III SA/Wr 543/14

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 3 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Syndyka Masy Upadłości [...] Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, tj. zwolnienie od opłat sądowych w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości [..] Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [..] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie dokonania zmiany zezwolenia na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, obejmującego zwolnienie od opłat sądowych. We wniosku z dnia [..] sierpnia 2014 r. Syndyk masy upadłości sp. z o.o. zwrócił się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, czyli zwolnienie od opłat sądowych w całości podnosząc, że w masie upadłości nie ma środków pozwalających na poniesienie tych kosztów sądowych. Wskazał, iż Spółka znajduje się w stanie upadłości likwidacyjnej od dnia 16 maja 2012 r , a wcześniej tj. od dnia 20 września 2011 r. znajdowała się w stanie upadłości układowej. Koszty postępowania upadłościowego były od początku finansowane z dochodów z umowy dzierżawy zorganizowanej części przedsiębiorstwa oraz umowy dzierżawy z dnia 18 lipca 2012 r. Z uwagi na to, że od października 2013 r. dzierżawca całkowicie zaprzestał przekazywania środków na podatek POG, zaś od stycznia 2014 r. przestał również płacić czynsz, umowy dzierżawy nie zostały przedłużone i wygasły z końcem lutego tego roku. Tym samym Syndyk został pozbawiony źródła finansowania kosztów postępowania upadłościowego, a zaległości podatkowe z tytułu podatku od gier osiągnęły kwotę 344.000 zł plus odsetki. Co prawda udało się zmniejszyć stratę bilansową, jednak na koniec 2013 r. i tak wyniosła ona 277.624,21 zł. Syndyk dodał, że prowadzi intensywne działania zmierzające do sprzedaży składników masy upadłości. Próby sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa jak i poszczególnych nieruchomości nie przyniosły rezultatów. Syndykowi nie udało się jeszcze zakończyć procesu likwidacji masy upadłości. Wyjaśnił ponadto, że gotówka znajdująca się na rachunkach bankowych i w kasie upadłego w łącznej kwocie [...] zł jest niezbędna do pokrycia kosztów postępowania upadłościowego, w tym kosztów utrzymania biura, ogłoszeń prasowych i sądowych potrzebnych do zakończenia likwidacji składników masy. Przeznaczenie powyższej kwoty na pokrycie kosztów niniejszego postępowania sadowego jest niemożliwe, gdyż uniemożliwi kontynuowanie postępowania upadłościowego. Wyjaśnił, również, że brak środków na prowadzenie postępowania upadłościowego stanowi przesłankę do umorzenia tego postępowania. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 1 000 000 zł, wartość środków trwałych (wg bilansu za ostatni rok) - 4 178 877 zł, ostatni rok obrotowy przyniósł stratę w wysokości 277 624,21 zł, zaś stan dwóch rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł łącznie 64,17 zł. W rubryce nr 10 wykazane zostały: dwie działki zabudowane i działka niezabudowana. Do wniosku załączono (w formie kopii): sprawozdanie finansowe za 2013 r., bilans na dzień 31 grudnia 2013 r., rachunek zysków i strat za 2013 r., wyciągi z rachunków bankowych (k. 28-76), raporty kasowe za okres od kwietnia do maja 2014 r. (k. 77-80). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sadowego z dnia 4 września 2014 r. Syndyk pismem z dnia 12 września 2014 r. wyjaśnił, że nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej z wykorzystaniem majątku upadłego, ponieważ zgodnie z art. 169 ust. 2 Prawa upadłościowego i naprawczego (dalej: p.u.i.n.), syndyk prowadzący przedsiębiorstwo upadłego nie może prowadzić działalności wymagającej koncesji albo zezwolenia, chyba że co innego wynika z ustawy lub decyzji o przyznaniu koncesji albo zezwolenia. Ponieważ ani z ustawy ani z zezwoleń posiadanych przez Spółkę nie wynikała możliwość prowadzenia przez Syndyka działalności gospodarczej, nigdy jej nie prowadził. Wydzierżawił natomiast zorganizowaną część przedsiębiorstwa. Umowy dzierżawy wygasły jednak, jak wskazano, z końcem lutego br. Przedłożył również deklaracje podatku VAT, z której wynika, że spółka nabyła towary i usługi inne niż środki trwałe w maju na kwotę [...] zł i w czerwcu na kwotę [...] zł oraz że w lipcu dokonała dostawy towarów lub świadczenia usług na kwotę [...] zł i nabyła towary lub usługi na kwotę [...] zł. Również w czerwcu dokonała dostawy towarów lub świadczenia usług na kwotę – [...] zł. Nadesłała także zeznania CIT-8, z których wynika strata w 2012 r. wyniosła od 1 stycznia do 15 maja 871.294,72 zł, a od 16 maja do 31 grudnia 2012 r. 425.252,57 zł i zeznanie CIT-8 za 2013 r. z którego wynika, że strata wyniosła 155.144,93 zł i sprawozdania finansowe za te okresy. Przedłożył także postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 16 maja 2012 r. zmieniające postanowienie z dnia 20 września 2011 r. o ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu na postanowienie o ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku i wyciąg z rachunku bankowego za okres od 2 lipca do 4 września 2014 r. i od 1 do 31 sierpnia 2014 r., raport kasowy za sierpień 2014 r., z którego wynika, że przychód na koniec tego okresu wyniósł 1250 zł (500 zł i 750 zł), a wydatki wynikające z czynności upadłego wyniosły: opłata za telefon 130,43 zł, opłata pocztowa 3 zł, i opłata na rzecz kancelarii prawnej 2960 zł i sprawozdanie Syndyka za okres od 1 lipca do 31 sierpnia 2014 r., z którego wynika m. in. , że opłata za wypis z rejestru gruntów wyniosła 24,31 zł, ogłoszenia prasowe 735,54 zł, usługa księgowa 2460 zł, telefon 130,54 zł, opłaty pocztowe i bankowe 103,77 zł i 114,50 zł, opłaty skarbowe 238 zł i opłaty sądowe w 2617, telefon 130,43 zł, czyli razem 6554,09 zł. Stosownie do unormowania zawartego w art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w postaci zwolnienia w całości lub w części od kosztów sądowych może być przyznane, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa, a rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (z postanowienia NSA z 23 maja 2013 r., sygn. akt II FZ 255/13; orzeczenia.nsa.gov.pl). Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ponadto opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji R.P. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły. W rozpoznawanej sprawie wpis sądowy od skargi wynosi 500 zł. Wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, obejmujący zwolnienie od opłat sądowych w całości nie zasługuje na uwzględnienie. Okoliczność, że według bilansu za 2013 r. firma poniosła stratę w wysokości 277 624,21 zł nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Powyższe stanowisko potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 19 lipca 2011 r. w sprawie II GZ 355/11 (orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym stwierdził, że "strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej". Ponadto wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 1 000 000 zł, a wartość środków trwałych - 4 178 877 zł. Posiadanie tych środków ma znaczenie dla oceny sytuacji finansowej spółki poprzez przyjęcie, że możliwe jest ich spieniężenie. Ponadto z bilansu na dzień 31 grudnia 2013 r. wynika, że spółka dysponowała aktywami obrotowymi, w tym należnościami krótkoterminowymi na kwotę 884 198,78 zł i inwestycjami krótkoterminowymi na kwotę 14.089,81 zł. Syndyk nie wyjaśnił, czy należności zostały już rozdysponowane. Problemy ze sprzedażą nieruchomości i zabezpieczonych na nich wierzytelności również nie przemawiają za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, zwłaszcza że Syndyk mimo tych trudności nadal prowadzi postępowanie upadłościowe. Nie można się zgodzić z argumentem o konieczności zaspokojenia kosztów związanych z prowadzeniem postępowania upadłościowego przed kosztami sądowymi w niniejszej sprawie. Podkreślić wymaga, że wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Obowiązek ten wynika zaś z art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Poza tym z art. 342 § 1 pkt 1 p.u.i.n. wynika, że w pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszu masy upadłości znajdują się nie tylko koszty postępowania upadłościowego, ale i m.in. należności powstałe z czynności syndyka. Skoro zatem syndyk wniósł w rozpoznawanej sprawie skargę, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości wskazanych w powołanym przepisie. Fakt zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej również nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, gdyż pomimo tego spółka osiąga przychody co potwierdzają wymienione wyżej deklaracje podatku VAT za maj, czerwiec, lipiec tego roku, wyciągi bankowe np. wpłata na rachunek Spółki 25 czerwca 2014 r, kwoty 5289 zł i 15 kwietnia 2014 r. przelew na rachunek Spółki kwoty 16.6000 zł oraz raporty kasowe, z których wynika, że w sierpniu przychód wyniósł [...] zł, a lipcu [...] zł. Ponadto już we wniosku z dnia 1 sierpnia 2014 r. wskazano, że na rachunku bankowym i w kasie upadłego znajduje się kwota 2111,63 zł co oznacza że spółka posiada środki finansowe pozwalające na pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie. Pozostałe ewentualne koszty sądowe, inne niż wpis od skargi, wystąpią sukcesywnie w pewnych odstępach czasu, co pozwala na przyjęcie, że spółka jest w stanie zgromadzić środki na ich poniesienie. Z tych względów na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.