III SA/Wr 439/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Ciołek Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska Sędzia WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska (sprawozdawca) Protokolant specjalista Renata Pawlak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 11 lutego 2026 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 sierpnia 2025 r. nr 1717/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę w całości. W dniu 25 lutego 2025 r. skarżąca złożyła do ZUS wniosek o umorzenie w całości należności z tytułu składek. W dodatkowym piśmie wskazała, że zwraca się z prośbą o umorzenie wszystkich zaległości w składkach na ubezpieczenie zdrowotne, składek na ubezpieczenia społeczne i wpłat na rzecz FP i FGŚP wraz z odsetkami za zwłokę. Podała, że nie prowadzi już od wielu lat działalności gospodarczej i nie posiada majątku umożliwiającego jej spłatę długu. Jest wdową i emerytką, jej miesięczne dochody wynoszą 6.049,22 zł. Zaznaczyła, że z powyższej kwoty opłaca wynajem mieszkania w kwocie 1.900 zł, czynsz w wysokości 650 zł, opłaty za energię elektryczną w kwocie 170 zł, ogrzewanie - 246,95 zł. Dodała, że spłaca kredyt zaciągnięty w roku 2015, miesięcznie jest to kwota 2.582,66 zł. Wskazała, że jest osobą schorowaną, stale przyjmuje leki, których miesięczny koszt to ok. 130 zł. Dodała, że wymaga okresowej rehabilitacji, którą czasami opłaca prywatnie. Oświadczyła, że po opłaceniu zaległości w składkach na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i FPiFGŚP nie byłaby w stanie zaspokoić podstawowych, niezbędnych potrzeb życiowych. Nadmieniła, że w piśmie z 19 grudnia 2024 r., ZUS wskazał datę zakończenia postępowania egzekucyjnego 26 lipca 2023 r. tj. datę wydania postanowienia przez organ egzekucyjny. Zaznaczyła, że pismem z 2 stycznia 2007 r. Dyrektor ZUS Oddział we Wrocławiu wniósł na podstawie art. 56 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji o zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości za lata 1999-2005. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego we Wrocławiu postanowieniem z 26 lipca 2023 r. (nr 0229-SEE.7113.1347.2023.6) umorzył postępowanie egzekucyjne. Organ egzekucyjny wyraźnie stwierdził, że postępowanie egzekucyjne nie zostało podjęte przez wierzyciela tj. Dyrektora ZUS po upływie dwunastu miesięcy od dnia zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Termin podjęcia zawieszenia postępowania upłynął – jak wskazała skarżąca - 15 stycznia 2008 r. Na skutek wezwania ZUS, skarżąca dołączyła: a) oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 12 marca 2025 r. (data wpływu do ZUS), b) roczne obliczenie podatku przez organ rentowy za rok podatkowy 2024 r. (PIT-40A), c) decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 1 marca 2024 r. o waloryzacji emerytury, d) umowę najmu lokalu mieszkalnego z 3 stycznia 2025 r., e) potwierdzenie wykonania transakcji na rachunku bankowym (2 szt.), f) wydruk ze strony K., g) kartę konsultacji endokrynologicznej, h) wydruki z ksiąg wieczystych nr [...] i nr [...]. Zaskarżoną decyzją z dnia 27 sierpnia 2025 r. (nr 1717/2025) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ) w punkcie 1 – działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350 ze zm., dalej u.s.u.s.) - odmówił A. W. (dalej: skarżąca) umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 1.106.206,30 zł, w tym na: ubezpieczenia społeczne - w łącznej kwocie 807.716,80 zł w tym z tytułu: składek za okres 04/2001, 06-07/2001, 09/2001, 11/2001-05/2002, 07/2002- 01/2003, 06/2003-04/2005 w kwocie 128.516,80 zł, odsetek w kwocie 323.506 zł naliczonych na 25 lutego 2025 r. przypadających od ww. składek, odsetek w kwocie 355.694,00 zł, naliczonych na 25 lutego 2025 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 04/2001,06-07/2001, 09/2001, 11/2001-05/2002, 07/2002- 01/2003, 06/2003- 04/2005, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 193.412,91 zł w tym z tytułu: składek za okres 04/2002-01/2003, 04/2003- 04/2005 w kwocie 4.554,91 zł, odsetek w kwocie 10.747,00 zł naliczonych na 25 lutego 2025 r. przypadających od ww. składek, odsetek w kwocie 178.111,00 zł naliczonych na 25 lutego 2025 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 04/2002-01/2003, 04/2003- 04/2005, opłaty dodatkowej w kwocie 4.000,00 zł, Fundusz Pracy i FGŚP- w łącznej kwocie 105 076,59 zł w tym z tytułu: składek za okres 12/1999, 02/2001-01/2003, 04/2003, 06/2003-04/2005 w kwocie 32.488,59 zł, odsetek w kwocie 71.288,00 zł naliczonych na 25 lutego 2025 r i na dzień przedawnienia przypadających od ww. składek, opłaty dodatkowej w kwocie 1.300 zł; w punkcie 2 – działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 "u.s.u.s." oraz z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie), odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 19.301,91 zł, w tym: składek za okres 04/2002-01/2003, 04/2003-04/2005 w kwocie 4 554,91 zł, odsetek w kwocie 10 747,00 zł naliczonych na 25 lutego 2025 r. przypadających od ww. składek, opłaty dodatkowej w kwocie 4.000 zł. W uzasadnienie decyzji ZUS wskazał, że na skutek wniosku skarżącej o rozliczenie jej konta, pismem z 8 stycznia 2024 r. poinformował skarżącą, że rozliczył konto płatnika składek i podał stan zadłużenia na 8 stycznia 2024 r. Następnie ZUS poinformował skarżącą, że uwzględniając jej wątpliwości dotyczące poprawności salda na koncie płatnika, dokonał analizy zapisów księgowych i wyjaśnił, że wpłaty, które są zaksięgowane na koncie płatnika zostały rozliczone zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie ma podstaw prawnych aby ignorować lub zmieniać sposób ich rozliczenia. Organ wskazał również, że zaległości figurujące na koncie płatnika składek nie uległy przedawnieniu, gdyż były objęte postępowaniem egzekucyjnym oraz są zabezpieczone. Dnia 23 października 2024 r. skarżąca złożyła kolejny wniosek o rozliczenie konta. W odpowiedzi ZUS pismem z 19 grudnia 2024 r. ponownie poinformował skarżącą o przyczynach nieprzedawnienia należności. W dalszej części uzasadnienia ZUS wskazał, że skarżąca jest zgłoszona jako emerytka, a aktualna wysokość jej świadczenia wynosi 7.677,41 zł brutto (6.365,44 zł netto). Jak wynika z oświadczenia skarżącej, jest ona wdową i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Stałe wydatki związane z utrzymaniem oszacowała na kwotę 2 959,84 zł w tym: z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, bez opłat eksploatacyjnych) - 700 zł, opłaty eksploatacyjne (prąd, gaz itp.) - 229,84 zł, koszty związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty lekarskie) -130 zł, inne (wynajem mieszkania, czesne za szkołę lub przedszkole, alimenty) – 1.900 zł. Z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika, że 3 stycznia 2025 r. zawarła umowę najmu lokalu mieszkalnego o pow. [...] m2 położonego w S., czynsz najmu wynosi 1.900 zł miesięcznie, ponadto skarżąca ponosi wszelkie koszty i świadczenia związane z eksploatacją mieszkania. Skarżąca podała, że spłaca zobowiązania: z tytułu zaciągniętych kredytów na okres 2 lat w kwocie 34.820,43 zł, u osób fizycznych za okres 3 lat w wysokości 50.000 zł. Wymienione zobowiązania reguluje w układzie ratalnym i w ramach dobrowolnych wpłat, a łączna kwota miesięcznej spłaty wynosi 3.582,66 zł. Z przedłożonego wydruku ze strony K. wynika, że skarżąca spłaca dwie pożyczki lub kredyty, których łączne saldo ustalone na 7 marca 2025 r. i 8 marca 2025 r. wynosiło 34.820,43 zł. Natomiast wysokość rat wynosi odpowiednia 707,91 zł i 1.874,85 zł co daje łącznie kwotę 2.582,66 zł. Ponadto ZUS wskazał, że z przedłożonego dokumentu można wywnioskować, że termin spłaty jednej pożyczki upływa w styczniu 2026 r., a drugiej w lutym 2027 r. Jak podał ZUS, skarżąca poinformowała, że od wielu lat choruje przewlekle z powodu [...], [...] oraz [...]. Choroby nie są leczone z powodu braku środków finansowych, jednocześnie koszty związane z leczeniem skarżąca oszacowała na kwotę 130 zł. Ponadto we wniosku o umorzenie skarżąca podała, że wymaga okresowej rehabilitacji, którą czasami opłaca prywatnie. Skarżąca nie przedłożyła dokumentacji medycznej. Strona w [...] części jest właścicielką, położonej w B., nieruchomości oznaczonej jako [...],[...]. Powierzchnia powyższej nieruchomości wynosi [...] m2 i prowadzone są dla niej księgi wieczyste o nr [...] oraz [...]. Innych składników majątkowych nie wymieniła. ZUS na podstawie Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych potwierdził numery podanych ksiąg wieczystych i wysokość udziałów nieruchomości wskazanej przez skarżącą. Dodatkowo ZUS podał, że niepłacone należności z tytułu składek za okres od czerwca 2001 r. do maja 2002 r., od listopada 2003 r. do grudnia 2003 r. zostały zabezpieczone hipotecznie. Skarżąca nie figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów jako właścicielka środków transportu. Organ podał, że z posiadanych przez niego informacji wynika, że niepłacone należności z tytułu składek za okres od grudnia 1999 r. do kwietnia 2005 r. od 11 maja 2001 r. były systematycznie kierowane do przymusowego dochodzenia. Część należności objęta była postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym bezpośrednio przez Dyrektora Oddziału, a część bezpośrednio przez naczelnika urzędu skarbowego. Następnie organ w formie tabeli wskazał w odniesieniu do składek za poszczególne okresy datę wystawienia tytułu egzekucyjnego i zastosowany środek (str. 6-14 zaskarżonej decyzji). Podkreślił, że toczące się przymusowe dochodzenie należności miało wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia, stąd należności na: ubezpieczenia społeczne za okres 04/2001,06-07/2001, 09/2001, 11/2001-05/2002, 07/2002- 01/2003, 06/2003-04/2005, ubezpieczenie zdrowotne za okres 04/2002-01/2003, 04/2003-04/2005, Fundusz Pracy i FGŚP za okres 12/1999. 02/2001-05.2001, 06.2002-01/2003, 04/2003, 06/2003-10.2003, 01.2004-04/2005 mogą ponownie zostać skierowane do egzekucji. Co do należności na Fundusz Pracy i FGŚP za okres 06.2001-05.2002, 11.2003- 12.2003 upłynął termin przedawnienia i mogą być dochodzone z przedmiotu hipoteki. Pozostałe należności są wymagalne, ponieważ umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło dopiero 23 lipca 2023 r. na podstawie postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego. Następnie ZUS omówił przepisy regulujące kwestie przedawnienia należności z tytułu składek. W dalszej kolejności ZUS dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w oparciu o przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wskazał, że w stosunku do skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, wysokość zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, a zatem przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4a, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych również nie ma zastosowania przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 1 i 4 u.s.u.s. Nie została spełniona też przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności, ale obecnie uzyskuje dochody z tytułu emerytury w wysokości 6.365,44 zł netto. Jest również w [...] części właścicielką nieruchomości, na której - na wniosek ZUS - została ustanowiona hipoteka obejmująca nieopłacone należności z tytułu składek. Zatem nie zachodzi kryterium braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Z uwagi na możliwość skierowania egzekucji do świadczenia emerytalnego pobieranego w wysokości 6.365,44 zł lub do części udziałów w posiadanej przez skarżącą nieruchomości nie można uznać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Nie można więc przyjąć, że zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 5 i 6 u.s.u.s. Skoro zatem w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, to – jak wskazał ZUS – nie ma możliwości pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W dalszej kolejności ZUS podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu oraz w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Organ zauważył, że przesłanka umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić dłużnika możliwości dalszego prowadzenia działalności nie ma zastosowania. Skarżąca nie ma statusu przedsiębiorcy i nie prowadzi działalności gospodarczej. Zdaniem ZUS, nie została spełniona też przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Skarżąca podała, że od wielu lat choruje przewlekle z powodu [...], [...] oraz [...]. Dodała, że choroby nie są leczone z powodu braku środków finansowych, jednocześnie wskazała, że ponosi koszty związane z leczeniem w kwocie 130 zł miesięcznie. Ponadto we wniosku o umorzenie stwierdziła, że wymaga okresowej rehabilitacji, którą czasami opłaca prywatnie. W tym kontekście ZUS podkreślił, że wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżąca pobiera natomiast emeryturę, z której w ramach układu ratalnego lub dobrowolnych wpłat reguluje zobowiązania wobec wierzycieli cywilnoprawnych. ZUS rozważył również możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Wskazał, że skarżąca pobiera emeryturę w wysokości 6.365,44 zł netto, jest wdową i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe a wydatki związane z jego utrzymaniem oszacowała na kwotę 2.959,84 zł. Natomiast udokumentowana łączna kwota spłacanych zobowiązań wynosi 2.582,66 zł. Dalej ZUS wskazał, że minimum socjalne dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego za I kwartał 2025 r. wynosi 1.869,94 zł i jest kilkukrotnie niższe od dochodu skarżącej. Wysoka kwota zadłużenia wobec ZUS oraz ponoszone przez skarżącą wydatki na poziome ok. 5.542,46 zł uniemożliwiają jej jednorazowe uregulowanie należności. W styczniu 2026 r. upływa termin spłaty kredytu, regulowanego w ratach po 1.874,85 zł, co będzie miało wpływ na możliwości finansowe skarżącej. Wpływ na ocenę sytuacji materialnej skarżącej ma również posiadany przez nią udział w nieruchomości. ZUS dodał także, że należności z tytułu składek nie muszą być uregulowane jednorazowo i na podstawie art. 29 ust 1 u.s.u.s. skarżąca może wystąpić do ZUS z wnioskiem o rozłożenie zadłużenia na raty. Organ wykazał, że nie zachodzą też przesłanki do umorzenia ze względu na ważny interes zobowiązanego. Podkreślił, że należności z tytułu składek mają charter publicznoprawny, a ZUS odpowiada za ich pobór i dyspozycję. Dlatego przy podejmowaniu decyzji o umorzeniu powinien kierować się interesem publicznym. Z kolei nakaz uwzględnienia "interesu publicznego" oznacza dyrektywę postępowania, zgodnie z którą należy mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, a także sytuację, gdy zapłata zobowiązania podatkowego spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa (por. Wyrok WSA w Łodzi z 27 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Łd 230/21). Dalej organ zaznaczył, że z zapisów na koncie płatnika składek wynika, że od grudnia 1999 r. skarżąca uchylała się od ustawowego obowiązku opłacania należnych składek, w tym za zatrudnianych pracowników, generując coraz to większe zadłużenie. Zasadą powinno pozostać płacenie składek, nie zaś ich umarzanie. Skarżąca pobiera emeryturę w wysokości 6.365,44 zł i znaczna część należności może zostać skierowana do egzekucji lub dochodzona z przedmiotu hipoteki. W związku z tym podjęcie na tym etapie decyzji o umorzeniu należności jest niezasadne. W skardze do sądu administracyjnego skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ, jej zdaniem, ZUS nie wykazał okoliczności odnoszących się do wymagalności składek i należności ubocznych oraz ich wysokości, decyzja nie spełnia wymagań proceduralnych ponieważ nie zawiera należycie sporządzonego uzasadnienia i nie odnosi się do wszystkich argumentów strony. Mając powyższe na względzie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i ustalenie kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skargi skarżąca podkreśliła, że ZUS nie wyjaśnił w sposób wystarczający kwestii przedawnienia składek i nie udokumentował zdarzeń powodujących przerwanie biegu terminu przedawnienia. Odnośnie umorzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyjął, że miało to miejsce w 2023 r. (data wydania postanowienia). Nie zbadał jednak przesłanki tego umorzenia i daty faktycznego umorzenia z mocy ustawy. W ocenie skarżącej, postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych wskazanych w przedmiotowym postanowieniu zakończyło się z mocy prawa 15 stycznia 2008 r., a nie 26 lipca 2023 r. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację w sprawie. W piśmie procesowym z dnia 21 stycznia 2026 r. pełnomocnik skarżącej podkreślił, że ZUS nie ustalił, czy dług skarżącej zmniejsza się, czy zwiększa oraz nie zbadał zasadności prowadzenia egzekucji, co ma znaczenie dla możliwości stosowania przesłanki umorzenia z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Zauważył, że kluczowe w sprawie jest zagadnienie przedawnienia należności objętych wnioskiem skarżącej. Dodatkowo wskazał, że organ gromadząc materiał dowodowy nie ustalił wysokości ponoszonych przez skarżącą miesięcznych wydatków i możliwości płatniczych strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzji art. 28 u.s.u.s. Wskazany przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s. przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Ponadto, należności z tytułu składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w cytowanym na wstępie rozporządzeniu. Przepis § 3 ust. 1 ww. aktu stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w następujących przypadkach: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z przywołanych przepisów jednoznacznie wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Dopiero wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek otwiera organowi możliwość (a nie obowiązek) zastosowania tego rodzaju ulgi. W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego, nie musi, lecz może umorzyć takie należności (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega zaś prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej. W postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. (patrz wyroki NSA: z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11; z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z dnia 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13), gdyż to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r.; sygn. II GSK 149/11). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Na organie zaś, zgodnie z art. 80 k.p.a., spoczywa obowiązek dokonania oceny stanu faktycznego na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. Oceniając zaskarżoną decyzję, stwierdzić należy, że ZUS prawidłowo zastosował ww. zasady postępowania. Wydanie decyzji w sprawie zostało poprzedzone analizą niezbędnego materiału dowodowego. ZUS dokonał ustaleń dotyczących sytuacji materialnej skarżącej, wziął pod uwagę: przedłożone do sprawy dokumenty, w szczególności oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym. Ponadto w celu kompleksowego rozpatrzenia sprawy, skorzystano również z danych z rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Baz Danych Ksiąg Wieczystych. Odnosząc się do zarzutu skargi związanego z niewystarczającym wyjaśnieniem kwestii przedawnienia, wskazać należy, że ZUS omówił przepisy u.s.u.s. dotyczące przedawnienia i zdarzeń mających wpływ na bieg terminu przedawnienia i przedstawił zestawienie należności objętych wnioskiem wraz ze wskazaniem zdarzeń mających wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania stanowiska organu i zwraca jednocześnie uwagę, że w zakresie postępowania dotyczącego umorzenia należności poza zakresem sprawy pozostają kwestie związane z prawidłowością prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Odnośnie postępowania egzekucyjnego, podejmowanych czynności egzekucyjnych i stosowanych środków, stronie przysługują odrębne środki zaskarżenia. Sąd nie znalazł też podstaw do podważenia ustaleń organów dotyczących niespełnienia przesłanek nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W zakresie braku podstaw do zastosowania art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ w zaskarżonej decyzji zasadnie stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w pkt 1-6 ww. przepisu. Podkreślić przy tym trzeba, wobec sformułowanych zarzutów, że skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości i osiąga dochód z tytułu emerytury, dlatego nie można przyjąć, że jest oczywistym, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Nie kwestionuje również Sąd oceny dokonanej przez organ w związku z zastosowaniem w sprawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia. W postępowaniu dotyczącym wniosku o umorzenie należności wobec ZUS na wnioskodawcy spoczywa obowiązek odpowiedniego wykazania i udokumentowania okoliczności dotyczących jego sytuacji zdrowotnej, zawodowej i materialnej. W sytuacji skarżącej nie mogła znaleźć zastosowania norma prawna wyrażona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003 r., przede wszystkim z tego powodu, że skarżąca nie prowadzi już działalności gospodarczej. Poza tym nie wskazywała ona, że powstanie zadłużenia było wynikiem klęski żywiołowej lub innego zdarzenia. Podobnie należało odnieść się do przesłanki wyrażonej w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wystąpienie tej przesłanki uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Niezbędne jest zatem wykazanie związku przyczynowego pomiędzy występującymi schorzeniami a niemożnością uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie zaległych należności składkowych. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie stan majątkowy będący efektem choroby. Z dowodów zgromadzonych w sprawie wynika, że skarżąca ma problemy zdrowotne, jednak brak podstaw do przyjęcia, by uniemożliwiały one uzyskiwanie dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Natomiast skarżąca dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci pobieranego świadczenia emerytalnego. Odnosząc się natomiast do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, wskazać należy, że w świetle tego przepisu, istotne jest dokonanie oceny, czy spłacenie należności pociągnęłoby dla skarżącej zbyt ciężkie skutki, gdyż pozbawiłoby ją oraz jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W uzasadnieniu wyroku z 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09 NSA podkreślił, że zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest (...) zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Sąd nie dopatrzył się dowolności oceny przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Organ opisał, przeanalizował i omówił sytuację życiową i finansową skarżącej. Poddał analizie jej dochody, zestawił je z wydatkami, a następnie odniósł je do minimum socjalnego i stwierdził, że sytuacja nie zagraża bytowi skarżącej. Podkreślić trzeba, że na sytuację finansową skarżącej składają się nie tylko uzyskiwane dochody z tytułu emerytury, ale też posiadany przez nią udział w nieruchomości. Zauważyć też trzeba, że emerytura skarżącej (6.365,44 zł netto) znacznie przekracza kwotę minimum socjalnego, które w I kwartale 2025 r. wynosiło dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego 1.869,94 zł. W niniejszej sprawie niewątpliwie nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa. Organ podkreślił, że z uwagi na posiadany przez skarżącą majątek nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, a to z kolei nie wyklucza możliwości odzyskania należności w drodze postępowania egzekucyjnego. Ponadto z przedłożonych przez skarżącą dokumentów wynika, że w styczniu 2026 r. upływa termin spłaty kredytu, regulowanego w ratach po 1.874,85 zł, co będzie miało wpływ na możliwości finansowe skarżącej. W ocenie Sądu prawidłowo także stwierdził organ, że nie wystąpił ważny interes zobowiązanego przemawiający za umorzeniem należności z tytułu składek. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie do sytuacji krytycznych, których zaistnienia strona skarżąca w niniejszej sprawie nie wykazała, to negatywne rozstrzygnięcie zapadłe w tym przedmiocie nie może być uważane za dowolne. Dlatego też podnoszone w skardze zarzuty naruszenia przez organ prawa poprzez uznanie, że skarżąca nie spełnia wymogów do przyznania ulgi w spłacie zobowiązania wobec ZUS w postaci umorzenia należności, Sąd uznał za bezzasadne. W konsekwencji prawidłowo ZUS odmówił umorzenia należności. W tym stanie rzeczy także zarzuty dotyczące naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 2 oraz art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., okazały się nieuzasadnione. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.