III SA/Wr 92/06

Wiesław Jakubiec - referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2006 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia skarżącej na pismo Naczelnika Wydziału Architektury, Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami Urzędu Miejskiego w T. z dnia 30 czerwca 2005 r. o sprecyzowanie treści żądania przez stronę postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł, skarżąca w piśmie z dnia 30 marca 2006 r. wystąpiła o "zwolnienie jej z kosztów sądowych i obciążenie nimi strony przeciwnej na podstawie art. 262 § 1 kpa". We wniosku złożonym w dniu 13 maja 2006 r. na urzędowym formularzu skarżąca zażądała zwolnienia jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wskazując, iż jej czteroosobowa rodzina (w tym studiująca córka) uzyskuje następujący dochód: skarżąca- 870 zł, jej mąż- 1.054 zł i jej ojciec- 648 zł. Dodała, iż z powyższego dochodu jej rodzina zmuszona jest pokrywać takie wydatki jak: opłata za energię elektryczną- 400 zł; rata kredytu córki i opłata za jej akademik- łącznie 500 zł oraz leki i pieluch dla sparaliżowanego ojca skarżącej- 648 zł. Z załączonej do wniosku deklaracji podatkowej PIT-37 wynika, iż za rok 2005 r. rodzinie skarżącej przysługuje nadpłata w podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości 156, 80 zł. W piśmie z dnia 7 czerwca 2006 r. skarżąca oświadczyła, iż na utrzymanie swojego ojca przeznacza ok. 800 zł Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)). Zdaniem Sądu przedstawione we wniosku okoliczności nie uzasadniają przyznania skarżącej prawa pomocy. Ustawodawca tworząc normy dotyczące prawa pomocy uwzględnił tym samym konstytucyjną zasadę "prawa do sądu" (art. 45 Konstytucji) wprowadzając mechanizm uniezależniający możliwość dochodzenia praw na drodze sądowej od kondycji finansowej strony postępowania. Nie oznacza to wszakże, iż strony mogą inicjować postępowania sądowe bez liczenia się z kosztami. W interesie publicznym leży zapobieżenie sytuacji, w której strony nie licząc się z kosztami inicjują liczne postępowania, absorbując instytucje publiczne (sąd, organy) oraz nękają w ten sposób inne podmioty. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 u.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki i w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (zob. postanowienie NSA z 6.10.2004 r., GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8, s. 61). O zasadności wniosku nie decyduje subiektywne przekonanie wnioskodawcy o tym, iż kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy ale obiektywna ocena możliwości finansowych (w szczególności wysokość osiąganego dochodu), możliwości majątkowych wnioskodawcy przy uwzględnieniu niezbędnych (obiektywnie) dla utrzymania wnioskodawcy wydatków oraz wysokość istniejących na danym etapie postępowania kosztów sądowych (aktualnie jest to wpis do skargi w wysokości 100 zł). Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie stanowiskiem dla uznania wniosku za uzasadniony nie jest istotna wyłącznie aktualna sytuacja majątkowa strony, ale także istnienie możności zgromadzenia (choćby po parę złotych miesięcznie) środków na koszty w dłuższym okresie (stosownie do czasu trwania postępowania w sprawie), bądź pozyskanie ich w drodze kredytu lub pożyczki. Pamiętając przy tym, iż koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powin- 2 sygn. akt III SA/Wr 92/06 ny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84). Zestawiając wysokość (1.500 zł) wskazanych przez skarżącą we wniosku stałych wydatków (zresztą nieudokumentowanych) z uzyskiwanymi przez rodzinę wnioskodaw-czyni stałymi dochodami w wysokości ok. 2.600 zł netto uznać należało, iż wniosko-dawczyni miała możliwość poczynienia oszczędności na koszty sądowe. Podkreślić należy, iż spłata rat kredytu nie stanowi - zgodnie z orzecznictwem sądowym (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1990 r, II CZ 113/90, OSNC 1991/8-9/111) - wydatku niezbędnego, który należy uwzględniać przy rozpoznaniu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, tym bardziej, iż jeśli jest to tzw. "kredyt studencki" to obowiązek jego spłaty pojawia się - przy braku zawinionego postępowania kredytobiorcy- dopiero po zakończeniu studiów. Za odmową przyznania prawa pomocy przemawia również fakt posiadania przez skarżącą uprawnienia do otrzymania nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości przewyższającej wpis sądowy (tj. 156, 80 zł) oraz nie wykazanie przez nią, iż jej rodzina nie posiada zdolności kredytowej. Podnoszone przez skarżącą we wniosku żądanie obciążenia kosztami postępowania organów administracyjnych nie może zostać uwzględnione, gdyż zgodnie z przywołanym art. 214 § 1 u.p.s.a.- ten, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie zobowiązany jest go uiścić, a z kolei przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z regulacjami rozdziału 3 działu V ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym) jedynym kryterium podlegającemu ocenie w tym postępowaniu jest sytuacja materialna wnioskodawcy i innych osób prowadzących z nim gospodarstwo domowe. Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie adwokata należy podkreślić, iż Sąd na podstawie art. 6 u.p.s.a. czuwa nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Pamiętać należy, że skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 u.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącą zarzutów czy braku jej zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżąca nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadane pod względem jego zgodności z prawem. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.