III SA/Wr 935/16
WyrokWSA we Wrocławiu2017-01-05
Skład orzekający: Ireneusz Dukiel, Bogumiła Kalinowska, Małgorzata Malinowska-Grakowicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego podlega kontroli sądu administracyjnego, czy też sądu powszechnego?Ratio decidendi
Decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, w tym odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, podlegają kognicji sądów powszechnych (sądów pracy i ubezpieczeń społecznych), a nie sądów administracyjnych. Skarga do sądu administracyjnego w takiej sprawie podlega odrzuceniu, chyba że sąd powszechny uznał się za niewłaściwy i przekazał sprawę do rozpoznania sądowi administracyjnemu, który w takim przypadku jest związany tym postanowieniem i rozpoznaje sprawę merytorycznie.Stan faktyczny
Strona wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) zobowiązującej ją do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego. Organ rentowy odmówił stwierdzenia nieważności decyzji. Strona złożyła odwołanie do Sądu Rejonowego, który przekazał sprawę do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. Sąd administracyjny rozpoznał sprawę, oddalając skargę.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę w całości.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Dukiel (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia WSA Małgorzata Malinowska-Grakowicz Protokolant st. inspektor sądowy Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 5 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę w całości.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. (dalej powoływany jako organ rentowy, Zakład lub ZUS) decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], na podstawie art. 13 ust. 1 i art. 66 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t. jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 159, w skrócie jako u.ś.p.ch.m.) oraz art. 84 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 121 ze zm., w skrócie u.s.u.s.) zobowiązał J. Z. (dalej zwanego stroną lub skarżącym) do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego w kwocie brutto 2.540,06 zł za okres od [...] maja 2013 r. do [...] sierpnia 2013 r.
Pismem z dnia [...] lipca 2015 r. strona, reprezentowana przez swojego pełnomocnika- małżonkę U. Z., wniosła o stwierdzenie nieważności powyżej decyzji z dnia [...] czerwca 2015 r., gdyż w jej przekonaniu została ona wydana z naruszeniem prawa, bowiem po pierwsze- w stanie faktycznym sprawy nie można mówić o nienależnie pobranym świadczeniu w postaci zasiłku chorobowego, a jedynie o wypłacie świadczenia, które to z winy organu ZUS zostało nienależnie przekazane na konto strony, a po wtóre- doszło do naruszenia art. 40 § 2 k.p.a., gdyż strona miała ustanowionego w sprawie pełnomocnika.
Po wymianie pism pomiędzy pełnomocnikiem strony a organem rentowym, a także po przeprowadzeniu postępowania skargowego przed Prezesem ZUS, organ rentowy decyzją z dnia [...] marca 2016 r., nr [...], na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i art. 159 § 1 k.p.a. w zw. z art. 84 u.s.u.s., odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 2015 r.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznych ma miejsce wtedy gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Zdaniem organu rentowego decyzja z dnia [...] czerwca 2015 r. zobowiązująca stronę do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego w kwocie brutto 2.540,06 zł za okres od [...] maja 2013 r. do [...] sierpnia 2013 r. nie zawiera żadnej z tych wad, jak również nie ma podstaw prawnych do uznania, iż w wydanej decyzji doszło do naruszenia przepisu art. 84 u.s.u.s. Jednocześnie pouczono, iż jeżeli strona uważa, że niniejsza decyzja nie jest zgodna z przepisami lub ze stanem faktycznym, to może wnieść odwołanie za pośrednictwem Oddziału ZUS do Sądu Rejonowego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych właściwego według miejsca zamieszkania w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji.
Pismem z dnia [...] kwietnia 2016 r. strona, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła odwołanie do Sądu Rejonowego w S. IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych żądając zmiany zaskarżonej decyzji w związku z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 oraz art. 159 § 1 k.p.a. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji, iż zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa poprzez naruszenie art. 40 § 2 k.p.a. w postaci wadliwego doręczenia decyzji, tj. pominięcia pełnomocnika strony w postępowaniu, co oznacza, że decyzja nie może wejść do obrotu prawnego, w konsekwencji nie ma aktu administracyjnego, od którego strona mogłaby wnieść odwołanie, jak również nie rozpoczyna się bieg terminu do wniesienia odwołania. Podniesiono także zarzut rażącego naruszenia prawa poprzez błędną interpretację znaczenia przepisu art. 84 u.s.u.s., gdyż strona składając oświadczenie pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r. wyraźnie zawiadomiła organ ZUS o okolicznościach powodujących ustanie prawa do zasiłku chorobowego i o swojej woli wypłaty świadczenia renty, nie zaś świadczenia chorobowego.
Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie podnosząc, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji, ani też przesłanki do wznowienia postępowania, ponieważ przede wszystkim decyzja zasiłkowa została skierowana do osoby będącej stroną w sprawie i skutecznie jej doręczona.
Sąd Rejonowy w S. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych prawomocnym postanowieniem z dnia [...] czerwca 2016 r., sygn. akt [...], postanowił w trybie art. 464 k.p.c. przekazać odwołanie do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu. W uzasadnieniu tego postanowienia, przywołując stanowisko sądów apelacyjnych, stwierdzono, iż stronie, która nie zgadza się z decyzją w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji przysługuje nie odwołanie do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, a odwołanie w trybie administracyjnym zgodnie z treścią art. 127 § 1 k.p.a.
Po fizycznym przekazania akt tut. Sądowi administracyjnemu wezwano pełnomocnika skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi poprzez złożenie pełnomocnictwa do działania w imieniu skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym, zaś organ rentowy do nadesłania odpowiedzi na skargę oraz akt administracyjnych sprawy.
Organ rentowy w piśmie procesowym z dnia [...] lipca 2016 r., będącym odpowiedzią na skargę, wniósł o odrzucenie skargi strony na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, w skrócie u.p.p.s.a.) z uwagi na okoliczność, że skarga została wniesiona w sprawie, która nie należy do właściwości sądu administracyjnego. W piśmie tym ZUS zasygnalizował również, iż przed Sądem Rejonowym w S. nadal toczy się postępowanie w sprawie dotyczącej decyzji z dnia [...] czerwca 2015 r., w ramach którego m.in. Sąd Okręgowy w S. w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] czerwca 2016 r., sygn. akt [...], nakazał Sądowi Rejonowemu IV Wydziałowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, uwzględnić przy rozstrzyganiu sprawy fakt doręczenia decyzji ZUS bezpośrednio stronie z pominięciem pełnomocnika.
Na rozprawie w dniu 5 stycznia 2017 r. pełnomocnik skarżącego poparła skargę i wniosła o uchylenie decyzji ZUS z dnia [...] marca 2016 r. oświadczając jednocześnie, że nadal przed Sądem Rejonowy w S. IV Wydziałem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych toczy się postępowanie o zasiłek chorobowy, sygn. akt [...], ale oczekuje się w nim na rozstrzygnięcie tut. Sądu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Sądy administracyjne, zgodnie z art. 1 § 2 ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola wojewódzkiego sądu administracyjnego obejmuje kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym, a więc to, czy organ dokonał prawidłowych ustaleń co do obowiązywania zaskarżonej normy prawnej, czy normę tę właściwe interpretował i czy nie naruszył zasad ustalenia określonych faktów za udowodnione.
Konsekwencją takiego unormowania jest konstatacja, iż uchylenie decyzji lub postanowienia może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonego orzeczenia nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika jednoznacznie z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) u.p.p.s.a.
Stosownie zaś do treści art. 134 § 1 u.p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi.
Rozpoznając sprawę w ramach tych kryteriów sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Rozważania w pierwszym rzędzie rozpocząć wypada od wyjaśnienia dlaczego Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyjął niniejszą skargę do rozpoznania, pomimo że sprawa w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wydanej przez ZUS należy do właściwości sądu powszechnego.
Zgodnie z brzmieniem art. 58 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.
Jak słusznie zwrócił na to uwagę organ rentowy w odpowiedzi na skargę spór o właściwość sądów w sprawach dotyczących rozpoznania skarg na decyzje ZUS wydane na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s. ostatecznie został rozstrzygnięty w drodze uchwał Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Mianowicie Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z 23 marca 2011 r., sygn. akt I UZP 3/10 (OSNP 2011/17-18/233), której nadano moc zasady prawnej, stwierdził, że "od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organu rentowego) wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych". Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. akt I OPS 1/13 (OSP 2013/12/118), wyraził stanowisko, że "od decyzji ostatecznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, w tym odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego".
Nie budzi wątpliwości składu orzekającego, iż podstawą prawną wydania zaskarżonej decyzji z dnia [...] marca 2016 r., pomimo braku jego literalnego wskazania w tej decyzji, był także przepis art. 83a ust. 2 u.s.u.s., który stanowi, iż "decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego".
Konsekwencją zatem braku właściwości sądu administracyjnego do rozpoznania niniejszej sprawy winno być odrzucenie przedmiotowej skargi, czemu jednak sprzeciwia się treść przepisu art. 58 § 4 u.p.p.s.a., mówiąca o tym, że sąd nie może odrzucić skargi z powodu, o którym mowa w § 1 pkt 1, jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy.
Przyjąć również należy, iż postanowienie o przekazaniu sprawy, wydane na podstawie art. 464 k.p.c., wiąże sąd administracyjny nie tylko w zakresie właściwości (art. 58 § 4 u.p.p.s.a.), ale również w zakresie obowiązku rozpoznania sprawy niezależnie od wystąpienia innych przesłanek dopuszczalności skargi, gdyż postępowanie sądowoadministracyjne jest kontynuacją rozpoznania sprawy przekazanej postanowieniem sądu powszechnego.
W postępowaniu przed sądem administracyjnym do innych przyczyn niedopuszczalności skargi obligujących do jej odrzucenia (art. 58 § 1 pkt 6 u.p.p.s.a.) zalicza się sytuacje, gdy skarga została wniesiona bez wyczerpania środków zaskarżenia albo bez uprzedniego wezwania na piśmie do usunięcia naruszeń prawa, w sytuacji gdy ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi.
Istotnym zatem z tego punktu widzenia było rozważenie zagadnienia czy zakres zawartego w art. 83a ust. 2 u.s.u.s. odesłania do zasad określonych w przepisach k.p.a. dotyczy także ustanowionej w art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności. Odpowiedzi na to pytanie udzielił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu cytowanej już uchwały siedmiu sędziów z 23 marca 2011 r., sygn. akt I UZP 3/10, w której wskazano, że również w przypadku postępowań nadzwyczajnych (zmiana, uchylenie, unieważnienie) to, co zostaje rozstrzygnięte w jednoinstancyjnej decyzji Zakładu, może być na skutek odwołania przeniesione na drogę sądową zgodnie z art. 83 ust. 2 u.s.u.s. Sąd Najwyższy zaznaczył, iż: "na sądowej drodze, korzystając z przewidzianych w procedurze cywilnej środków, strony uzyskują możliwość pełnego (co do istoty) wyjaśnienia wszystkich spornych kwestii tak w zakresie faktów, jak i prawa. Wyraża się w tym istota przyjętego dla spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych sądowego (przed powszechnym sądem ubezpieczeń społecznych) trybu odwoławczego. Tak pełnej i odpowiadającej zasadom stosunku ubezpieczenia społecznego ochrony nie zapewniłaby właściwość sądu administracyjnego, który w zasadzie nie przeprowadza dowodów i działa wyłącznie kasacyjnie".
Podobne stanowisko reprezentuje też Naczelny Sąd Administracyjny, który w przywołanej powyżej uchwale siedmiu sędziów z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. akt I OPS 1/13, stwierdził, że "niewątpliwie przepisem szczególnym wobec regulacji kodeksowej jest art. 83 ust. 2 u.s.u.s., który przewiduje, że od decyzji w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Oznacza to, że w ustawie systemowej została przyjęta zasada, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych podlegają rozpoznaniu i rozstrzygnięciu w trybie postępowania administracyjnego, a weryfikacja podjętych w tym zakresie decyzji następuje w drodze postępowania sądowego, stosownie do reguł określonych w K.p.c., tj. przez właściwy sąd powszechny - sąd pracy i ubezpieczeń społecznych. (...) Ustanowiony w sprawach ubezpieczeń społecznych - odrębny od określonego przez przepisy k.p.a. - tryb odwoławczy powoduje, że wskutek złożenia odwołania od decyzji organu rentowego rozpoznanie sprawy zostaje przeniesione na drogę postępowania sądowego. Przyjmuje się, że od momentu wniesienia odwołania do sądu powszechnego sprawa ubezpieczeń społecznych staje się, zgodnie z art. 1 k.p.c., sprawą cywilną (w znaczeniu formalnym), podlegającą rozstrzygnięciu według reguł właściwych dla tej kategorii spraw."
Przyjmując zatem, iż od decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, bez konieczności wyczerpania dwuinstancyjnego administracyjnego trybu odwoławczego, o czym zresztą prawidłowo pouczono skarżącego w zaskarżonej decyzji, to również z tego powodu brak było podstaw do odrzucenia skargi, a co tym samym uprawniało Sąd administracyjny, z oczywistym uwzględnieniem szczególnej podstawy właściwości kompetencyjnej wynikającej z regulacji art. 58 § 4 u.p.p.s.a., do przystąpienia do merytorycznego rozpoznania zarzutów odnoszących się do decyzji ZUS odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji zasiłkowej z dnia [...] czerwca 2015 r.
Zaskarżona decyzja ZUS została wydana w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, tj. w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, że postępowanie to traktowane jest jako nowe postępowanie w sprawie i toczy się według przepisów art. 157 k.p.a. Jest to samodzielne postępowanie administracyjne, którego celem jest ustalenie, czy dana decyzja jest dotknięte jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie o stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego ma zatem odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy co do istoty, jak w postępowaniu odwoławczym.
Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od określonej w art. 16 § 1 k.p.a. ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznej i może nastąpić jedynie wtedy, gdy zostanie jednoznacznie ustalone, że decyzja jest obarczona jedną z wad z art. 156 § 1 k.p.a.
Organ administracyjny prowadzący postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest zobligowany do zbadania, czy z materiału dowodowego wynika, że doszło do zaistnienia jednej z przesłanek nieważności i na czym ono polegało.
Zważywszy na treść zarzutów podnoszonych w sprawie przez skarżącego zasadnym będzie w pierwszej kolejności odniesienie się do zarzutu naruszenia art. 40 § 2 k.p.a., co miało nastąpić poprzez wadliwe doręczenie decyzji zasiłkowej z dnia [...] czerwca 2015 r., gdyż pominięto pełnomocnika strony w postępowaniu. Co równie istotne w skardze nie podano do jakiej grupy przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. należało zakwalifikować tę zarzucaną wadę, jednakże można domniemywać, że skarżącemu chodziło w tym przypadku o przesłankę rażącego naruszenia prawa.
Zdaniem Sądu, abstrahując w tym miejscu od kategoryzacji tego zarzutu w strukturze przesłanek nieważnościowych, trzeba jasno powiedzieć, że skuteczny zarzut nieważności decyzji może dotyczyć tylko trybu i przebiegu postępowania, którego zamknięciem było wydanie decyzji, jak i samej treści takiej decyzji, natomiast w żadnym stopniu nie może odnosić się do zdarzeń i czynności zapadłych po wydaniu decyzji. Nieprawidłowości w zakresie doręczenia decyzji odnoszą się już bowiem do innej materii, co prawda również ważnej, a mianowicie wejścia wydanej decyzji administracyjnej do obrotu prawnego, czego konsekwencją jest m.in. możność jej zaskarżenia w trybie odwoławczym. Nie ulega wątpliwości, iż kwestia prawidłowości doręczenia stronie decyzji administracyjnej powinna być rozpoznana i rozstrzygnięta w ramach postępowania zwykłego bądź to poprzez wezwanie organu rentowego do prawidłowego doręczenia decyzji stronie lub pełnomocnikowi, jeżeli taki został ustanowiony w sprawie, bądź to w ramach ewentualnego postępowania odwoławczego lub zażaleniowego, w sytuacji gdyby organ rentowy podtrzymywał swoje stanowisko co do prawidłowości doręczenia stronie zaskarżonej decyzji.
Przechodząc do omówienia zarzutu rażącego naruszenia prawa, który miał w przekonaniu skarżącego polegać na błędnej interpretacji znaczenia art. 84 u.s.u.s. warto zwrócić w pierwszej kolejności uwagę, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie przyjmuje się, iż rażące naruszenie prawa ma miejsce w przypadku wydania decyzji wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, czy też wbrew wszelkim przesłankom przepisu nadano prawa albo ich odmówiono, albo też sprzeczne z tymi przesłankami obarczono stronę obowiązkiem albo uchylono obowiązek. Należy zauważyć, że kodeks postępowania administracyjnego rozróżnia "naruszenie prawa" od "rażącego naruszenia prawa", nie każde bowiem naruszenie prawa wywołuje skutki prawne. Rażące naruszenie prawa jest kwalifikowaną formą naruszenia prawa i wywołuje najdalej idące konsekwencje prawne, dlatego też podlega ścisłej wykładni (por. wyrok NSA z dnia 9 lipca 2014 r., sygn. akt II GSK 828/13). Rażące naruszenie prawa zachodzi więc wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja ta nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa (zob. wyrok NSA z dnia 21 października 1992 r., sygn. akt V SA 86/92). O tym, czy miało miejsce rażące naruszenie prawa, decyduje zatem przede wszystkim oczywistość tego naruszenia i jego wpływ na sposób załatwienia sprawy.
Przedmiotem rażącego naruszenia prawa są najczęściej przepisy prawa materialnego, jednakże naruszenie to może również dotyczyć przepisów postępowania administracyjnego, zwłaszcza tych, które stanowią gwarancję prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego. Skuteczność zarzutów przedstawionych przez pryzmat rażącego naruszenia prawa zależy więc od wykazania szczególnej wadliwości decyzji administracyjnej podjętych w postępowaniu zwykłym, co wiąże się z zasadą trwałości aktów administracyjnych, wyrażonej w art. 16 k.p.a. Chodzi tu zatem o wady wyjątkowo ciężkie, które należy usunąć poprzez wyeliminowanie z obrotu obarczonego tymi wadami aktu administracyjnego.
W konsekwencji w sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Jeżeli natomiast przepis prawa dopuszcza rozbieżną interpretację, mniej lub bardziej uzasadnioną, to wybór jednej z takich interpretacji, nie może być oceniany jako rażące naruszenie prawa. Zarzut rażącego naruszenia prawa musi wynikać z przesłanek nie budzących wątpliwości. Tam natomiast, gdzie zastosowanie przepisu prawa wymaga jego interpretacji i subsumcji do konkretnego stanu faktycznego, nie może być mowy rażącym naruszeniu prawa.
Dla stwierdzenia nieważności decyzji konieczna jest ocena naruszenia jako "rażącego" w świetle całokształtu okoliczności sprawy. O rażącym naruszeniu prawa można zatem mówić, gdy zachodzą trzy przesłanki: 1) naruszenie prawa ma charakter oczywisty; 2) charakter przepisu, który został naruszony, pozwala na uznanie oczywistości naruszenia; 3) przemawiają za tym racje ekonomiczne czy gospodarcze. Przy czym wymienione powyżej przesłanki muszą wystąpić łącznie i nie mogą być dorozumiane, ale jasno wskazane (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 878/10, oraz wyroki WSA w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 2594/13, i z dnia 30 grudnia 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 116/14).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że decyzja, której stwierdzenia nieważności domaga się skarżący, tj. decyzja ZUS z dnia [...] czerwca 2015 r. nie jest dotknięta wadą wymienioną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Argumentacja skarżącego odnosząca się do tej podstawy stwierdzenia nieważności sprowadza się do poglądu, że decyzja ZUS z dnia [...] czerwca 2015 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ brak było podstaw faktycznych i prawnych do żądania od strony kwot nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego w myśl art. 84 u.s.u.s., skoro:
1) skarżący w żadnym momencie nie przedstawiał nieprawdziwych zeznań, fałszywych dokumentów, nie wprowadzał w błąd organu ani tez lnie zataił żadnych okoliczności, które mogły wprowadzić w błąd organ rentowy,
2) stronie nie można przypisać, że przyjęła świadczenie w złej wiarze, wiedząc że mu się nie należy, jeżeli nie miała ona wpływu na sposób wypłaty i w chwili tej wypłaty świadczenie chorobowe było jej należne,
3) skarżący składając oświadczenie pismem z dnia [...] sierpnia 2013 r. wyraźnie zawiadomił ZUS o okolicznościach powodujących ustanie prawa do zasiłku chorobowego i swojej woli wypłacania mu świadczenia renty, nie zaś świadczenia chorobowego.
W ocenie składu orzekającego charakter przepisu art. 84 u.s.u.s., zwłaszcza jego obszerność normatywna i struktura redakcyjna, nie pozwalają na uznanie oczywistości naruszenia prawa w przedmiotowej sprawie. Zgłaszane zarzuty świadczą natomiast o potrzebie wnikliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy i dokładnej merytorycznej analizy pod kątem czy w sprawie doszło do pobrania nienależnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego i czy wobec tego istnieją jakieś przeszkody do żądania zwrotu tych świadczeń. Wątpliwości powyższe w żadnym jednak razie nie świadczą o oczywistości naruszenia przez organ rentowy art. 84 u.s.u.s. i mogą być rozstrzygnięte wyłącznie w zwykłym trybie odwoławczym, tj. w drodze rozpoznania odwołania skarżącego od decyzji ZUS z dnia [...] czerwca 2015 r., pod warunkiem jednakże, iż skarżący w terminie wniósł odwołanie do sądu powszechnego, co wymagać będzie również rozważenia kwestii prawidłowości doręczenia tej decyzji.
Uwadze Sądu nie uszło bardzo lakoniczne uzasadnienie zaskarżonej decyzji i brak przywołania w podstawie prawnej art. 83a ust. 2 u.s.u.s., przy jednocześnie niezasadnym przywołaniu art. 159 § 1 k.p.a. dotyczącym wstrzymania wykonania decyzji, jednakże były to naruszenia przepisów postępowania, które z przyczyn wyżej omówionych nie mogły mieć wpływu na wynik sprawy.
Sąd w sentencji wyroku nie odniósł się w myśl art. 200 u.p.p.s.a. do wniosku pełnomocnika skarżącego o zwrot kosztów przejazdu do sądu, gdyż skarga nie została uwzględniona.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 u.p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło