IV SA/Wr 131/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków Protokolant starszy asystent sędziego Anna Rudzińska po rozpoznaniu na rozprawie w Wydziale IV w dniu 9 maja 2018 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania M. S. (dalej: skarżąca, strona, wnioskodawczyni), od decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia [...] października 2017 r. (nr [...]) w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – C. H., decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. (nr [...]) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Kolegium Odwoławcze wskazało, że złożonym w dniu 25 lipca 2017 r. skarżąca złożyła u Prezydenta Miasta W. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. (nr [...]) organ pierwszej instancji odmówił stronie wnioskowanego prawa. Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2017 r. (nr [...]) uchyliło wyżej opisaną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że rozpatrując sprawę ponownie organ pierwszej instancji będzie obowiązany zebrać w sposób wyczerpujący materiał dowodowy istotny dla wyjaśnienia sprawy, w szczególności włączy do akt niniejszej sprawy ewentualną decyzję przyznającą stronie zasiłek dla opiekuna z tytułu sprawowania opieki nad matką – C. H., a także decyzję orzekającą o jej niepełnosprawności, dokona wykładni przepisu art. 17 ust. 1b zgodnie z wykładnią zaprezentowaną w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt: K 38/13, i następnie dopiero orzeknie o żądaniu wnioskodawczyni. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] października 2017 r., nr [...], znów odmówiono stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką matką. Tym razem organ pierwszej instancji włączył w poczet materiału dowodowego swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r., [...], mocą której przyznano wnioskodawczyni zasiłek dla opiekuna z tytułu opieki nad matką - w oparciu o istnienie której odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Jednocześnie organ pierwszej instancji omówił wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt: K 38/13, stwierdzając w oparciu o jego uzasadnienie, że wyrok nie usunął z obrotu prawnego zakwestionowanego przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z czym okoliczność powstania niepełnosprawności matki strony po ukończeniu 18 roku życia lub po ukończeniu 25 roku życia uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawczyni. Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie, w którym podniosła, że decyzja ta jest dla niej krzywdząca i się z nią nie zgadza. Wnioskodawczyni wskazała, że niepełnosprawność jej matki powstała w dzieciństwie, na okoliczność czego załączyła zaświadczenie lekarskie lekarza specjalisty chorób oczu z dnia 27 listopada 2017 r. Ponadto strona powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. i dodała, iż wcześniej miała przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Następnie Kolegium Odwoławcze podało, że zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1952 z późn. zm. dalej: ustawa), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak stanowi przepis art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ odwoławczy przyznał rację stronie, która podnosi twierdzenia o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b ustawy. Fakt ten został stwierdzony wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt: K 38/13, który wszedł w życie w dniu 23 października 2014 r. (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443), mocą którego uznano, że art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W tym stanie rzeczy organy administracji publicznej nie mogą w oparciu o ten przepis odmawiać przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu powstania niepełnosprawności po ukończeniu przez osobę wymagającą opieki 18. lub 25. roku życia. Zdaniem Kolegium Odwoławczego dokonana ponownie przez organ pierwszej instancji analiza tego przepisu poprzez treść uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest zupełnie niezrozumiała i pozostaje w oderwaniu od obowiązującego konstytucyjnego porządku prawnego. Natomiast organ odwoławczy podzielił zaprezentowane stanowisko w kwestii braku możliwości przyznania wnioskowanego przez stronę świadczenia z powodu przesłanki posiadania przez stronę prawa do zasiłku dla opiekuna przyznanego decyzją organu pierwszej instancji z dnia [...] czerwca 2014 r. ( nr [...]). Jak stanowi bowiem przepis art. 17 ust.5 pkt 1 lit. b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Fakt pobierania przez stronę zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad matką wyklucza możliwość przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Kolegium Odwoławcze wskazało, że dopóki strona nie zrezygnuje z zasiłku dla opiekuna, to nie będzie mogła skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką - o czym Kolegium wyraźnie się wypowiedziało w decyzji z dnia [...] września 2017 r., [...]. W świetle tych ustaleń okoliczność daty powstania niepełnosprawności matki strony nie ma dla sprawy żadnego znaczenia. Na koniec Kolegium wskazało, iż w razie rezygnacji przez stronę z zasiłku dla opiekuna, pobieranego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką i orzeczenia tego faktu ostateczną decyzją administracyjną, strona będzie mogła skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie stoi temu roszczeniu na przeszkodzie okoliczność notorycznego ignorowania przez organ pierwszej instancji powoływanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, ponieważ przepis art. 17 ust. 1b ustawy, powinien być stosowany z pominięciem zawartego w nim kryterium wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki (zob. m.in.: wyrok NSA z dnia 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16, LEX; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 24 października 2017 r., IV SA/Wr 282/17, LEX). W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2017 r. skarżąca podniosła, że w roku 2014 r. otrzymała prawo do specjalnego zasiłku dla opiekuna, wcześniej miała przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponieważ lekarz – specjalista stwierdził u mamy wadę, która powstała w dzieciństwie, postanowiła wystąpić o świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca zwróciła uwagę, że w poprzednich pismach powoływała się również na wyrok Trybunału Konstytucyjnego dot.: różnicowania opiekunów osób dorosłych. Nadto skarżąca nadmieniła, że chciałaby otrzymać wyrównanie pieniężne powstałe na skutek różnicy świadczeń, w razie wyroku korzystnego dla niej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując poczynione w zaskarżonej decyzji ustalenia i towarzyszącą im argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie podkreślić należy, że sąd nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej czyli nie przyznaje określonych uprawnień jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. W niniejszej sprawie skarżąca ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego o którym mowa w art. 17 ustawy, wskazując na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13. Warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, co wynika z art. 17 ust. 1b ustawy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) orzekł, że art. 17 ust. 1 b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 ustawy i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) j prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b ustawy nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem wydanego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku. Z powołanego orzeczenia wynika, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym, mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, to jest z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. W odniesieniu do rozpoznawanej sprawy odnotować trzeba, że decyzją Prezydenta Miasta W. z dnia [...] czerwca 2016 r. (nr [...]) skarżącej ustalono prawo do zasiłku dla opiekuna – bezterminowo. Według art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Przepis ten w swej wymowie jest jasny. Zakłada bowiem, że nie jest możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń, w tym zasiłku dla opiekuna przyznanego na mocy ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Innymi słowy, w sytuacji gdy opiekun ma już ustalone, na mocy decyzji, prawo do zasiłku, o którym mowa w ustawie o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, nie jest możliwe przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym uznał, że dla uniknięcia zbiegu powyższych świadczeń możliwe jest wydanie decyzji o ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem zrzeczenia się ustalonego już zasiłku dla opiekuna. Taką interpretację uwzględnia bowiem art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń stwierdza, że w takiej sytuacji przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Zaprezentowane podejście odpowiadać będzie zatem zasadzie, zgodnie z którą ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest jedynie w sytuacji niekorzystania przez opiekuna z innych konkurencyjnych świadczeń (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 82/18). W kontrolowanej sprawie materiał aktowy nie potwierdza zrzeczenia się przez skarżącą uzyskanego prawa do zasiłku dla opiekuna. Zauważenia wymaga fakt, że Kolegium Odwoławcze wskazywało skarżącej, że dopóki nie zrezygnuje z zasiłku dla opiekuna, to nie będzie mogła skutecznie ubiegać się o przyznanie wnioskowanego świadczenia (decyzja [...] z dnia [...] września 2017 r.). W tym stanie faktycznym i prawnym sprawy skargę ja ko pozbawioną uzasadnionych podstaw należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.).