III SA/Wr 78/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska - Szostak, Sędziowie Sędzia WSA Sędzia WSA Anetta Chołuj, Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), , Protokolant starszy specjalista Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 8 maja 2019 r. sprawy ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w części postępowania egzekucyjnego oddala skargę w całości. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy j/n. Skarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: Dyrektor IAS) - po rozpatrzeniu zażalenia zobowiązanego (dalej także: skarżący) - utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. (dalej: Naczelnik US, organ egzekucyjny), którym odmówiono umorzenia w części, tj. za okres od 01.2013 r. do 03.2016 r., postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy obejmujący zaległość z tytułu nieuiszczonej opłaty abonamentowej. Jako podstawę prawną postanowienia podał art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. - dalej: K.p.a.) w zw. z art. 18 i art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm. - dalej: u.p.e.a.). Z akt wynika, że Naczelnik US wszczął wobec zobowiązanego - w oparciu o tytuł wykonawczy obejmujący zaległość z tytułu nieuiszczonej opłaty abonamentowej za okres od 01.2013 do 10.2017 r. - postępowanie egzekucyjne oraz zajął jego emeryturę. Wierzyciel poinformował o wygaśnięciu zaległości za okres od 04.2016 r. do 10.2017 r. i że pozostałe zaległości (za okres od 01.2013 r. do 03.2016 r.) podlegają egzekucji. Zobowiązany wniósł skargę na zajęcie egzekucyjne oraz zarzut na postępowanie egzekucyjne. Uzasadniał, że - z uwagi na posiadany przez niego znaczny stopień niepełnosprawności - przysługuje mu zwolnienie z opłaty abonamentowej. Po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, Naczelnik US uznał za nieuzasadniony zarzut nieistnienia obowiązku za okres od 01.2013 r. do 03.2016 r. i za uzasadniony zarzut nieistnienia obowiązku za okres od 04.2016 r. do 10.2017 r. Rozstrzygnięcie to zostało uchylone do ponownego rozpoznania przez Dyrektora IAS, który zwrócił uwagę na zbyt pochopną kwalifikację wniosku i potraktowanie go jako zarzuty, mimo że upłynął już termin do wniesienia zarzutów (Dyrektor IAS nakazał ustalenie trybu żądania). Ponownie załatwiając sprawę, Naczelnik US umorzył postępowanie egzekucyjne w części, tj. za okres od 04.2016 r. do 10.2017 r. Ponadto wezwał zobowiązanego do wyjaśnienia treści jego wniosków. Pouczył, że w przypadku braku odpowiedzi wnioski zostaną potraktowane, jako żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wydając postanowienie, Naczelnik US odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego w pozostałym zakresie. Powołał się na informację wierzyciela o istnieniu zaległości za okres od 01.2013 r. do 03.2016 r. i o przysługującym zobowiązanemu zwolnieniu z opłat ale dopiero od 04.2016 r. Składając zażalenie, skarżący zakwestionował postanowienie. Wskazał na brak podstaw do jego wydania. Zwrócił uwagę na nieuwzględnienie przepisów kodeksu cywilnego oraz regulacji dotyczącej przedawnienia długów. Po rozpatrzeniu sprawy w trybie instancyjnym, Dyrektor IAS - wydając skarżone postanowienie - utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US. Zarzuty zażalenia uznał za niezasadne. Dyrektor IAS stwierdził, że w sprawie nie zaistniała żadna z - określonych w art. 59 u.p.e.a. - przesłanek umorzenia postępowania, w tym - podana przez skarżącego - przesłanka wygaśnięcia obowiązku. Organ II instancji dowodził, że - przy ocenie możliwości prowadzenia egzekucji wobec zobowiązanego - istotne znaczenie ma informacja wierzyciela o wygaśnięciu części należności objętych tytułem wykonawczym. Dostrzegł, że wierzyciel wskazał, że wygasły zaległości za okres od 04.2016 r. do 10.2017 r., zaś w pozostałym zakresie, tj. za okres od 01.2013 r. do 03.2016 r., egzekucja winna być kontynuowana. Podkreślił, że organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne na wniosek wierzyciela i na podstawie - wystawionego przez niego - tytułu wykonawczego. Zważył, że to wierzyciel - jako podmiot, na którego rzecz prowadzona jest egzekucja - decyduje o tym, czy należności istnieją i czy są wymagalne. Motywował, że organ egzekucyjny bada jedynie, czy egzekucja jest dopuszczalna. Zaznaczył, że skoro wierzyciel przekazał informację o częściowym wygaśnięciu zaległości, obowiązkiem organu egzekucyjnego było zakończenie egzekucji w tej części. Uznał, że w pozostałym zakresie egzekucja musi być prowadzona, zgodnie z wnioskiem wierzyciela, ponieważ aktualny tytuł wykonawczy zobowiązuje organ egzekucyjny do podjęcia czynności egzekucyjnych. Przyjął, że tytuł wykonawczy jest aktualny w zakresie zaległości za okres od 01.2013 r. do 03.2016 r. i że - z uwagi na to - nie ma żadnych przeszkód do dalszej egzekucji. Odnosząc się do postawionych w zażaleniu zarzutów, Dyrektor IAS wyjaśnił, że zmiany związane z uzyskaniem zwolnienia od opłat abonamentowych zobowiązany zgłosił 15 marca 2016 r. i że - w związku z tym - od 1 kwietnia 2016 r. jest on zwolniony od wnoszenia opłat. Dodał, że do skorzystania ze zwolnienia niezbędne jest złożenie oświadczenia o spełnieniu warunków. Dyrektor IAS zaznaczył, że w zażaleniu skarżący podniósł - po raz pierwszy - kwestię przedawnienia roszczeń. Wskazał, że przesłanka ta jest ujęta w katalogu zawartym w art. 59 u.p.e.a i jej zaistnienie - na każdym etapie prowadzonego postępowania - jest dla organu egzekucyjnego podstawą do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zauważył, że organ egzekucyjny nie stwierdził tej przesłanki i nie zdecydował o zakończeniu egzekucji. Podniósł, że obowiązek nie jest przedawniony. Uzasadniał, że o przedawnieniu opłat abonamentowych nie decydują przepisy Kodeksu cywilnego lecz przepisy Ordynacji podatkowej. Dowodził, że obowiązek przedawnia się po upływie 5 lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności (art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej). Podał, że zaległości za poszczególne miesiące lat 2014, 2015 i 2016 nie są przedawnione, gdyż nie upłynął jeszcze podstawowy, pięcioletni okres przedawnienia tych należności. Zastrzegł, że pięcioletni okres przedawnienia opłat za 2013 r. upłynął z końcem 2018 r., ale one również nie są przedawnione, gdyż został przerwany bieg terminu ich przedawnienia przez zastosowanie przez organ egzekucyjny środka egzekucyjnego i poinformowanie o tym zobowiązanego (art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej). Wyjaśnił, że w marcu 2018 r., czyli przed upływem terminu przedawnienia, organ zajął emeryturę zobowiązanego, o którym to zajęciu został on zawiadomiony 9 marca 2018 r. Uznał, że przedawnienie zostało przerwane, pięcioletni okres przedawnienia biegnie na nowo od marca 2018 r. i że żadna z dochodzonych opłat za okres od 01.2013 r. do 03.2016 r. nie jest przedawniona. Końcowo, Dyrektor IAS przywołał pełną podstawę prawą decyzji. W skardze, skarżący zaskarżył postanowienie Dyrektora IAS w całości. Zarzucił naruszenie przepisów: 1. postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 59 u.p.e.a., przez brak umorzenia postępowania egzekucyjnego, podczas gdy - w okolicznościach sprawy - było to uzasadnione; 2. prawa materialnego, dotyczących przedawnienia roszczeń i nieuwzględnienie jego twierdzenia o przedawnieniu, podczas gdy w sprawie roszczenia przedawniły się. Tak stawiając zarzuty, skarżący wniósł o uwzględnienie skargi, zmianę obu wydanych w sprawie postanowień i umorzenie w całości postępowania egzekucyjnego oraz o zasądzenie kosztów. Ewentualny wniosek dotyczył uchylenia postanowień w zaskarżonym zakresie oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący uzasadnił swoje stanowisko w sprawie. Zarzucił, że Naczelnik US nie zastosował się do zaleceń wynikających z pierwotnie wydanego przez Dyrektora IAS postanowienia, mocą którego uchylił on jego postanowienie. Wskazał, że organ ten również nie zawiadomił go, jako strony postępowania, o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, co stoi w sprzeczności z zasadą prawdy obiektywnej i zasadą zaufania do organów, wyrażonymi w art. 7 i art. 8 K.p.a., których to zasad w sprawie nie zastosowano. Autor skargi dowodził, że okres przedawnienia roszczeń telekomunikacyjnych wynosi 3 lata. Stwierdził, że - z uwagi na powyższe - Naczelnik US winien umorzyć postępowanie egzekucyjne także za okresy, za które nastąpiło przedawnienie roszczeń. Uznał, że Dyrektor IAS bezpodstawnie przyjął, że roszczenie za okres od 01.2013 r. do 03.2016 r. nie jest przedawnione. Według skarżącego, z powyższym nie sposób się zgodzić, gdyż roszczenia takie przedawniają się z upływem 3 lat a nadto organ winien umorzyć postępowanie z uwagi na okoliczności zaistniałe w sprawie, tj. zwolnienie go z obowiązku świadczenia opłat abonamentowych. Do skargi skarżący załączył kopię artykułu prasowego dotyczącego przedawnienia długu. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga okazała się nieuzasadniona. Sąd stwierdził, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego za okres od 01.2013 r. do 03.2016 r., określone w art. 59 § 1 u.p.e.a., w tym w pkt 2, stanowiącym, iż postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Z akt sprawy wynika, że na skarżącym - co do zasady - ciążył obowiązek z tytułu opłat za używanie odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych (m.in. poz. 17 akt wierzycielskich). Zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1204 ze zm. - dalej: u.o.a.), zwalnia się od opłat abonamentowych osoby, co do których orzeczono o: a) zaliczeniu do I grupy inwalidów; b) całkowitej niezdolności do pracy, na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1440, z późn. zm.); c) znacznym stopniu niepełnosprawności, na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 Nr 127, poz. 721, z późn. zm.). Skarżący - 15 marca 2016 r. - złożył formularz zwolnienia z opłat za używanie odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych (m.in. poz. 18 akt wierzycielskich). Wskazał na każdą z trzech powołanych wyżej podstaw zwolnienia. Z akt sprawy wynika, co nie jest kwestionowane, że uprawnienia do zwolnienia skarżący posiadał od 2012 r. Stosownie do brzmienia art. 4 ust. 3 u.o.a., zwolnienia określone w ust. 1 pkt 1 i 3-8 przysługują od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym złożono w placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. poz. 1529), oświadczenie o spełnianiu warunków do korzystania z tych zwolnień i przedstawiono dokumenty potwierdzające uprawnienie do tych zwolnień. Powyższe stanowi, że zwolnienie nie przysługuje z mocy ustawy i że - chcąc z niego skorzystać - abonent ma obowiązek dopełnić formalności w urzędzie pocztowym (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 grudnia 2016 r., II GSK 1297/15, CBOSA). W przypadku skarżącego, z uwagi na złożenie przez niego w placówce pocztowej formularza zwolnienia z opłat za używanie odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych dopiero 15 marca 2016 r., zwolnienie przysługiwało od 1 kwietnia tego roku. Tym samym, słusznie uznano - wydając w tym przedmiocie postanowienie - za uzasadniony zarzut nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym za okres od 04.2016 r. do 10.2017 r., z uwagi na to, że od 1 kwietnia 2016 r. skarżący jest zwolniony od opłat abonamentowych. Także wierzyciel wnosił do Naczelnika US o ograniczenie prowadzonej egzekucji, uwzględniając w/w zwolnienie z opłat. Natomiast chybiony był zarzut nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym za okres od 01.2013 r. do 03.2016 r., ze względu na to, że w tym okresie nie obowiązywało jeszcze zwolnienie z opłat za używanie odbiorników radiofonicznych/ telewizyjnych. Zaległość dotyczy okresu sprzed zgłoszenia uprawnień do zwolnienia od tychże opłat. Przesłankę do umorzenia postępowania, na postawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., stanowiłoby wygaśnięcie egzekwowanego obowiązku wskutek jego przedawnienia, co w sprawie - wbrew zarzutom skargi - nie miało miejsca. Do należności z tytułu opłat abonamentowych stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm. - dalej: O.p.). Zgodnie z art. 70 § 1 O.p., zobowiązanie przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Zaległości z tytułu opłat za poszczególne miesiące 2013 r., których terminy płatności przypadały w kolejnych miesiącach 2013 r., przedawniałyby się z końcem 2018. Zaległości te nie są jednak przedawnione, gdyż organ egzekucyjny przerwał bieg terminu przedawnienia. Przepis art. 70 § 4 O.p. stanowi, że bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Organ egzekucyjny - pismem z [...] marca 2018 r. - dokonał skutecznie zajęcia świadczenia emerytalnego skarżącego (zobowiązanego). Zawiadomienie o zajęciu zostało mu zaś doręczone 9 marca 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych potwierdził skuteczność zajęcia pismem z 19 marca 2018 r. Do przerwania biegu terminu przedawnienia doszło więc przed upływem terminu przedawnienia. Zaległości z lata 2014, 2015 i 2016 nie uległy przedawnieniu, ponieważ nie upłynął jeszcze nawet podstawowy pięcioletni termin przedawnienia (co do tychże zaległości, przedawnienie zostało także przerwane na mocy w/w zajęcia). Niezasadne jest przy tym zapatrywanie skarżącego, że okres przedawnienia roszczeń telekomunikacyjnych wynosi 3 lata. Sąd podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - wyrażone w wyroku z 21 lutego 2017 r. (I SA/Po 1089/16, CBOSA) - dotyczące cywilistycznego charakteru opłaty abonamentowej i zastosowania 3-letniego terminu przedawnienia dla roszczeń okresowych na podstawie art. 118 K.c. "Abonament RTV jest opłatą o charakterze administracyjnym a nie cywilnoprawnym. Obowiązek ten wynika z ustawy. Wskazane ustalenia Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z dnia 16 marca 2010 r. pozwalają na uznanie, że do opłat za abonament zastosowanie ma akt prawny rangi ustawowej, jakim jest ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Przepis art. 2 O.p. regulujący zakres jej stosowania przewiduje w § 2, że jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej przepisy Działu III stosuje się również do opłat oraz innych niepodatkowych należności budżetu państwa, do których ustalenia lub określenia uprawnione są inne organy niż wymienione w § 1 punkt 1 ustawy (§ 1 punkt 1 odnosi się do organów podatkowych). Zatem przepis ten ma zastosowanie w przedmiotowej sprawie, gdyż opłata za abonament jest opłatą, o której w nim mowa, a brak jest przepisów odrębnych stanowiących inaczej. Opłata ta ma charakter przymusowy i bezzwrotny, a jej wysokość i obowiązek uiszczenia wynika wprost z przepisów ustawy. Tym samym ustalenie lub określenie danej opłaty w rozumieniu tego przepisu jest również możliwe w drodze aktu normatywnego takiego jak ustawa, w której ustawodawca posłużył się pojęciem "opłaty". W związku z powyższym należy uznać, że opłata z tytułu rejestracji odbiornika radiowego lub telewizyjnego (abonamentu RTV) stanowi opłatę, o której mowa w art. 2 § 2 O.p., a to oznacza, iż ma do niej zastosowanie art. 70 § 1 O.p., który odnosi się do biegu terminu przedawnienia zobowiązania powstającego z mocy prawa. Pogląd ten znajduje tym bardziej uzasadnienie, że obowiązek ponoszenia tej daniny publicznej powstaje z mocy prawa, po wystąpieniu zdarzenia jakim jest rejestracja odbiornika. Wymaga przy tym zaakcentowania, że przepis art. 70 mieści się w Dziale III O.p. Dział ten obejmuje od art. 21 do art. 119. W dziale tym umieszczony jest także rozdział poświęcony odsetkom za zwłokę (Rozdział 6), z tego też powodu należy uznać, że odesłanie zawarte w art. 7 ust. 4 u.o.a. jest tylko dodatkowym odwołaniem się do przepisów tej ustawy, które bezsprzecznie nie wyłącza stosowanie pozostałych przepisów tego działu, ponieważ z mocy art. 2 ust. 2 O.p. wynika, że przepisy Działu III mają zastosowanie także do opłat i niepodatkowych należności budżetu państwa". Reasumując, należy przyjąć, że opłata z tytułu rejestracji odbiornika radiowego lub telewizyjnego (abonamentu RTV) stanowi opłatę, o której mowa w art. 2 § 2 O.p., co oznacza, że ma do niej zastosowanie art. 70 § 1 tej ustawy, a więc, że opłata ta przedawnia się po upływie pięciu lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin jej płatności. Zatem podniesiony przez skarżącego zarzut przedawnienia jest niezasadny. Niesłusznie skarżący zarzuca organowi egzekucyjnemu, że nie zastosował się on do wytycznych Dyrektora IAS, zawartych w postanowieniu uchylającym pierwotnie wydane przez ten organ postanowienie. Skarżący twierdzi, że organ egzekucyjny rozstrzygnął pozytywnie dla niego wniosek jedynie w części dotyczącej opłat za okres od 04.2016 r. do 10.2017 r. i pozostawił nierozpatrzone żądanie co do pozostałego okresu. Twierdzenie to jest nieprawdziwe. Naczelnik US wydał dwa postanowienia: 1) z [...] października 2018 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego co do opłat za okres od 04.2016 r. do 10. 2017 r.; 2) z [...] listopada 2018 r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej opłat za okres od 01.2013 r. do 03.2016 r. Trafnie przyjmuje Dyrektor IAS, że działanie takie, tj. wydanie dwóch odrębnych postanowień, było prawidłowe i podyktowane tym, że ich rozstrzygnięcia były odmienne oraz że - tym samym - wniosek zobowiązanego rozpatrzony został w całości. Nie można także zgodzić się z zarzutem naruszenia art. 7 i art. 8 K.p.a., gdyż postanowienie jest prawidłowe i wydane zgodnie z zasadami przewidzianymi w K.p.a. Zobowiązany miał też prawo zapoznać się - na każdym etapie postępowania - z aktami sprawy, o czym decyduje art. 73 K.p.a., zgodnie z którym, strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje także po zakończeniu postępowania. Skarżący z prawa tego nie skorzystał. Natomiast przepis art. 10 K.p.a. nie ma zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym. Z tych wszystkich względów - stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) - skargę należało oddalić w całości i orzec jak w sentencji wyroku.