III SA/Wr 826/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym, w sprawie ze skargi A sp. z o.o. w O.M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry, wniosku skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] r. sygn. akt III [...], postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na oznaczoną w komparycji postanowienia decyzję, skarżąca spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu zawartym na urzędowym formularzu PPPr strona wskazała, że nie posiada środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie lub środków trwałych, które mogłaby w tym celu spieniężyć. Jedynym środkiem trwałym spółki są bowiem automaty do gier, które w przeważającej mierze zostały zatrzymane przez urzędy celne. Z uwagi na zatrzymania urządzeń, spółka została pozbawiona możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, a w efekcie zarobkowania. Spółka nie posiada zdolności kredytowej, zaś jedyny wspólnik spółki wykluczył możliwość jej dokapiatlizowania. Trudności finansowe spółki mają charakter trwały i trwają od dłuższego czasu, co uniemożliwiło spółce poczynienie oszczędności na poczet zabezpieczenia ewentualnych kosztów związanych z prowadzeniem sporów sądowych. W odpowiednich rubrykach formularza jako wartość środków trwałych podano kwotę [...] zł, jako wartość zysków lub strat za ostatni rok obrotowy podano stratę w wysokości [...] zł, jako wartość kapitału zakładowego podano kwotę [...] zł. Z załączonych do formularza wyciągów z rachunku bankowego za okres od stycznia do czerwca 2015 r. wynika, że sumy wpływów na rachunek w tych miesiącach wynosiły odpowiednio: [...]zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł i [...] zł i zasadniczo bilansowały się z wypływami. Z załączonego do skargi samodzielnie pobranego z systemu informatycznego odpisu KRS wynika, że spółka została wpisana do rejestru w dniu [...] r., a na dzień [...] r. jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Z przedłożonego bilansu i rachunku zysków i strat za 2013 r. wynika, że na koniec 2013 r. wartość aktywów równoważyła pasywa spółki i wynosiła [...]zł, przychody wyniosły [...] zł, a rok został zamknięty stratą w wysokości [...] zł. Z przedłożonego bilansu i rachunku zysków i strat za 2014 r. wynika, że na koniec 2014 r. wartość aktywów równoważyła pasywa spółki i wyniosła [...] zł, przychody wyniosły [...] zł, a rok został zamknięty stratą w wysokości [...] zł. Z przedłożonego zawiadomienia z dnia [...] r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego wynika, że rachunek bankowy skarżącej został wówczas zajęty do kwoty [...] zł. Ze złożonej na wezwanie deklaracji VAT-7K wynika, że spółka w pierwszym kwartale 2015 r. dokonała opodatkowanej dostawy towarów i usług o wartości [...] zł. Zgodnie z przedłożonym na wezwanie rachunkiem zysków i strat za 2015r., do dnia [...] r. spółka przy przychodzie [...] zł, osiągnęła zysk w kwocie [...] zł. Pomimo wezwania z dnia [...] r., strona nie przedłożyła deklaracji VAT za ostatnie trzy miesiące. Pomimo wezwania, nie przedłożyła także aktualnego wyciągu z rachunku bankowego za ostatnie dwa miesiące obejmującego sum wpływów, wypływów i obrotów. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie strona ponad uzasadnienie wniosku argumentowała, że zajęciu uległ jedyny rachunek bankowy spółki, co w istocie może oznaczać zaprzestanie przez spółkę prowadzenia działalności gospodarczej. W toku egzekucji administracyjnych zajmowane są również urządzenia stanowiące jedyny majątek spółki, który służy spółce do prowadzenie przezeń działalności gospodarczej. Zdaniem strony rozpatrując jej wniosek należy także mieć na uwadze, że łączna kwota wpisów od skarg na decyzje w przedmiocie wymierzenia skarżącej spółce kar pieniężnych, wynosi obecnie [...] zł, zaś kwota wymagalnych kar pieniężnych wynosi [...] zł. Wskazać należy, że wartość przedmiotu sporu w niniejszej sprawie wynosi [...] zł, zaś należny wpis zgodnie z § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) wynosi 1080 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej – skrótowo – "p.p.s.a.", od wydanego przez referendarza sądowego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy przysługuje stronie sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 7 dni. Z przepisu art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przed sądem na posiedzeniu niejawnym. Zatem konsekwencją wniesienia przez skarżącą spółkę sprzeciwu od wydanego w niniejszej sprawie postanowienia referendarza sądowego odmawiającego przyznania stronie skarżącej prawa pomocy, była utrata mocy wymienionego postanowienia i rozpoznanie wniosku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. W ocenie Sądu wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Zgodnie z brzmieniem art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Wobec tego, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Z powyższego, a także poglądów doktryny i orzecznictwa wynika, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi się przychylić do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe, w związku z czym uznaniowość w zakresie przyznania czy też odmowy przyznania takiego prawa wymaga od sądu dokładnego przeanalizowania i wnikliwej oceny sytuacji wnioskodawcy (por. postanowienia NSA: z dnia 19 stycznia 2010 r. o sygn. akt I GZ 1/10; z dnia 28 marca 2012 r. o sygn. akt II GZ 100/12, dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe na realia rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdza, iż strona nie wykazała, że nie ma lub nie jest w stanie uzyskać dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Przeciwnie, z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że spółka jest w stanie (także przy uwzględnieniu podanej w sprzeciwie sumy wszystkich wpisów od skarg w sprawach sądowoadministracyjnych dotyczących wymierzenia stronie kar pieniężnych w kwocie [...] zł) ponieść koszty zainicjowanego przez siebie postępowania. Wskazać należy, że strona pomimo deklarowanej trudnej sytuacji finansowej, czy wręcz uniemożliwienia jej działalności gospodarczej na skutek działania organów celnych, nadal prowadzi działalność gospodarczą relatywnie dużych rozmiarów, rokrocznie zwiększając przychód (odpowiednio ponad [...] zł i ponad [...] zł w 2013 r. i 2014 r. oraz ponad [...] zł tylko do końca kwietnia 2015 r.). Bez znaczenia jest wskazywana przez stronę okoliczność, iż od chwili wpisu do rejestru w bilansach końcowych wykazała stratę. Strata, na którą spółka się powołuje jest bowiem jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Powstanie bowiem straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych (por. postanowienia NSA: z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 oraz z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08., dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 260/08, Lex nr 479125). Wskazać należy, że strona pomimo wykazywanej straty nadal posiada środki na finansowanie kosztów i dalsze prowadzenie działalności gospodarczej. Do kwietnia 2015 r. wykazała także nie stratę, lecz zysk w wysokości ponad [...] zł. W ocenie Sądu, wskazane wielkości świadczą o możliwości sfinansowania przez stronę kosztów niniejszego oraz pozostałych postępowań sądowoadministracyjnych, na równi z innymi kosztami prowadzonej przez stronę działalności. Przychody, z których strona finansuje koszty działalności gospodarczej, wielokrotnie przenoszą sumę wszystkich wpisów, które strona jest zobowiązana uiścić w zainicjowanych przez siebie postępowaniach sądowoadministracyjnych. Odnosząc się do twierdzeń sprzeciwu, iż zajęty został jedyny rachunek bankowy spółki, wskazać należy, iż z przedłożonych dokumentów wynika, że rachunek został zajęty tylko do określonej - w zestawieniu z przychodem oraz dokonywanymi na rachunek wpłatami - relatywnie niewielkiej kwoty ([...] zł). Z przedłożonych dokumentów nie wynika też, żeby zajęcie rachunku, a także nałożenie na stronę kar pieniężnych (na co uwagę zwrócono w sprzeciwie), miało wpływ na możliwości finansowe spółki. Jak wcześniej wskazano, z materiału dowodowego wynika, iż spółka rokrocznie zwiększa przychód i finansuje koszty pomimo wykazywanej w bilansach straty. O możliwości sfinansowania przez stronę kosztów sądowych świadczą także wyciągi z rachunku bankowego strony. Z dokumentów tych wynika, że jeszcze w czerwcu 2015 r., a więc już po wydaniu decyzji pierwszej instancji, strona dokonywała wpłat i wypłat z rachunku kwot rzędu kilkudziesięciu tysięcy złotych. Zdaniem Sądu, już wówczas strona winna się liczyć z możliwością wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego i koniecznością poniesienia związanych z nim kosztów. Koszty sądowe są należnością publicznoprawną, winny być traktowane na równi ze zobowiązaniami prywatnymi, a przedsiębiorca winien zakładać i planować możliwość ich poniesienia – jako kosztów immanentnie związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Przykładowo ze wskazanego wcześniej wyciągu z rachunku bankowego wynika, że strona uiściła należność za obsługę prawną za maj 2015 r. w wysokości [...] zł. Już tylko ta kwota przenosi sumę wszystkich wpisów, które strona jest obowiązana uiścić. Przyznanie stronie prawa pomocy w praktyce oznaczałaby kredytowanie strony przez Skarb Państwa. Jak już wcześniej wskazano w części wstępnej rozważań, w istocie rzeczy prawo pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego ze środków publicznych i przez to zwolnienie z obowiązków ponoszenia kosztów postępowania sądowego powinno się sprowadzać wyłącznie do przypadku, w którym zdobycie przez stronę środków do sfinansowania udziału w tym postępowaniu jest niemożliwe. Strona nie wykazała zaś, że nie jest w stanie w niniejszej sprawie uiścić kosztów sądowych. Przeciwnie, ze zgromadzonego materiału wynika, że skarżąca dysponuje odpowiednimi możliwościami finansowymi. Podkreślić też należy, że koszty sądowe w sprawach sądowoadministracyjnych zwykle ograniczają się do kwoty wpisu od skargi oraz środków odwoławczych. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny – na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.