IV SA/Wr 146/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków po rozpoznaniu w Wydziale IV w dniu 29 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. A. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego p o s t a n a w i a: odrzucić skargę. Pismem z dnia 3 lutego 2013 r. L. A. złożyła skargę na decyzję Wojewody D. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 13 marca 2013 r. skarżąca została wezwana do podpisania skargi. W dniu 2 kwietnia 2014 r. skarżąca przesłała jedną, osobiście podpisaną skargę. Na podstawie zarządzenia z dnia 7 kwietnia 2013 r. skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie odpisu skargi oryginalnie podpisanego. Zarządzeniem z dnia 8 kwietnia 2014 r. została również wezwana do usunięcia braków formalnych skargi poprzez uiszczenie wpisu sądowego w kwocie 100 zł – w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia braków skargi w zakresie uiszczenia wpisu oraz przesłania jej odpisu, skarżąca wniosła o zwolnienie jej z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu do czynności podpisania skargi i jej wniesienia. Do dnia wydania niniejszego postanowienia skarżąca nie uzupełniła braku formalnego wniesionej skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało odrzucić. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; dalej p.p.s.a) jednoznacznie wskazują, jakie wymogi formalne winna spełniać skarga wnoszona do sądu administracyjnego - art. 46 § 1 i 2, art. 47 § 1 w zw. z art. 57 § 1 p.p.s.a. Według art. 47 § 1 p.p.s.a. do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych. Na podstawie art. 49 § 1 p.p.s.a. jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Taka odmienna regulacja przewidziana jest dla skargi wniesionej do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Stosownie bowiem do art. 57 § 1 p.p.s.a., skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, z tym że zgodnie z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., w przypadku gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi, sąd odrzuca skargę, a nie pozostawia ją bez rozpoznania. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł do sądu skargę wraz z jednym tylko jej odpisem. Należy w tym miejscu zauważyć, że w sprawie oprócz skarżącego i organu występuje również trzydziestu sześciu uczestników postępowania, którym również powinien być doręczony odpis skargi. Brak odpisu stanowi zatem brak formalny skargi, ponieważ nadanie prawidłowego biegu skardze wymaga doręczenia jej odpisu uczestnikowi postępowania. Doręcza się zaś odpis, który zgodnie z wymienionym wcześniej art. 47 § 1 p.p.s.a. – właśnie w celu jego doręczenia stronie (uczestnikowi postępowania) – powinien być dołączony przez wnoszącego pismo w postępowaniu sądowym. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela sformułowany w orzecznictwie pogląd, że skoro skargę wnosi się za pośrednictwem organu, który ma obowiązek udzielenia odpowiedzi na skargę, to brak odpisu skargi tylko dla doręczenia go organowi nie jest brakiem, który uniemożliwia nadanie skardze prawidłowego biegu. Inna natomiast sytuacja zachodzi wówczas, gdy w sprawie oprócz organu występują także inne strony i uczestnicy postępowania. Wtedy brak odpisów skargi celem ich doręczenia tym osobom stanowi taki brak skargi, który uniemożliwia nadanie sprawie dalszego biegu i w konsekwencji musi on prowadzić - w razie niewykonania przez skarżącego wystosowanego do niego wezwania - do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 29 grudnia 2011 r. w sprawie I OSK 2351/11). Podejmując niniejsze rozstrzygnięcie Sąd miał również na uwadze prezentowane w orzecznictwie pogląd, że niewykonanie wezwania w zakresie nadesłania określonej liczby odpisów skargi nie powoduje automatycznie odrzucenia skargi z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych (tak w postanowieniach NSA z dnia 22 stycznia 2013 r. w sprawie II OSK 42/13 oraz z dnia 25 kwietnia 2013 r. w sprawie II OSK 957/13 i z dnia 18 czerwca 2013 r. w sprawie I GSK 741/13). Z tak sformułowaną tezą należy co do zasady zgodzić się, ponieważ słusznie wskazuje się, że niekiedy w szczególnych okolicznościach sprawy automatyczne odrzucenie skargi może prowadzić do nieuzasadnionego ograniczenia konstytucyjnego prawa do sądu, w sytuacji kiedy Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej zakazuje zamykania przez ustawę drogi sądowej (art. 45 ust. 1, 77 ust. 2 Konstytucji RP). Szczególne okoliczności sprawy muszą jednak odnosić się do zdarzeń lub sytuacji w jakiej znajduje się skarżący w konkretnej sprawie. Wówczas należy poszukiwać rozwiązania, które pozwalałoby na udzielenie skarżącemu ochrony z uwzględnieniem prokonstytucyjnej wykładni przepisów procesowych. Takie szczególne sytuacje występowały w okolicznościach faktycznych niektórych spraw, w których został wyrażony analizowany pogląd (pobyt skarżącego w zakładzie karnym, czy też konieczność doręczania wyłącznie jednego odpisu). Aprobata dla takiego stanowiska nie może zatem doprowadzić do zanegowania istoty instytucji procesowych, co do których nie ma uzasadnionych wątpliwości konstytucyjnych. Takimi instytucjami są warunki formalne pism w postępowaniu sądowym, usuwanie braków formalnych pism, pozostawienie pism bez rozpoznania lub odrzucenie jako konsekwencja nieusunięcia ich braków formalnych. Należy również podkreślić, że z żadnego przepisu ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wynika obowiązek Sądu sporządzenia odpisów skargi na koszt podatników dla uczestników postępowania. Wymienione instytucje są wyrazem ogólnego założenia procedury sądowej, że strona powinna przedstawić sprawę sądowi w taki sposób i w takim stanie, aby możliwe było jej rozpoznanie z zagwarantowaniem praw innych osób. Niespełnienie przez pismo sądowe warunków formalnych nie zawsze sprawia, że pismo obciążone jest brakami formalnymi, które należy usunąć, ponieważ według art. 49 § 1 p.p.s.a. stronę wzywa się do usunięcia braków formalnych pisma tylko wówczas, jeżeli pismo nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych. Jak już to wskazano brak odpisu skargi nie jest brakiem istotnym jedynie wówczas kiedy jedyną oprócz skarżącego stroną postępowania jest organ za pośrednictwem którego wnosi się skargę do sądu. Organ ten ma obowiązek udzielić odpowiedzi na skargę i przekazać odpowiedź do sądu razem ze skargą (art. 54 § 2 p.p.s.a.), a więc doręczanie odpisu skargi organowi przez sąd jest bezcelowe. Wtedy brak odpisu skargi nie jest brakiem, który uniemożliwia nadanie jej prawidłowego biegu. Natomiast jeżeli w sprawie występują także inne strony lub uczestnicy postępowania, to brak odpisów skargi dla doręczenia ich tym osobom zawsze będzie brakiem istotnym, jako że uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu. Wynika powyższe z tego, że zgodnie z art. 47 § 1 p.p.s.a. do pisma dołącza się jego odpisy w ściśle określonym celu - dla doręczenia ich stronom. Ustawodawca założył więc, że odpisy pism doręczane innym stronom pochodzą od strony składającej pismo. Nie są to więc jakiekolwiek odpisy, a skutkiem regulacji z art. 47 § 1 p.p.s.a. jest między innymi to, że pozostałym stronom doręcza się takie odpisy, co do których strona składająca pismo przyjmuje odpowiedzialność za zgodność odpisu z oryginałem. Przyjmuje się w związku z tym niekiedy w orzecznictwie, że odpis pisma strony wymaga bezwzględnego poświadczenia za zgodność odpisu z oryginałem (przytoczone wcześniej postanowienie NSA z dnia 29 grudnia 2011 r. w sprawie I OSK 2351/11). Na ogół, w sytuacjach, które nie są nadzwyczajne, zawsze można wymagać od strony, aby zachowała warunki formalne pisma składanego w postępowaniu sądowym, a jeżeli tego nie uczyni można wymagać uzupełnienia lub poprawienia pisma na wezwanie przewodniczącego bądź sędziego. Wymaganie zachowania takich jasno określonych reguł proceduralnych nie może być uważane za zbyt rygorystyczne i prowadzące do ograniczenia konstytucyjnego prawa do sądu. Natomiast jeżeli w konkretnej sprawie występują szczególne okoliczności skłaniające do poszukiwania rozwiązania, które pozwalałoby na udzielenie skarżącemu ochrony z uwzględnieniem prokonstytucyjnej wykładni przepisów proceduralnych, to rozwiązanie takie nie powinno naruszać istoty omawianych instytucji procesowych, w tym nie powinno niweczyć przewidzianej przez ustawodawcę funkcji art. 47 § 1 p.p.s.a. Oznacza to, że odpisy pisma i w takiej sytuacji powinny pochodzić od strony, przyjmującej odpowiedzialność za zgodność odpisu pisma z oryginałem, albo przynajmniej powinny być przez nią poświadczone za zgodność z oryginałem. W niniejszej sprawie skarżąca, mimo wezwania jej przez Sąd do dołączenia odpisu skargi, nie uzupełniła też braku formalnego skargi. Brakujący odpis skargi miał zostać przesłany osobie, która niewątpliwie ma przymiot uczestnika postępowania, ponieważ na etapie postępowania administracyjnego występowała jako strona postępowania, co wynikało z faktu, że to jego dotyczyła sprawa wymeldowania, a zatem brak wymaganej ilości odpisów skargi uniemożliwia nadanie skardze prawidłowego biegu. Z uwagi na fakt, że skarga nie czyniła zadość powyższym wymaganiom, skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Rygor ten wynika z treści art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy uznać należy, że skarga L. A. nie została skutecznie wniesiona i z tych względów na mocy art. 58 § 3 p.p.s.a podlega odrzuceniu. W tych okolicznościach Sąd nie rozpatrywał wniosku skarżącej o zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. 5