III SA/Wr 44/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Moskała po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi "A" Sp z.o.o. w L. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] grudnia 2017 r., Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 4 maja 2018 r., sygn. akt III SA/Wr 44/18 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Postanowieniem z dnia 4 maja 2018 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy – po przywołaniu treści art. 245 i 246 p.p.s.a. – wskazał w szczególności, że spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła (jak podniósł referendarz) na stwierdzenie, że spółka zdolność finansowania kosztów sądowych posiada. Referendarz podkreślił, że istotne jest prowadzenie przez wnioskującą spółkę działalności gospodarczej na skalę wynikającą między innymi z przedstawionych danych księgowych oraz zeznań podatku dochodowego oraz deklaracji VAT bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności. Brak natomiast takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji strony skarżącej w zakresie planowania wydatków, nie może zdaniem referendarza prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jej interesu prawnego na skutek przyznania jej prawa pomocy. Nadto, o tym, że wnioskująca spółka aktualnie dysponuje środkami umożliwiającymi ponoszenie kosztów sądowych lub możliwością ich wygospodarowania i to pomimo kłopotów z prowadzeniem bieżącej działalności, świadczy, zdaniem referendarza, wartość towarów i usług dostarczanych i świadczonych przez spółkę w styczniu, lutym i marcu 2018 r., kwota obrotów na jej rachunkach w ciągu pierwszych trzech miesięcy roku 2018, kwota znajdująca się obecnie na jej rachunku bankowym i w jej kasie – łącznie 7.603,99 zł, kwota 230.078 zł podatku od towarów i usług do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy a nie do zwrotu na rachunek bankowy spółki oraz fakt wygospodarowania przez nią kwoty 1.500 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Nie bez znaczenia, w ocenie referendarza, dla oceny wykazania podstaw przyznania prawa pomocy ma również fakt, że strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wniesionego zażalenia i dalszych kosztów postępowania. Pismem z dnia 25 maja 2018 r. strona skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza. W sprzeciwie podniesiono, że spółka obecnie nie posiada środków pieniężnach na pokrycie kosztów postepowania sądowego. Dalej wskazano, że w oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka podała, że jej kapitał własny ma wartość 50.050 zł, środki trwałe - 497.188,74 zł, w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę w wysokości 969.741,64 zł, natomiast na jej rachunku bankowym znajduje się kwota 6.222,33 zł. W latach 2016 i 2017 uzyskała dochód w kwocie odpowiednio 184.373,28 zł i 184.809,53 zł przy przychodzie odpowiednio 358.390,11 zł i 378.764,90 zł. W styczniu, lutym i marcu 2018 r. Spółka dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 27.973 zł, 10.172 i 1.079.021 zł oraz nabyła towary i usługi o wartości odpowiednio 27.973 zł, 44.592 zł i 26.485 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjnym zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone postanowienie wydane przez referendarza sądowego jest prawidłowe. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej "p.p.s.a"), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Dodania wymaga, że konsekwencją wynikającą z przepisu art. 260 p.p.s.a. jest to, iż orzeczenie sądu wydane w następstwie rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego, jest prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługuje od niego środek zaskarżenia. W pierwszej kolejności podnieść należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią zatem - co prawidłowo zostało zaakcentowane przez referendarza sądowego - odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, natomiast rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Wobec tego, to na stronie spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W swoim sprzeciwie strona skarżąca argumentuje, iż w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę w wysokości 969.741, 64 zł, natomiast na jej rachunku bankowym znajduje się kwota 6,222,33 zł i nie posiada możliwości płatniczych oraz nie jest w stanie ponieść wydatków w niniejszej sprawie. Potwierdzeniem strat spółki są przedstawione na wcześniejszym etapie dokumenty. W tym miejscu należy jednak zauważyć, iż strata na którą strona skarżąca się powołuje jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Powstanie bowiem straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych (por. postanowienia NSA: z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 oraz z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08., dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 260/08, Lex nr 479125). O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191). Prawidłowo zatem referendarz sądowy podniósł, że spółka (wbrew temu co twierdzi) dysponuje środkami umożliwiającymi ponoszenie kosztów sądowych lub możliwością ich wygospodarowani, o czym świadczy: wartość towarów i usług dostarczanych i świadczonych przez spółkę w styczniu, lutym i marcu 2018 r., kwota obrotów na jej rachunkach w ciągu pierwszych trzech miesięcy roku 2018, kwota znajdująca się obecnie na jej rachunku bankowym i w jej kasie – łącznie jak podała skarżąca w sprzeciwie w kwocie 6,222,33 zł - kwota 230.078 zł podatku od towarów i usług do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy a nie do zwrotu na rachunek bankowy spółki oraz fakt wygospodarowania przez nią kwoty 1.500 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Nie bez znaczenia w sprawie pozostaje również - słusznie zaakcentowana przez referendarza sądowego - okoliczność, że strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wniesionego zażalenia i dalszych kosztów postępowania. Zauważyć nadto należy, że strona skarżąca w sprzeciwie nie wskazała de facto nowych okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę stanowiska co do zasadności jej wniosku. Ponadto nie wykazała, aby podjęła jakiekolwiek kroki mające na celu zabezpieczenie środków związanych z wszczętym postepowaniem sądowym. Tymczasem osoba prawna, w celu wykazania spełnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, obowiązana jest wykazać, że podjęła wszelkie możliwe kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z wszczynanym postępowaniem. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego