto w kwocie [...] zł (na dzień [...] marca 2013 r.). W tych okolicznościach nawet gdy skarżąca wygeneruje jakiś przychód, to wszystkie środki są zajmowane w ramach prowadzonych postępowań egzekucyjnych (tak w ramach egzekucji sądowej, jak i administracyjnej). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 j.t., dalej: "p.p.s.a.") od wydanego przez referendarza sądowego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy przysługuje stronie sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 7 dni. Z przepisu art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przed sądem na posiedzeniu niejawnym. Zatem konsekwencją wniesienia przez skarżącą spółkę sprzeciwu od wydanego w niniejszej sprawie postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 kwietnia 2014 r., odmawiającego przyznania stronie skarżącej prawa pomocy, była utrata mocy wymienionego postanowienia i rozpoznanie wniosku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. W ocenie Sądu wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Wobec tego, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Z powyższego, a także poglądów doktryny i orzecznictwa wynika, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi się przychylić do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe, w związku z czym uznaniowość w zakresie przyznania czy też odmowy przyznania takiego prawa wymaga od sądu dokładnego przeanalizowania i wnikliwej oceny sytuacji wnioskodawcy, (por. postanowienia NSA: z dnia 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10; z dnia 28 marca 2012 r. o sygn. akt II GZ 100/12). W niniejszej sprawie skarżąca spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Według oświadczenia zawartego we wniosku kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł, zaś wartość środków trwałych to [...] zł. Z informacji zawartych w środku zaskarżenia wynika, że zgodnie z bilansem sporządzonym na dzień [...] czerwca 2013 r. wartość kapitału własnego jest ujemna i wynosi [...] zł, z czego same krótkoterminowe zobowiązania wynoszą kilkanaście milionów złotych a stan środków pieniężnych w kasie i na rachunkach na dzień [...] marca 2013 r. opiewa na kwotę [...] zł. Za ostatni rok obrotowy spółka miała ponieść stratę w wysokości [...] zł. W sprzeciwie strona wykazała jeszcze niższą kwotę straty na dzień [...] marca 2013 r. – [...] zł. W tym miejscu należy zauważyć, iż strata na którą spółka się powołuje jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Powstanie bowiem straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych. (por. postanowenia NSA: z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 oraz z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08., dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 260/08, Lex nr 479125). Przede wszystkim jednak podnieść należy, że strona skarżąca nie uprawdopodobniła żadnym materiałem dowodowym przedstawionej we wniosku sytuacji finansowej i majątkowej, bowiem wezwanie Sądu o jej sprecyzowanie i udokumentowanie zostało pozostawione bez odpowiedzi. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że strona domagająca się przyznania prawa pomocy ma obowiązek złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych na wezwanie Sądu, co wynika z treści art. 255 p.p.s.a. Zatem oświadczenie o braku jakichkolwiek środków finansowych, niepoparte jakimikolwiek dokumentami, nie jest wystarczające do dokonania oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony. Sąd nie ma także możliwości zweryfikowania wartości ujemnych zawartych w bilansie sporządzonym na [...] czerwca 2013 r., na które to powołuje się strona. Sąd nie mógł więc dokonać pełnej analizy sytuacji finansowej spółki, poprzez porównanie bilansu aktywów i pasywów spółki, rachunku zysków i strat, ustalić rzeczywistego stanu na rachunku bankowym spółki, ani także stwierdzić, czy skarżąca spółka faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej a jej działalność "ogranicza się do wyłącznie do prowadzenia szeregu spraw sądowych, administracyjnych i sądowo-administracyjnych". Nie ulega zatem wątpliwości, że dane zawarte w złożonym przez stronę skarżącą oświadczeniu o majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 p.p.s.a., a wezwanie do uzupełnienia braków nie zostało przez skarżącą spółkę wykonane. Uchylanie się natomiast przez stronę od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnoprawnej w złożonym wniosku i w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a skutkuje niemożnością ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że w niniejszym postępowaniu wpadkowym pełen obraz możliwości finansowych i majątkowych skarżącej spółki nie został ujawniony w sposób pozwalający na stwierdzenie, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, w związku z tym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.