III SA/Wr 315/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marcin Miemiec, Sędziowie Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca), Sędzia NSA Ryszard Pęk, Protokolant Paulina Rosiak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 13 listopada 2007 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę. Postępowanie w sprawie wymeldowania skarżącego M. P. z miejsca pobytu stałego w P. przy ul. N. [...] zostało wszczęte na wniosek R. i J. P. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżący wyrokiem sądowym z dnia [...] (sygn. akt [...]) wydanym przez Sąd Rejonowy w T. otrzymał nakaz eksmisji z przedmiotowego lokalu i jednocześnie został uprawniony do otrzymania lokalu socjalnego. Wyrok ten został wykonany w dniu [...] poprzez zawarcie umowy najmu lokalu socjalnego między M. P. (żoną skarżącego) a Gminą W. M. Zgodnie z tą umową skarżący uzyskał uprawnienie do zamieszkiwania w lokalu socjalnym znajdującym się w budynku położonym w miejscowości P. [...]. W dniu [...] M. P. złożyła oświadczenie, że dobrowolnie opuszcza, opróżnia i wydaje prawnym właścicielom – J. i R.P. nieruchomość położoną w P. Przesłuchiwany w toku postępowania administracyjnego M. P. oświadczył, że nie opuścił z własnej woli mieszkania w P., podał, że nadal znajdują się tam jego rzeczy i nie zamierza dobrowolnie wymeldować się z tego lokalu. Wskazał, że w P.[...] przebywa od trzech dni, ponieważ w spornym lokalu zamknięto drzwi uniemożliwiając mu do niego dostęp. Ponadto skarżący podkreślił, że nie przebywa w miejscu zameldowania na pobyt stały od dnia [...] tj. od dnia, kiedy – jak podał, bezprawnie go aresztowano. W dniu [...] przeprowadzono wizję w lokalu socjalnym w P. [...]. W lokalu tym zastano skarżącego wraz z rodziną. Decyzją z dnia [...] (nr [...]) Wójt Gminy W. M. orzekł o wymeldowaniu M.P. z miejsca pobytu stałego, gdyż uznał, że wymieniony opuścił miejsce pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. M. P. wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Podał, że dom, w którym znajduje się sporny lokal został wybudowany z jego środków finansowych. Wskazał także, iż nieprawdą jest, że jego żona dobrowolnie opuściła sporny lokal. Podniósł, że w celu pozbycia się jego i jego rodziny ze spornego lokalu, został on bezprawnie aresztowany i osadzony na trzy miesiące w areszcie. Podał także, że nie mieszka w P., ale odwiedza tam tylko swoją rodzinę. Obecnie zamieszkuje w baraku, którego adresu nie może podać ze względu na brak zgody właściciela. Decyzją z dnia [...] (nr [...]) Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, z uwagi na uchybienia proceduralne. W uzasadnieniu wskazano, że organ I instancji przed wydaniem decyzji nie poinformował stron postępowania, iż zostało ono zakończone i nie pouczył, iż stronom służy prawo wypowiedzenia się co do zebranych materiałów dowodowych oraz prawo zgłoszenia żądań. Ponadto wskazano, że organ I instancji dokonał błędnego pouczenia skarżącego o środkach odwoławczych. Poza uchybieniami proceduralnymi, organ I instancji – zdaniem Wojewody – prawidłowo przeprowadził postępowanie administracyjne i prawidłowo ustalił, że skarżący nie mieszka w spornym lokalu. W toku ponownego postępowania administracyjnego w dniu [...] przeprowadzono rozmowę z M. P., który stawił się do Urzędu Gminy w związku z zawiadomieniem go o zakończeniu postępowania dowodowego. Skarżący podał, że nie przebywa w spornym lokalu, ponieważ jest z niego notorycznie wyrzucany, natomiast policja nie chce udzielić mu pomocy w dostaniu się do lokalu, twierdząc, że został wymeldowany. Skarżący odstąpił jednak od złożenia wniosku o wydanie poświadczenia jego zameldowania z uwagi na konieczność uiszczenia opłaty skarbowej. Ponadto skarżący zakwestionował wykonanie wyroku eksmisyjnego, wskazując, że jego żona w ogóle nie była zameldowana w spornym lokalu, więc dobrowolność opuszczenia przez nią tego lokalu nie ma związku z toczącym się postępowaniem. Ponadto podał, że jego żona nie opuściła dobrowolnie lokalu, ale została zmuszona do tego przez prokuratora, który uzależnił zwolnienie skarżącego z aresztu od wyprowadzenia się jego żony z P. Decyzją z dnia [...] (nr [...]) Wójt Gminy W. M. orzekł o wymeldowaniu M. P. z miejscowości P. przy ul. N. [...], powołując się na art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W uzasadnieniu wskazano, że wobec wydania wyroku orzekającego eksmisję i wobec wykonania tego wyroku, bezspornym jest, że skarżący nie przebywa w przedmiotowym lokalu. Odnosząc się do zarzutów skarżącego, że nie potwierdził on eksmisji, organ I instancji wskazał, że żona skarżącego podpisując oświadczenie o dobrowolnym opuszczeniu lokalu reprezentowała go w sprawie, mając na względzie ograniczenie kosztów eksmisji. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł M. P., kwestionując jej zasadność i stwierdzając, że decyzja Wójta została wydana bezprawnie. Ponadto skarżący podkreślił, że Sąd uzależnił wykonanie eksmisji, od otrzymania mieszkania socjalnego przez skarżącego, a gmina tego obowiązku nie wykonała. Skarżący zakwestionował także dobrowolność opuszczenia mieszkania przez jego żonę. Podniósł ponadto, że kiedy w dniu [...] przyszedł do domu w P., został z niego wyrzucony, a następnie w dniu [...] bez powodu zatrzymany na 48 godzin (na dowód czego dołączył protokół zatrzymania z dnia [...] z którego wynika, iż przyczyną zatrzymania było podejrzenie popełnienia czynu z art. 190 § 1 k.k. - groźba). Skarżący podał, że wielokrotnie zwracał się do policji z prośbą o asystę w celu wejścia do mieszkania, jednak policja konsekwentnie odmawiała. Zarzucił także stronniczość organom administracji i prokuraturze. Decyzją z dnia [...] (nr [...]) Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wskazano, że bezspornym było opuszczenie przedmiotowego lokalu przez skarżącego i jego rodzinę. Powołano się na wyrok orzekający eksmisję i fakt wykonania tego wyroku poprzez zapewnienie skarżącemu i jego rodzinie lokalu socjalnego. Podkreślono, że postępowanie dowodowe potwierdziło fakt zamieszkiwania skarżącego w P. [...]. Organ II instancji nie dał wiary twierdzeniom skarżącego, że jego żona działała wbrew jego woli i że została zmuszona do opuszczenia lokalu. Podkreślono także, iż podnoszone przez skarżącego zarzuty dotyczące kwestii bezprawnej działalności prokuratury, policji i wójta, nie podlegają kompetencji Wojewody. Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem M. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, żądając uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarżący podał, że nieprawdą jest, iż wyprowadził się dobrowolnie ze spornego lokalu w dniu [...], gdyż od [...] do [...] przebywał w areszcie śledczym (powodem aresztowania go, była zdaniem skarżącego odmowa opuszczenia spornego lokalu). Podkreślił, że prokurator uzależnił zwolnienie go z aresztu od wyprowadzenia się przez jego żonę z lokalu. Skarżący podniósł, że do tej pory ani on, ani jego rodzina nie otrzymali lokalu socjalnego, a lokal w którym obecnie przebywa jego żona i dzieci został wydzierżawiony przez gminę na rok. Do skargi skarżący dołączył kserokopię protokołu zatrzymania go z dnia [...] oraz kserokopię odwołania od decyzji organu I instancji, wskazując, że Wojewoda nie zapoznał się z treścią tego odwołania. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez organy meldunkowe. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a"), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c"). W ocenie Sądu skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Wojewody nie naruszała prawa uzasadniającego jej wyeliminowanie z obrotu. Na wstępie zwrócenia uwagi wymaga, iż kluczowe znaczenie dla postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego, tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest ustalenie zakresu praw i obowiązków strony postępowania. Istotne jest przy tym, aby konieczne w sprawie ustalenia dotyczyły faktów prawotwórczych, mających wpływ na załatwienie sprawy. Chodzi zatem o ustalenia dotyczące stanu faktycznego wyrażonego w normie prawnej. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie organy meldunkowe obu instancji dokonały prawidłowej oceny okoliczności stanu faktycznego mających znaczenie dla podjęcia niewadliwego rozstrzygnięcia na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), właściwie stosując ten przepis. Nie dopuściły się również uchybień proceduralnych, w stopniu, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 139, poz. 993 ze zm.), który legł u podstaw merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zgodnie z tym przepisem, źródłem powinności organu administracji dokonania czynności wymeldowania jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu, nie ma znaczenia do dokonania tej czynności to czy strona posiadała i nawet aktualnie posiada, czy też utraciła uprawnienie do przebywania w tym miejscu (wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 października 2004 r., V SA 3089/03, LEX nr 16072; wyrok NSA z dnia 6 lutego 2003 r., V SA 1398/02, LEX nr 159189). W świetle regulacji art. 15 ust. 2 powyższej ustawy, ustalenia w sprawie wymagało, czy zachodziły przesłanki konieczne do dokonania wymeldowania, a zatem, czy skarżący opuścił miejsce pobytu stałego lub czasowego na okres ponad 3 miesięcy i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu, w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, jest spełniona, jeżeli opuszczenie to miało charakter trwały i jest dobrowolne (zob. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., V SA 3169/00, LEX nr 50123). Rozważając kwestię opuszczenia przez skarżącego lokalu zważyć trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśniał, iż za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2000 r., V SA 1424/99, LEX nr 79243; wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., V SA 3078/00, LEX nr 78937; wyrok NSA z dnia 17 marca 2003 r. V SA 2323/02, LEX nr 159183; wyrok NSA z dnia 25 października 2005 r., OSK 127/05, LEX nr 201437). Bezspornie w niniejszej sprawie skarżący opuścił przedmiotowy lokal i obecnie w nim nie przebywa, co zresztą sam przyznał, wykazała to również wizja przeprowadzona w lokalu socjalnym. Kwestią wymagającą ustalenia było natomiast to, czy opuszczenie to było dobrowolne i trwałe, a więc, czy uzasadniało wymeldowanie skarżącego z miejsca pobytu stałego. W pierwszej kolejności należało zatem rozważyć jaki wpływ na ocenę dobrowolności (lub jej braku) miał fakt przebywania skarżącego w areszcie w czasie kiedy jego żona i dzieci wyprowadziły się ze spornego lokalu. Należało także ocenić znaczenie podpisania umowy najmu lokalu socjalnego przez żonę skarżącego i złożone przez nią oświadczenie o opuszczeniu lokalu, mając przy tym na względzie fakt, iż żona skarżącego nie była zameldowana w spornym lokalu. Wskazać należy, iż wyrokiem z dnia [...] (sygn. akt [...]) nakazano skarżącemu, jego żonie i ich dzieciom, by opuścili, opróżnili i wydali przedmiotowy lokal. Jednocześnie w wyroku tym orzeczono, że pozwanym przysługuje prawo do otrzymania lokalu socjalnego. W dniu [...] została zawarta umowa najmu lokalu socjalnego między Gminą a żoną skarżącego. W umowie wskazano, że do zamieszkiwania w lokalu wraz z najemcą uprawniony jest skarżący oraz czwórka dzieci skarżącego i jego żony. Natomiast w dniu [...] żona skarżącego oświadczyła na piśmie, że ona wraz z rodziną, tzn. mężem i dziećmi dobrowolnie opuszcza, opróżnia i wydaje prawnym właścicielom sporną nieruchomość. Ponadto oświadczyła, że ona i jej rodzina (mąż i dzieci) nie wnoszą i nie będą wnosić żadnych roszczeń wobec właścicieli nieruchomości. Wskazać należy, iż niewątpliwie w czasie gdy skarżący przebywał w areszcie doszło do opuszczenia lokalu przez żonę skarżącego (skarżący podał, że był aresztowany w okresie od [...] do [...]). Opuszczenie lokalu przez żonę skarżącego i jego dzieci nastąpiło w konsekwencji zaproponowania rodzinie skarżącego (a więc także i jemu) zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Z chwilą natomiast zaproponowania zawarcia takiej umowy możliwe stało się wykonanie wyroku eksmisyjnego. Podkreślić przy tym trzeba, że wyrok ten dotyczył także skarżącego. W ocenie Sądu bez znaczenia był natomiast fakt pozostawania skarżącego w areszcie w momencie dobrowolnego wykonania wyroku. Nie miało także znaczenia to, że żona skarżącego nie była zameldowana w spornym lokalu. Istotne było tylko to, że w przedmiotowym lokalu mieszkała, a na podstawie wyroku eksmisyjnego zobowiązana była do jego opuszczenia. Skoro zatem wyrokiem sądu orzeczono eksmisję zarówno wobec skarżącego, jak i jego żony, to podpisanie umowy najmu lokalu socjalnego przez żonę skarżącego odniosło skutek także wobec niego. Istotny jest również fakt, iż żona skarżącego składając oświadczenie o dobrowolnym opuszczeniu lokalu podała, że opuszcza lokal wraz z rodziną, wyraźnie zaznaczając, że chodzi w tym również o jej męża. Zdaniem Sądu podpisanie umowy najmu lokalu socjalnego przez żonę skarżącego i następnie złożenie przez nią oświadczenia, że wraz z rodziną dobrowolnie opuszcza sporny lokal, spowodowało wykonanie wyroku także wobec skarżącego. Podkreślić natomiast trzeba, że wykonanie prawomocnego wyroku orzekającego eksmisję nie może być uznane za niedobrowolne opuszczenie lokalu. Godzi się przy tym zauważyć, że wyrok orzekający eksmisję wiąże na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. nie tylko sąd, który go wydał, ale także inne sądy. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie może w konsekwencji poddawać ocenie trafności tego wyroku. W świetle wyraźnej treści art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych Wojewódzki Sąd Administracyjny nie może też uzależniać wymeldowania od okoliczności, które spowodowały wystąpienie z powództwem o eksmisję. Opuszczenie lokalu wskutek wykonania wyroku orzekającego eksmisję jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, które w konsekwencji uzasadnia orzeczenie o wymeldowaniu osoby eksmitowanej (por. wyrok NSA w Warszawie z 6.10.2005 r., II OSK 65/05, LEX 188693). Skuteczne wykonanie wyroku eksmisyjnego stanowiło zatem podstawę do orzeczenia o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego, gdyż w czasie orzekania o wymeldowaniu skarżący nie przebywał w spornym lokalu. Na marginesie należy dodać, że w orzecznictwie przyjęto, iż potwierdzeniem faktu przymusowego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego musi być wykazanie poszukiwania przez osobę opuszczającą lokal ochrony. Za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. Skorzystanie przez stronę we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu nie oznacza formalnego wystąpienia przez stronę o stosowną ochronę prawną do właściwych organów, (w sprawie do policji), ale oznacza uzasadnione prawnie wystąpienie, w wyniku którego właściwe organy uznały możliwość powrotu tej osoby do lokalu i uznały za bezprawne działanie dysponenta lokalu polegające na usunięciu z niego osoby zameldowanej (por. wyrok NSA z 25.10.2005 r., II OSK 127/05, LEX nr 201427). W przedmiotowej sprawie skarżący nie podjął żadnych legalnych środków, które miałyby umożliwić mu powrót do mieszkania. Dlatego również z tego względu nie można było przyjąć, że opuszczenie lokalu nie było dobrowolne. Nie zasługiwały także na uwzględnienie zarzuty skarżącego, że jego żona została zmuszona do podpisania oświadczenia o dobrowolnym opuszczeniu lokalu przez prokuratora, który miał uzależnić zwolnienie skarżącego z aresztu od opuszczenia lokalu przez żonę. Nie znalazło to potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym, a także skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na potwierdzenie takich okoliczności opuszczenia lokalu. Bezzasadnie były również twierdzenia skarżącego, iż nie otrzymał lokalu socjalnego, a lokal w którym przebywa jego żona i dzieci został wydzierżawiony przez Gminę na rok i po upływie tego okresu Gmina nie będzie mogła lokalem dysponować. Z akt administracyjnych rzeczywiście wynika, że umowa najmu została zawarta na okres jednego roku, nie mniej jednak w umowie tej wyraźnie jest mowa o "lokalu socjalnym". Co do zarzutów skarżącego dotyczących stronniczości prokuratury, policji i wójta, wskazać należy, iż ich rozpoznanie nie należy do kompetencji sądu administracyjnego. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.