III SA/Wr 735/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Sędzia WSA Maciej Guziński, Jerzy Strzebińczyk, , Protokolant Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 20 maja 2009 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania A., E., P. oraz W. W. z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...] nr [...]; II. określa, że wymienione decyzje w punkcie I nie podlegają wykonaniu. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] W D działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. z 2006 r. Dz. U. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.) - w związku z odwołaniem M P od decyzji W G M z dnia [...] r. nr [...], orzekającej o odmowie wymeldowania A W, E W, P W i W W z dotychczasowego miejsca pobytu stałego w lokalu mieszkalnym nr [...] położonym w gminie M w miejscowości B przy ul. [...] - utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że postępowanie w sprawie wymeldowania małoletnich zostało wszczęte na wniosek M P, będącego właścicielem spornego lokalu. Jako powód wymeldowania podał, że [...] - B W ([...] małoletnich) wraz z dziećmi nie zamieszkuje w tym lokalu od [...] r. W toku postępowania wyjaśniającego organ I instancji ustalił, że wszystkie dzieci B W i P W zostały umieszczone przez S w placówkach [...], z uwagi na ograniczenie wykonywania władzy rodzicielskiej (postanowienia S R w S S [...] W R i N z dnia [...] r. sygn. akt [...] i z dnia [...] r. sygn.akt [...]). Przesłuchany w charakterze strony M P zeznał do protokołu, że [...] wraz z dziećmi wyprowadziła się dobrowolnie ze spornego lokalu, zabierając wszystkie swoje rzeczy. Obecnie mieszka u [...] w miejscowości C [...] w gminie M, a dzieci przebywają u [...]. Przesłuchana w charakterze strony B W zeznała do protokołu, że wyprowadziła się ze spornego lokalu w [...] r. i zamieszkała wraz z dziećmi w S "[...]". Następnie dzieci trafiły do ośrodka [...], a [...], po powrocie na krótko do B, zamieszkała u [...] w miejscowości C. Powyższe fakty potwierdziła kontrola meldunkowa przeprowadzona przez funkcjonariuszy P P. Prowadzone przez organ I instancji postępowanie wykazało, że małoletni postanowieniem s zostali umieszczeni w placówce [...], gdzie są zameldowani na pobyt czasowy, z wyjątkiem E W, która realizuje obowiązek szkolny w L i tam jest zameldowana czasowo na okres nauki. Na podstawie powyższych ustaleń, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2, W G M decyzją orzekł o odmowie wymeldowania małoletnich. Od powyższej decyzji M P wniósł odwołanie zarzucając wydanej decyzji naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Analizując zaskarżoną decyzję organ II instancji zważył, że podstawą merytoryczną do orzekania jest przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych stanowiący, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W świetle tak brzmiącej regulacji należało ustalić, czy zachodziła wymieniona wyżej przesłanka konieczna do dokonania wymeldowania, a zatem, czy małoletni opuścili miejsce pobytu stałego lub czasowego na okres ponad 3 miesięcy i nie został dopełniony obowiązek wymeldowania się. Nie ulega wątpliwości, zdaniem organu, że małoletni po postanowieniu s r, zostali umieszczeni w placówce [...] i tam są zameldowani na pobyt czasowy. Dopełniony więc został obowiązek meldunkowy. Art. 7 ust. 1 powołanej ustawy stanowi, że pobytem czasowym jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem. Z kolei z art. 8 wynika, że osoba zameldowana na pobyt czasowy i przebywająca w tej samej miejscowości nieprzerwanie dłużej niż 3 miesiące jest obowiązana zameldować się na pobyt stały, chyba że zachodzą okoliczności wskazujące na to, iż pobyt ten nie utracił charakteru pobytu czasowego. Za okoliczności uzasadniające zameldowanie na pobyt czasowy trwający ponad 3 miesiące uważa się w szczególności (wyliczenie przykładowe w art. 8 pkt od 1 do 4) także (pkt 2) pobyt związany z kształceniem, leczeniem, wypoczynkiem lub ze względów rodzinnych. Zameldowanie czasowe oznacza, że zostały dopełnione nałożone przepisami ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych obowiązki w zakresie ewidencji meldunkowej i dopóki to czasowe zameldowanie nie zostanie uznane za niezgodne z ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych, tak długo nie może być kwestionowane zameldowanie na pobyt stały, z którego nastąpiło czasowe wymeldowanie się do innego lokalu (wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2007 r. sygn. akt II OSK 263/06, LEX nr 32529). Zatem organ I instancji słusznie stwierdził, że osoba, która przebywa w placówce [...], nie ma obowiązku zameldowania się w tym miejscu na pobyt stały, a tym samym nie ma obowiązku wymeldowania się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123). Z akt sprawy wynika, że małoletni nie opuścili spornego lokalu w sposób dobrowolny, ponieważ to S zadecydował o ich umieszczeniu w placówce [...]. Opuszczenie miejsca pobytu stałego nie ma w tym przypadku również charakteru trwałego, ponieważ wraz z uzyskaniem pełnoletności będą zmuszeni opuścić placówkę [...]. W skardze na to rozstrzygnięcie M P zarzucił, że małoletni wraz z [...] opuścili sporny lokal w połowie roku [...], zabierając wszystkie swoje rzeczy, przenosząc się do domu rodzinnego [...] małoletnich w miejscowości C. Przebywali tam ponad rok, a następnie wraz z [...] w P [...] "[...]" od [...] r. do [...] r., później zaś umieszczono dzieci kolejno w innej placówce oraz [...] w M na mocy orzeczeń sądowych. [...] dzieci została wymeldowana z przedmiotowego lokalu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) - sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Nadto, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153,poz.1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a." - sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą. Uchylenie kontrolowanej decyzji wydanej w administracyjnym toku instancji może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c p.p.s.a.). Sąd administracyjny nie może się zatem kierować innymi względami, w szczególności nie jest władny brać pod uwagę zasad współżycia społecznego. Oceniając zaskarżoną decyzję, w świetle powyżej wskazanych kompetencji, należy stwierdzić, iż narusza ona prawo w stopniu powodującym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawą rozpoznania żądania strony był przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (j.t. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), w świetle którego organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Godzi się przy tym wyjaśnić, że sprawy meldunkowe (zameldowanie, wymeldowanie), należące do kategorii zagadnień prawa administracyjnego, służą wyłącznie rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego i nie mają wobec tego żadnego związku z ustalaniem prawa do lokalu, ani tym bardziej nie dotyczą uprawnień w zakresie ich przyznawania tudzież pozbawiania (vide wyrok NSA z 3.06.2003 r., sygn. akt SA/Bd 1242/03, Wspólnota 2004/10/54). Postępowanie w sprawie o wymeldowanie nie wkracza zatem w sferę stosunków cywilnoprawnych (np. własnościowych, najmu etc.), ani nie wpływa na stosunki prawne z zakresu prawa rodzinnego, choć pewne okoliczności faktyczne i prawne ukształtowane w wyniku tych postępowań mogą mieć znaczenie w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym w ramach ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, na ich tle bowiem dochodzić może do różnych zdarzeń, które muszą być brane pod uwagę przez organ administracyjny prowadzący postępowanie, w kontekście badania, czy doszło do spełnienia przesłanek przewidzianych w cytowanej normie prawnej, znajdującej zastosowanie w sprawie. Z przywołanej wyżej normy prawnej wyrażonej w art. 15 ust. 2 wynikają przesłanki, których łączne spełnienie jest niezbędne do wydania decyzji o wymeldowaniu, a mianowicie - opuszczenie przez osobę zameldowaną miejsca pobytu stałego lub czasowego na czas trwający ponad trzy miesiące oraz niedopełnienie przez osobę opuszczającą miejsce pobytu obowiązku wymeldowania się. Celem przytoczonej regulacji jest zapewnienie zgodności między stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności, które powinny rejestrować i odzwierciedlać zmiany miejsc pobytu. Z tych też względów nałożono na osoby podlegające obowiązkowi meldunkowemu powinność dokonywania czynności służących rejestracji miejsca pobytu, a organom meldunkowym przyznano uprawnienia do wydawania rozstrzygnięć mających zastępować takie czynności (gdy nie podejmie ich osoba zobowiązana) właśnie dla uzyskania zgodności między ewidencją a istniejącym stanem rzeczy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2003 r., V SA 3657/02, Wspólnota 2004, Nr 8). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i dobrowolny. Opuszczenie lokalu, w którym dana osoba była zameldowana można uznać za dobrowolne i trwałe, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych stanowi, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Przesłanki te (dobrowolność i trwałość opuszczenia, zamiar zamieszkania w innym miejscu i tam skoncentrowanie swych spraw) winny być stwierdzone na podstawie obiektywnie istniejących okoliczności faktycznych, z których taki wniosek da się logicznie wyprowadzić, nie jest tu zatem wystarczające subiektywne formułowanie woli przez osobę zainteresowaną. Oczywistym jest, że w świetle art. 9a ustawy. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - za osobę nieposiadającą pełnej zdolności do czynności prawnych obowiązek meldunkowy wykonuje jej przedstawiciel ustawowy lub inna osoba sprawująca nad nią faktyczną opiekę w miejscu ich wspólnego pobytu. Okoliczności dotyczące zamiaru muszą być więc oceniane w kontekście zachowania tejże osoby (przedstawiciela ustawowego), nie zaś z punktu widzenia osób małoletnich. Na tym tle wypada zauważyć, odnosząc się do unormowań kodeksu cywilnego, iż z reguły miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 tego kodeksu będzie się pokrywało z miejscem pobytu w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności, zwłaszcza gdy chodzi o osobę, która sama obiera miejsce zamieszkania (domicilium voluntarium). Odmiennie jednak jest, gdy chodzi o określenie miejsca zamieszkania danej osoby według miejsca zamieszkania innej osoby (domicilium necessarium). Wskazać tu trzeba na przepis art. 26 § 1 kodeksu cywilnego, stosownie do którego miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (§ 2). Z kolei zgodnie z art. 27 kodeksu cywilnego - miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna. Wymienione przepisy regulują przypadki miejsca zamieszkania pochodnego dzieci (podopiecznych), czyli o miejscu ich zamieszkania decyduje miejsce zamieszkania rodziców, jeśli mają zachowaną władzę rodzicielską lub opiekuna, aczkolwiek ustawa o ewidencji ludności nie zawiera odesłania do unormowań kodeksu cywilnego. W niniejszej sprawie bezspornym jest fakt fizycznego opuszczenia przez małoletnich dotychczasowego miejsca pobytu stałego w spornym lokalu - jak przyznała [...] dzieci - uczestniczka postępowania, najpierw z racji wyprowadzenia się wraz z nią (jak podała - do s "[...]"), a następnie wskutek umieszczenia w placówce [...], na mocy prawomocnego postanowienia s r - tj. postanowienia S R w S S [...] W R i N, sygn. [...] z dnia [...] roku, mocą którego ograniczono wykonywanie władzy rodzicielskiej B i P W nad małoletnimi przez umieszczenie w placówce [...]. Z przedstawionych okoliczności sprawy wynika, odmiennie niż przyjęły organy, że opuszczenie przez małoletnie dzieci spornego lokalu ma charakter trwały, gdyż przebywają one od co najmniej [...] lat poza tym miejscem, koncentrując aktualnie swój pobyt w placówce [...] i tam znajduje się ich centrum życiowe, nie mają żadnego kontaktu z dotychczasowym miejscem stałego zameldowania, nie posiadają w tym lokalu żadnych rzeczy, a ich rodzice nie są w tam zameldowani i mieszkają gdzie indziej. W stanie faktycznym tej sprawy, bezsprzecznie miejsce zamieszkania małoletnich w rozumieniu art. 27 kodeksu cywilnego odpowiada rzeczywistemu miejscu aktualnego ich pobytu na tle uregulowań ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (art. 6 ust.1). Okoliczność zameldowania małoletnich na pobyt czasowy w aktualnym miejscu ich przebywania nie jest natomiast wystarczająca aby przyjąć, że małoletni po ukończeniu pełnoletniości albo po usamodzielnieniu się, czy też na skutek innych zdarzeń powrócą do mieszkania skarżącego i nie może przesądzać co do oceny faktu, czy rzeczywiście doszło do opuszczenia miejsca zameldowania na pobyt stały. Orzeczenie w sprawie wymeldowania musi być dokonane według oceny stanu faktycznego istniejącego na dzień wydania ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie, a nie na podstawie przewidywanych zdarzeń mających wystąpić hipotetycznie w dalekiej przyszłości. W ocenie Składu orzekającego opuszczenie lokalu nosi także znamiona dobrowolności, ponieważ w przypadku małoletnich - którzy nie mogą przejawiać własnego zamiaru, należy przesłankę dobrowolności opuszczenia oceniać podług zamiaru ich przedstawicieli ustawowych lub innej osoby sprawującej nad nimi faktyczną opiekę w miejscu ich wspólnego pobytu, o czym była mowa wyżej. Nadto, decyzja o zmianie miejsca pobytu dziecka może zostać podjęta przez sąd opiekuńczy, w związku umieszczeniem małoletniego w rodzinie zastępczej albo w placówce opiekuńczo-wychowawczej w przypadku, gdy jego dobro jest zagrożone (art. 109 § 2 pkt 5 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Abstrahując od faktu, co organy pominęły, że uczestniczka postępowania B W przyznała, że wyprowadziła się z dziećmi ze spornego lokalu, jeszcze przed umieszczeniem małoletnich w placówce - nowe miejsce zamieszkania określił s r przez umieszczenie dzieci w placówce [...]. Opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę małoletnią, w następstwie orzeczenia sądu rodzinnego o umieszczeniu małoletniego w placówce opiekuńczo - wychowawczej lub rodzinie zastępczej należy uznać za równoważne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy. Umieszczenie przez s r małoletnich w placówce [...], jest przesądzające zatem dla uznania, że doszło do dobrowolnego i trwałego opuszczenia dotychczas zajmowanego przez małoletnich lokalu skoro nastąpiła równoczesna rzeczywista zmiana ich dotychczasowego miejsca zamieszkania a jednocześnie ustalono, że rodzice małoletnich nie są zameldowani w tym miejscu, nie utrzymując z nim żadnych więzi. W powyższym świetle, zdaniem Składu orzekającego, w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka części pierwszej art. 15 ust. 2 omawianej ustawy do wymeldowania. Z powołanych względów - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. - uchylono zaskarżoną decyzję. Postanowienie, co do wykonania decyzji (pkt II wyroku) zapadło zgodnie z art. 152 p.p.s.a.