IV SA/Wr 148/15

Ewa Orłowska – starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku adwokat, ustanowionej z urzędu, M. R. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: I. przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu adwokat, ustanowionej z urzędu, wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej w wysokości [...] zł wraz ze stawką podatku VAT w kwocie [...] zł, czyli ogółem [...] zł, II. odmówić przyznania wynagrodzenia w pozostałym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 5 lipca 2016 r. oddalił skargę w całości. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 28 września 2016 r. przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia 4 października 2016 r. wyznaczyła pełnomocnika z urzędu adwokat M. R. Pismem z dnia 9 listopada 2016 r. pełnomocnik z urzędu sporządziła skargę kasacyjną od powyższego wyroku Sądu. Skarga ta zawiera także wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości sześciokrotności stawki przewidzianej przepisami, które nie zostały opłacone w całości ani w części, w szczególności w razie konieczności stawiennictwa pełnomocnika na rozprawie przed sądem (k-125 str 3 skargi kasacyjnej). W treści tej skargi k- 132 pełnomocnik podała, że stawka podstawowa wynosi 90 zł i jest całkowicie nieadekwatna do nakładu pracy pełnomocnika i nie pokryje nawet kosztów stawiennictwa na rozprawie, a sześciokrotność stawki należy uznać za wynagrodzenie symboliczne zważywszy na konieczny nakład pracy. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 października 2017 r. sygn. akt I OSK 9/17 oddalił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu tego orzeczenia NSA stwierdził, że nie mógł orzec o wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego z urzędu wskazując, że wynagrodzenie dla pełnomocnika z urzędu należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny. Z protokołu rozprawy przed NSA wynika, że nikt się na niej nie stawił. Następnie pismem z dnia 10 października 2017 r. pełnomocnik z urzędu ponownie wniosła o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielnej z urzędu w związku ze sporządzeniem skargi kasacyjnej, które nie zostały pokryte w całości lub w części. W uzasadnieniu tego pisma pełnomocnik wskazała, że wnosi o przyznanie powyższych kosztów na podstawie § 14 ust. 2 lit "a" rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz że szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa tych kosztów reguluje w niniejszej sprawie wspomniane rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega, zawarty w skardze kasacyjnej oraz w powyższym piśmie z dnia 10 października 2017 r., wniosek pełnomocnika z urzędu o zasądzenie kosztów pomocy prawnej nieopłaconej udzielonej z urzędu z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 powołanej ustawy do czynności referendarza sądowego w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy m. in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi lub radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Z dniem 2 listopada 2016 r. weszło w życie nowe rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714). Skoro ustawodawca w § 22 nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, wskazał, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego nowego rozporządzenia (czyli przed dniem 2 listopada 2016 r.) należy stosować przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, to w niniejszej sprawie, w której Sąd I instancji wydał wyrok w dniu 5 lipca 2016 r., a więc przed wejściem w życie tego nowego rozporządzenia (2 listopada 2016 r.) należy stosować do postępowania w II instancji, obejmującego sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, toczącego się od momentu wydania powyższego wyroku Sądu - przepisy dotychczasowe, czyli przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. 1801), które na podstawie przepisu § 23 nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. utraciło moc z dniem 2 listopada 2016 r. Powołane rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu reguluje zatem w niniejszej sprawie wysokość opłat z tytułu pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu. W sprawie nie znajduje natomiast zastosowania powołane przez pełnomocnika z urzędu rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800), w tym także powołany przez pełnomocnika z urzędu przepis § 14 ust. 2 lit "a", przy czym prawidłowo powinien być to przepis § 14 ust. 1 pkt 2 lit "a". Rozporządzenie to, zgodnie z § 1, reguluje bowiem wyłącznie stawki minimalne oraz wysokość opłat za czynności adwokackie przed organami wymiaru sprawiedliwości, a nie zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, sposób określania tych kosztów oraz wydatków, gdyż tą materię reguluje wspomniane rozporządzenie w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" rozporządzenia, znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie, opłaty maksymalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi: za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% opłaty maksymalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł. Opłata o której mowa w pkt 1 dotycząca postępowania przed sądem administracyjnym w I instancji, wszczętego po wejściu w życie nowego rozporządzenia do którego nawiązuje § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" rozporządzenia, wynosi zgodnie z pkt 1 lit "c" 480 zł. Natomiast w myśl § 4. ust. 1 rozporządzenia opłatę ustala się w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Rozdział IV, czyli § 21, reguluje opłaty maksymalne w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do ust. 2 tego przepisu ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej opłaty maksymalnej następuje z uwzględnieniem stopnia zawiłości sprawy oraz nakładu pracy adwokata oraz wkładu jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, wartości przedmiotu sprawy, wkładu pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie, a także trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. W myśl zaś § 4 ust. 3 opłatę, o której mowa w ust. 1, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług. W rozpoznawanej sprawie, zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia, należało ustalić opłatę w wysokości ½ opłaty maksymalnej wskazanej w § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b", czyli ½ opłaty maksymalnej w kwocie 360 zł, co stanowi kwotę 180 zł (1/2 x 360=180zł). Kwota 360 zł stanowi bowiem opłatę maksymalną obliczoną jako 75 % kwoty 480 zł, co wynika z treści § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" w związku z pkt 1 lit "c". Mając powyższe na uwadze, należało w pkt I sentencji, przyznać pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie za udzieloną pomoc prawną obejmującą sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej - powiększone o stawkę podatku od towarów i usług- w łącznej wysokości [...] zł (wynagrodzenie: [...] zł + podatek VAT: [..] zł =[...] zł). W tej sytuacji skoro w sprawie zastosowanie mają przepisy dotychczasowego rozporządzenia z dnia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, należało, odmówić przyznania wynagrodzenia przekraczającego kwotę określoną w pkt I sentencji, która miałaby wynikać z nieznajdującego zastosowania w sprawie przepisu § 14 ust. 1 pkt 2 lit "a" rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie, stanowiącego, że stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w II instancji za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym - 75% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji nie prowadził sprawy ten sam adwokat - 100% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł, przy czym stawka minimalna, o której mowa w pkt 1, czyli w ust. 1 pkt 1 lit "c" tego rozporządzenia wynosi 480 zł, a więc 100% tej stawki stanowiłaby kwota 480 zł. Ponadto w skardze kasacyjnej pełnomocnik z urzędu wniosła o przyznanie wynagrodzenia według sześciokrotności stawki minimalnej, przy czym stawka podstawowa (minimalna) według pełnomocnika wynosi 90 zł, a więc jej sześciokrotności wyniesie 540 zł (90x6=540zł). Żądana kwota przekracza tym samym maksymalną opłatę, jaką może zasądzić sąd na rzecz pełnomocnika z urzędu, uregulowaną w treści § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r., z którego wynika, że opłata maksymalna wynosi w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji: za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 75% opłaty maksymalnej określonej w pkt 1 tego przepisu, jeżeli sprawy nie prowadził ten sam adwokat w drugiej instancji. Z przepisu tego wynika również, że opłata maksymalna w niniejszej sprawie w drugiej instancji nie może wynosić mniej niż 240 zł. Natomiast opłata, o której mowa w pkt 1 wynosi 480 zł, co wynika z treści § 21 ust. 1 pkt 1 lit "c". Zatem opłatę maksymalną stanowi wynagrodzenie w kwocie 360 zł i odpowiada ono 75 % opłaty maksymalnej dotyczącej postępowania przed sądem I instancji, uregulowanej w § 21 ust. 1 pkt 1 lit "c", do którego nawiązuje powyższy przepis § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" rozporządzenia (480 x 75 % =360 zł). Przepis § 4 ust. 2 tego rozporządzenia określa przesłanki, które należy uwzględnić przy ustaleniu opłaty maksymalnej przekraczającej opłatę wskazaną w ust.1 tego przepisu. Do przesłanek tych należy m. in. uwzględnienie stopnia zawiłości sprawy oraz nakładu pracy adwokata oraz wkładu jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie wkładu pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie. Ustawodawca określając wysokość stawek minimalnych za poszczególne czynności lub za udział w poszczególnych postępowaniach dokonał precyzyjnego rozważenia i uwzględnienia wszelkich okoliczności charakterystycznych dla danego typu spraw. W przyjętych stawkach minimalnych oddana została wycena koniecznego nakładu pracy po stronie pełnomocnika związana ze specyfiką określonego rodzaju postępowań. Jednocześnie ustawodawca pozostawił możliwość uwzględnienia przez sąd pewnych nadzwyczajnych, szczególnych okoliczności, które pojawiając się w danej sprawie zwiększają diametralnie nakład pracy niezbędnej do prawidłowej realizacji obowiązków profesjonalnego pełnomocnika procesowego (post. Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt III AKz 643/09, LEX nr 553823). Orzeczenie to znajduje zastosowanie w rozpoznawanej sprawie mimo, iż nawiązuje ono stawek minimalnych zawartych w poprzednim rozporządzeniu, według których należało ustalić wynagrodzenie za czynności podjęte przez pełnomocnika z urzędu, które nie mogło być niższe od tych stawek minimalnych. Rozporządzenie to przewidywało także możliwość podwyższenia stawki minimalnej i do tej kwestii odnosi się stanowisko zawarte w powyższym orzeczeniu, że sąd może uwzględnić pewne nadzwyczajne, szczególne okoliczności, które pojawiając się w danej sprawie zwiększają diametralnie nakład pracy niezbędnej do prawidłowej realizacji obowiązków profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Obecne rozporządzenie nie zawiera co prawda pojęcia stawek minimalnych, lecz w przepisie § 4 ust. 1 stanowi jednoznacznie o ustaleniu wysokości opłaty. Zgodnie z tym przepisem opłatę ustala się w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Natomiast pojęcie tej opłaty reguluje § 2 pkt 1 tego rozporządzenia, w myśl którego koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia. Z brzmienia przepisów § 4 ust 1 i § 2 pkt 1 rozporządzenia wynika zatem, że obecnie "opłatą" ("stawką") minimalną z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu jest opłata w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4. Najniższa opłata wynosi więc co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej. Zgodzić się należy ze stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie, że nie ma powodów do podwyższenia stawki wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu, gdy jego aktywność w wypełnianiu obowiązków w toku całego postępowania nie przekracza granic zwykłej staranności (post. SA w Krakowie z dnia 13 września 2006 r., II AKz 350/06, KZS 2006/10/21). W niniejszej sprawie pełnomocnik z urzędu został ustanowiony po wydaniu przez Sąd I instancji wyroku oddalającego skargę. Natomiast aktywność pełnomocnika z urzędu w postępowaniu w II instancji przejawiła się w przejrzeniu, za pośrednictwem pełnomocnika substytucyjnego, akt sprawy w dniu 13 października 2016 r. i sporządzeniu pismem z dnia 9 listopada 2016 r. wspomnianej skargi kasacyjnej, która została oddalona przez NSA. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1402/06 uchylającym zaskarżony w tamtej sprawie wyrok oraz decyzje organów administracji obu instancji stwierdził, że zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego w podwójnej wysokości stawki minimalnej Sąd ten wziął pod uwagę skomplikowany charakter sprawy, mający swe źródła w niejasnym stanie prawnym, a także wkład pracy adwokata polegający na rzetelnym i wyczerpującym sporządzeniu skargi kasacyjnej, przez co walnie przyczynił się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. W niniejszej zaś sprawie nie zaistniały przesłanki powołane w przepisie § 4 ust. 2 rozporządzenia oraz powołanym wyroku NSA, które uzasadniałyby przyznanie wynagrodzenia według pełnej opłaty maksymalnej, gdyż skarga kasacyjna została oddalona. Z powyższych względów, w pkt II sentencji, należało odmówić przyznania wynagrodzenia w pozostałym zakresie, tj. w zakresie przekraczającym kwotę, określoną w pkt I sentencji, czyli w kwocie powyżej 180 zł. Z tych względów, na podstawie art. 250 i art. 258 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" i pkt 1 lit "c" oraz § 4 ust. 1, 2 i 3 i rozporządzenia w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, orzeczono jak w sentencji.