III SA/Wr 405/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sędziowie Sędzia WSA Józef Kremis, Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca), Małgorzata Malinowska-Grakowicz, , Protokolant Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 10 listopada 2009 r. sprawy ze skargi H P na decyzję W D z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy sprostowania danych zawartych w dowodzie osobistym I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję B P z dnia [...] r. nr [...] odmawiającą sprostowania danych zawartych w dowodzie osobistym; II. orzeka, że decyzje wymienione w punkcie I nie podlegają wykonaniu do dnia prawomocności wyroku. W dniu [...] r. H P (dalej skarżąca) złożyła w U M w P wniosek o wymianę dowodu osobistego, wpisując w rubrykach dane zgodnie z dotychczas posiadanym książeczkowym dokumentem tożsamości [...]. Przy jego składaniu oświadczyła, że zawarła związek małżeński w P, w związku z powyższym zgodność danych zawartych we wniosku z aktem stanu cywilnego musiała zostać potwierdzona przez Kierownika tamtejszego U S C. Przy weryfikacji danych stwierdzono, że w USC w P znajduje się jedynie akt urodzenia wnioskodawczyni, bowiem skarżąca zawierała tylko małżeństwo [...]. W akcie urodzenia nr [...] sporządzonym dnia [...] r. w U S C w P naniesiono wzmiankę marginesową, że decyzją P P R N w D nr [...] z dnia [...] r. zostało zmienione nazwisko skarżącej z: H Z na P. W konsekwencji, weryfikując dane z wniosku z tym aktem urodzenia, Kierownik USC stwierdził niezgodność podanego nazwiska rodowego Z i dokonał stosownej korekty na P. Na tej podstawie w dniu [...] r. wyprodukowany został nowy dowód osobisty dla skarżącej, którego ona nie odebrała. W dniu [...] r. skarżąca, poprzez pełnomocnika, zwróciła się z podaniem do B P w sprawie problemów związanych z wydaniem dowodu osobistego i jednocześnie z wnioskiem o sprostowanie nazwiska rodowego zamieszczonego w nowym, przygotowanym dowodzie osobistym. Decyzją z dnia [...] r. (nr [...]), B P odmówił sprostowania nazwiska rodowego w dowodzie osobistym z P na Z. W uzasadnieniu podniesiono, że akt urodzenia sporządzony w USC w P został unieważniony z urzędu przez W D, w związku z tym wyprodukowany dowód osobisty podlega również unieważnieniu. W obrocie prawnym jest akt urodzenia sporządzony w USC w D z dnia [...] r. (Nr [...]) na nazwisko i imię H P. W latach [...]-tych skarżąca zawarła jedynie ślub [...], który nie wywołał skutków prawnych w zakresie nazwiska. Rozpatrując odwołanie, zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. W D utrzymał w mocy decyzje organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podniesiono, że żądanie wydania nowego dowodu osobistego zgodnie z danymi zamieszczonymi w dotychczasowym książeczkowym dokumencie tożsamości, przy stwierdzenia ich niezgodności z aktem urodzenia, byłoby wydaniem dowodu osobistego niezgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Ustawowy obowiązek wymiany książeczkowych dowodów osobistych miał na celu m.in. wyjaśnienie i sprostowanie wszystkich rozbieżności w danych osobowych, jakie występowały między tamtymi dokumentami a faktyczną zawartością akt stanu cywilnego Wskazano w uzasadnieniu także, że skarżąca zawarła związek małżeński [...] w roku [...], a więc w czasie obowiązywania dekretów z 25 września 1945 r.; Prawo o aktach stanu cywilnego; Przepisy wprowadzające prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. nr 48, poz. 272 i poz. 273). Na podstawie tych przepisów [...] rejestracja stanu cywilnego dokonana po dniu [...] r. nie wywoływała skutków dla stosunków [...]. Skoro ślub [...] nie wywoływał więc skutków prawnych, to skarżąca nie zmieniła stanu cywilnego, a co za tym idzie, nie mogła nabyć nazwiska po mężu i zgodnie z prawem posiadała tylko nazwisko panieńskie, rodowe. Natomiast po śmierci męża zmiana nazwiska możliwa była tylko w odniesieniu do nazwiska rodowego, co nastąpiło decyzją P P R N w D z dnia [...] r. W zakończeniu uzasadnienia organ podniósł, że W D decyzją nr [...] z dnia [...] r. unieważnił z urzędu akt urodzenia sporządzony w USC P, będący podstawą wyprodukowania przedmiotowego dowodu osobistego, zatem ten dokument tożsamości podlega również unieważnieniu. Nie godząc się z rozstrzygnięciem skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zarzucając mu naruszenie jej interesu prawnego, poprzez błędne wpisanie danych w wyprodukowanym dowodzie osobistym odnośnie nazwiska rodowego. Jednocześnie zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie: art. 107 § 1 i 3 kpa, poprzez nie zajęcie stanowiska wobec całego materiału dowodowego oraz brak, w sposób jasny i należyty, sporządzenia uzasadnienia swojego stanowiska; art. 16 kpa, poprzez naruszenie trwałości decyzji administracyjnej odnośnie nazwiska rodowego, bowiem z decyzji z dnia [...] r. nie wynika jakoby zmiana nazwiska miała dotyczyć nazwiska rodowego; art. 61 § 1 i 64 § 2 kpa, poprzez samowolną, bez wiedzy skarżącej, zmianę treści wniosku o wydanie dowodu osobistego, usunięcie z rubryki nazwiska "Z" i wpisanie nazwiska "P"; prawa materialnego, poprzez błędną wykładnie i zastosowanie art. 1 ust. 1 oraz art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 3 marca 2005 r. o zmianie ustawy o zmianie imion i nazwisk oraz o zmianie niektórych innych ustaw, ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk, polegające na ustaleniu - po [...] latach wykonywania decyzji z dnia [...] r. zgodnie z wolą skarżącej - że decyzja ta dotyczyła zmiany nazwiska rodowego. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji B P. Odpowiadając na skargę W D wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 107 § 1 i 3 kpa, W D wskazał, że decyzja zawiera wszystkie składniki struktury decyzji administracyjnej, wymienione w § 1 powołanego przepisu prawa. Natomiast stosownie do § 3 w uzasadnieniu faktycznym zaskarżonej decyzji wskazano wszystkie fakty, dowody i przyczyny wydania rozstrzygnięcia, jak również przytoczono i wyjaśniano podstawę prawną decyzji. Organ podkreślił, że zmiana nazwiska skarżącej decyzją administracyjną w [...] r. była zmianą nazwiska rodowego, gdyż innego skarżąca nie posiadała, bowiem zawarty przez nią związek [...] nie wywołał skutków prawnych dla stosunków [...]. Wobec nie zmieniania miejsca zameldowania, nie załatwiała spraw dotyczących dowodu osobistego, urząd nie miał wcześniej sposobności sprawdzenia poprawności tych danych. Co do zarzutu zmieniony treść wniosku skarżącej o wydanie nowego dowodu, W podniósł, że korekty dokonał na podstawie zawartości aktu urodzenia uprawniony do tego organ (Kierownik USC w P), zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami rozporządzenia. Organ odwoławczy podniósł ponadto, że na etapie prowadzenia postępowania o wydanie dokumentu tożsamości możliwe było - po stwierdzeniu rozbieżności między danymi osobowymi podanymi na wniosku a aktem urodzenia - wydanie przez organ I instancji decyzji o odmowie wydania dowodu osobistego z żądanym nazwiskiem rodowym, jednakże to doprowadziłoby w efekcie do pozbawienia skarżącej nowego dowodu osobistego. Zdaniem organu drugiej instancji zarzut, błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przepisów ustawy z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i nazwisk, jest także nieuzasadniony. Zmiana nazwiska wnioskodawczyni nastąpiła bowiem na wniosek skarżącej, na zasadach określonych w powyższej ustawie. Zgodnie z żądaniem zmieniono nazwisko Z na nazwisko używane P, a ponieważ skarżąca nie posiadała nazwiska nabytego na skutek zawarcia związku małżeńskiego, zmiana dotyczyła nazwiska rodowego. Wobec powyższego nie miała miejsca ani błędna wykładnia, ani niewłaściwe zastosowanie przywołanych przepisów. Ponadto organ wskazał, że z zachowanych akt dotyczących wydania decyzji o zmianie nazwiska w [...] roku wynika, że nieprawdą jest twierdzenie, że skarżąca w swoim wniosku domagała się zmiany nazwiska na P z zachowaniem nazwiska rodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Wyjaśnić na wstępie trzeba, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Stosownie do art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy te sprawują kontrole działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie natomiast do art. 145 § 1 p.p.s.a. podstawę do uchylenia decyzji stanowią stwierdzenia przez sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie zwrócenia uwagi wymaga, że kluczowe znaczenie dla postępowania ma należyte ustalenie stanu faktycznego - zgodnie z przepisami proceduralnymi - tylko bowiem w takim przypadku możliwe jest ustalenie zakresu praw i obowiązków strony takiego postępowania. Istotne jest przy tym, aby konieczne w sprawie ustalenia dotyczyły faktów prawotwórczych, a więc mających wpływ na załatwienie sprawy. Chodzi zatem o ustalenia dotyczące stanu faktycznego wyrażonego w normie prawnej. W przedmiotowej sprawie uchybiono tym wymogom. Rozpatrując wniosek skarżącej o sprostowanie danych odnośnie nazwiska rodowego w wyprodukowanym dowodzie osobistym, w ramach wymiany dokumentu dotychczasowego na nowy, jako podstawę decyzji z dnia [...] r., o odmowie sprostowania danych zawartych w dowodzie osobistym na dane żądane przez wnioskodawczynię, B P wskazał art. 104 kpa i § 1 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 listopada 2000 r. w sprawie wzoru dowodu osobistego oraz trybu postępowania w sprawach wydawania dowodów osobistych, ich wymiany, zwrotu lub utraty (Dz. U. Nr 112, poz. 1182 ze zm.). Natomiast, rozpatrując odwołanie, jako postawę decyzji W D podał art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz § 7 ust.1 pkt 3 i § 7 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 lutego 2009 r. w sprawie wzoru dowodu osobistego oraz trybu postępowania w sprawach wydawania dowodów osobistych, ich unieważniania, wymiany, zwrotu lub utraty (Dz. U. Nr 47, poz. 384) - które zstąpiło rozporządzenie wskazane przez organ pierwszej instancji. Zauważyć należy, że żaden ze wskazanych przez organy administracji przepisów ani innych przepisów powołanych rozporządzeń jak i również przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) zawierających podstawę do ich wydania, nie daje podstawy do wydania decyzji w przedmiocie sprostowania danych zawartych w dowodzie osobistym w zaistniałej sytuacji, jak to uczyniły organy w sprawie. Przedmiot sprawy dotyczy wydania dowodu osobistego zawierającego określone dane co do nazwiska rodowego, w związku z wnioskiem o wymianą dotychczasowego książkowego dokumentu tożsamości na nowy dokument. Analizując charakter prawny dowodu osobistego, wpisu w dowodzie osobistym, wskazać należy, że w orzecznictwie sądowo - administracyjnym uznaje się, że postępowanie w sprawie wydania dowodu osobistego, dokonania wpisu w dowodzie winno skończyć się albo czynność materialno -techniczną, jaką jest wydanie dowodu osobistego, dokonanie w nich stosownego wpisu, albo decyzją administracyjną o odmowie wydania dowodu, o odmowie wydania dowodu o żądanej treści (zob.: postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2009 r., II OSK 230/09; wyrok WSA w Kielcach z dnia 2008 r., II SA/Ke 272/08). W rozpatrywanej sprawie, w związku z wnioskiem skarżącej o wymianę dowodu osobistego, jak wynika z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego, po dokonaniu korekty wpisu we wniosku - odnośnie nazwiska rodowego - w dniu [...] r. wyprodukowano nowy dowód osobisty dla skarżącej. Niemniej nie został on odebrany przez skarżącą. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono także, że z uwagi na unieważnienia aktu urodzenia sporządzonego w USC w P - co nastąpiło decyzją W D z dnia [...] r. ([...]) - będącego podstawą zapisów w przedmiotowym dowodzie osobistym, dokument ten polega także unieważnieniu. Wskazuje to, niezależnie od wątpliwości co do charakter prawnego dowodu osobistego, że w rozpatrywanej sprawie organy pierwszej instancji w przedmiocie wymiany dowodu osobistego nie zakończył tego postępowania ani poprzez czynność materialno- techniczną jaką byłoby wydanie dowodu osobistego skarżącej, ani też przez wydanie decyzji o odmowie wydania dowodu o żądanej treści. W konsekwencji nie można było rozstrzygać w formie decyzji administracyjnej, jak to uczyniły organy administracyjne w rozpatrywanej sprawie, w przedmiocie sprostowania danych zawartych w dowodzie osobistym, wobec nie zakończenia w tym zakresie postępowania w formie przewidzianej prawem. Z powyższego wynika, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane bez podstawy prawnej, co skutkować winno ich nieważnością. Niemniej sprawa objęta przedmiotem wniosku skarżącej, zarówno pierwotnego z dnia [...] r. jak i z dnia [...] r., przez organy administracyjne pozostała nierozpatrzona. Zauważyć należy, że we wniosku z dnia [...] r. o wydanie dowodu osobistego, skarżąca wniosła o wydanie dokumentu oznaczonej treści - nazwisko rodowe: "Z". Także we wniosku z dnia [...] r. o sprostowanie danych w przygotowanym a nie odebranym dowodzie osobistym, skarżąca wniosła o wpisanie prawidłowych danych, a to nazwiska "Z". Pomimo więc zatytułowania powyższego pisma "wniosek o sprostowanie danych w dowodzie osobistym", w sytuacji nie wydania dowodu osobistego, w związku zastrzeżeniami co do danych w nim zawartych, żądanie strony było żądaniem wydania dokumentu tożsamości o oznaczonej treści. Potwierdza to treść odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r. jak i skarga na decyzję organu odwoławczego, skarżąca wniosła w tych dokumentach o wydanie dowodu zgodnie z danymi zawartymi w dotychczasowy dowodzie osobistym odnośnie nazwiska rodowego. Z powyższe wynika, że nie zostało rozpoznane przez organy administracyjne żądnie skarżącej w przedmiocie wydania dowodu osobistego o określonej treści, spornej co do nazwiska rodowego - tak jak w dotychczasowym książkowym dokumencie tożsamości. W tym miejscu zauważyć należy, że wpisy w dowodzie osobistym maja charakter wtórny i rejestracyjny, winny być - także przy wyminie dowodu osobistego - zgodne z dokumentami, rejestrami i ewidencjami gromadzącymi dane tej osoby (§ 8 i 9 w związku z § 23 rozporządzenia z dnia 6 lutego 2009 r.). Dotyczy to także nazwiska rodowego, jako danej podlegającej, zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zamieszczeniu w dowodzie osobistym. Przedstawione uchybienia prowadzą do wniosku, że organy administracji nie podjęły wszystkich niezbędnych czynności procesowych, które pozwoliłyby na prawidłowe i pełne ustalenie stanu faktycznego Takie działanie jest sprzeczne z obowiązującą w postępowaniu administracyjną zasadą prawdy obiektywnej i wskazuje na naruszenie przepisów procedury. Uchybienie to ma niewątpliwie istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wadliwe dokonanie ustaleń może prowadzić do innego rozstrzygnięcia niż to, które powinno zapaść na podstawie prawidłowych ustaleń. Kontroli Sądu natomiast podlega zarówno prawidłowość ustalenia stanu faktycznego, jak i wpływ ewentualnych uchybień w tym zakresie na treść zaskarżonej decyzji W toku dalszego postępowania organ pierwszej instancji wobec wystąpienia wątpliwości, winien ustalić, czy w rozpatrywanej sprawie w określonym trybie doszło do zmiany nazwiska rodowego, czy też nie, a następnie - w zależności o wyniku - wydać dowód osobisty, (wymienić dowód osobisty na nowy odzwierciedlający powstałe zmiany), ewentualnie odmówić wydania dowodu o żądanej treści. Uznając, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Sąd orzekł, jak w sentencji. Orzeczenie zawarte w punkcie II znajduje umocowanie w art. 152 p.p.s.a.