IV SA/Wr 110/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Ł. P. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 kwietnia 2018 r. sygn. akt IV SA/Wr 110/18 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ł. P. na decyzję D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymierzania kary za wprowadzanie do obrotu środków zastępczych postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. | W dniu 19 stycznia 2017 r. Ł. P. (dalej skarżący lub wnioskodawca) wniósł o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie go od kosztów sądowych w całości. Pismem z dnia 2 marca 2018 r. referendarz sądowy tutejszego Sądu wezwał skarżącego do uzupełnienia braku formalnego ww. wniosku poprzez wypełnienie go na urzędowym formularzu w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. Ponadto, referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania dokumentów źródłowych i wyjaśnień, stosownie do treści art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.). Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu wskazał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną i utrzymuje się wyłącznie z tytułu prac dorywczych. Zamierza podjąć naukę na studiach wyższych. Nie posiada żadnego majątku, z którego mógłby czerpać dochody i nie ma możliwości uiszczenia opłat sądowych. Rubryka nr 10 obejmująca dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym została wykreślona, zgodnie z pouczeniem na ostatniej stronie formularza, że każdą rubrykę niezacieniowaną należy wypełnić lub przekreślić. Podobnie wykreślone zostały rubryka nr 6 dotycząca stanu rodzinnego wnioskodawcy, w której należało wpisać osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym oraz rubryka nr 8 obejmująca stan majątkowy tych osób i rubryka nr 9 obejmująca inne dodatkowe informacje o stanie majątkowym. W rubryce nr 11 obejmującej zobowiązania i stałe wydatki strona podała, że wyłączne koszty utrzymania jakie ponosi to koszty związane z wyżywieniem, zakupem odzieży i lekarstw w razie potrzeby, które pokrywa z dochodów uzyskanych z prac dorywczych. Ponadto w oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący podał, że nie posiada domu ani mieszkania i innych nieruchomości, w tym rolnych oraz że nie posiada przedmiotów i papierów wartościowych, wierzytelności, a także oszczędności. Wraz z tym wnioskiem skarżący złożył odrębne pisemne oświadczenie z dnia 28 marca 2018 r. k- 24, w którym ponownie podał, że obecnie planuje rozpoczęcie nauki na studiach wyższych. Aktualnie nie pracuje i utrzymuje się z prac dorywczych i z tego tytułu osiąga dochód w kwotach około 300-600 zł. W piśmie tym wyjaśnił, że zamieszkuje w mieszaniu rodziców, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i nie jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego. Oświadczył również, że nie posiada dokumentów wymienionych w piśmie referendarza sądowego w punktach (lit.) "d-g". Dodał także, że w załączeniu przedkłada wydruk z konta bankowego za ostatnie cztery miesiące, którego jednak nie przedłożył, co ponadto potwierdza data wpływu tego pisma do Sądu, czyli 5 kwietnia 2018 r., w której wskazano jako załącznik wyłącznie wniosek o prawo pomocy. Tym samym skarżący przedłożył jedynie pisemne oświadczenie i nie nadesłał żadnych dokumentów źródłowych. Uwzględniając powyższe okoliczności, referendarz sądowy postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Wr 110/18 odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazując, że nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ograniczył się bowiem do lakonicznych oświadczeń, nie odpowiadając na wezwanie do przedłożenia dokumentów, które by te oświadczenia potwierdziły. Skarżący pozbawił tym samym referendarza sądowego możliwości dokonania rzetelnej oceny jego sytuacji materialnej. Od powyższego postanowienia pismem z dnia 27 kwietnia 2018 r. skarżący wniósł sprzeciw, załączając do sprzeciwu wydruki z rachunku bankowego. W uzasadnieniu skarżący wskazał na to, że nie stać go na wniesienie wpisu, a chciałby, aby Sąd skontrolował zaskarżone decyzje. Skarżący podkreślił, że został w sprawę "wrobiony" i nie był świadomy, z czym ta praca była związana. Ponadto stwierdził, że chciałby normalnie żyć, pójść na studia i znaleźć pracę, a orzeczona kara pieniężna oraz opłata od skargi uniemożliwiają mu to. Z dołączonego wydruku z rachunku bankowego skarżącego wynikało, że w okresie od 1 grudnia 2017 r. do 27 kwietnia 2018 r. nie było uznań na rachunku, jedno obciążenie na kwotę 4 zł, a saldo rachunku wynosiło: -46,28 zł. Na podstawie zarządzenia z dnia 24 maja 2018 r. wezwano skarżącego do nadesłania zeznania podatkowego za rok 2017 i oświadczenia, za jaki okres wykazał dochody. Pismem z dnia 15 czerwca 2018 r. skarżący oświadczył, że utrzymuje się z prac dorywczych, pracując jako pomocnik na budowie i w zależności od miesiąca zarabia 300 - 600 zł. Za rok 2017 r. nie składał zeznania podatkowego, ponieważ nie miał takiego obowiązku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia lub utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Stosownie do treści art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Na obecnym etapie postępowania sądowego, jak słusznie wskazał referendarz, koszty sądowe, które będzie zobowiązany ponieść skarżący obejmują wpis sądowy od skargi w kwocie 1.350 zł (§ 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193, ze zm., zwane dalej "rozporządzeniem"). Natomiast ewentualne przyszłe, potencjalne koszty sądowe mogące wystąpić w sprawie na późniejszych etapach postępowania to opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem wynosząca 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192) oraz np. wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi. Przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienie należało stwierdzić, że Sąd nie znalazł podstaw do jego zakwestionowania, gdyż okazało się ono prawidłowe. Ponieważ skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, jaka jest jego rzeczywista aktualna sytuacja dochodowa, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Podzielić trzeba stanowisko referendarza sądowego, że skarżący w niniejszej sprawie nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść niezbędnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że ograniczył się on wyłącznie do przedstawienia faktów dotyczących swojej sytuacji majątkowej i osobistej bez najmniejszej nawet próby ich udokumentowania. Nie uczynił tego ani po wezwaniu go do przedłożenia dokumentów źródłowych i wyjaśnień o swojej sytuacji materialnej przez referendarza sądowego ani po wniesieniu sprzeciwu. W takiej sytuacji brak jest podstaw do uwzględnienia żądania przyznania prawa pomocy, skoro niepotwierdzony został przez skarżącego żaden z faktów istotnych dla ustalenia jego rzeczywistej sytuacji materialnej i dochodowej. Należy zauważyć, że skarżący, wbrew ciążącemu na nim obowiązku, nie nadesłał żadnego z dokumentów źródłowych wymienionych w piśmie referendarza sądowego z dnia 2 marca 2018 r., w którym został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania nie tylko wyjaśnień, ale również kopii konkretnych dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji dochodowej. Na etapie sprzeciwu, co prawda skarżący nadesłał wydruk z konta bankowego, jednak nie czyni to zadość wezwaniu skierowanemu do skarżącego. Niewiarygodne są też oświadczenia skarżącego, że utrzymuje się samodzielnie, wykonując jedynie prace dorywcze jako pomocnik na budowie, z tytułu których, jak oświadczył, uzyskuje bardzo niski dochód w kwocie 300 – 600 zł miesięcznie. Skarżący nie udokumentował w żaden sposób wysokości podawanego dochodu, pomimo, że został wezwany do udokumentowania wszystkich źródeł dochodu. W tej sytuacji powyższe braki nie pozwalają na wiarygodną ocenę, czy rzeczywiście uzyskuje on dochód w podawanych kwotach i tym samym, czy nie posiada jeszcze innych źródeł utrzymania. Skarżący nie wyjaśnił również, w jakiej wysokości ponosi wydatki, dotyczące jego utrzymania ani też nie nadesłał dowodów potwierdzających wysokość tych wydatków, co nie pozwala na ocenę jego sytuacji finansowej. Wątpliwości budzi także, czy rzeczywiście skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, bowiem podał, że mieszka w mieszkaniu rodziców i ponosi wyłącznie koszty wyżywienia, odzieży i lekarstw (bez sprecyzowania ich wysokości). Skarżący nie wyjaśnił natomiast, kto ponosi wydatki związane z opłatami mieszkaniowymi i w jakiej wysokości. Sytuacja finansowa skarżącego została przedstawiona w sposób niepełny. Przy ocenie wniosku o prawo pomocy należy bowiem wziąć pod uwagę dochody wszystkich osób, z którymi wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Takie stanowisko, jak słusznie zauważył referendarz, wynika z tego, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). Dopiero stwierdzenie, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 104/13, LEX nr 1299412). Należy też zauważyć, że wbrew twierdzeniom strony, stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych opodatkowaniu podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów zwolnionych. Dochody osiągane z pracy dorywczej nie zostały zwolnione przez ustawodawcę od opodatkowania. Niezłożenie przez skarżącego zeznań podatkowych za rok 2016 i 2017 rodzi wątpliwości co do faktycznych źródeł uzyskiwanych przez stronę dochodów i ich wysokości. Skarżący nie wykazał również, że jest osoba bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w celu poszukiwania pracy. W realiach niniejszej sprawy oświadczenie zawarte we wniosku wzbudzało wątpliwości i było niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony. Ta jednak nie udzieliła na wezwanie dodatkowych wyjaśnień, o które była proszona. To powoduje, że przyznanie stronie w takich warunkach prawa pomocy nie znajduje wystarczających podstaw. W ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym powtórzyć trzeba, że ponieważ prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń (postan. NSA z 15 marca 2006 r. II OZ 258/06), to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z 31 marca 2005 r. I FZ 63/05). Równocześnie skarżący powinien sobie uzmysłowić, że niedostosowanie się do wezwania, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. należy interpretować na niekorzyść wnioskodawcy (por. postan. NSA z 12 stycznia 2006 r. II OZ 1405/05). Wszystkie pytania dotyczyły wyłącznie weryfikacji rzetelności oświadczeń składanych przez stronę i wystarczało udzielić na nie jednoznacznych odpowiedzi. W takiej sytuacji należy stwierdzić, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że spełnia przesłanki do przyznania tego prawa. Mając zatem na uwadze powyższe okoliczności należało stwierdzić, że zakwestionowane w drodze sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego okazało się prawidłowe. Wobec tego Sąd – działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. – postanowił utrzymać je w mocy.