IV SA/Wr 165/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryk Ożóg (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, Protokolant: sekretarz sądowy Aneta Januszkiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 8 lipca 2014 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania [...] (dalej: skarżący) od decyzji z dnia [...] 2013 r. nr [...] wydanej przez działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta [...], Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego [...] (osoba uprawniona) za okres od 1 października 2008 r. do dnia 9 stycznia 2009 r. oraz od 27 czerwca 2010 r. do dnia 12 kwietnia 2012 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz.U. Nr 192, poz. 1378 ze zm.) dalej: ustawa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że decyzją organu I instancji odmówiono skarżącemu umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej za okres od 1 października 2008 r. do dnia 9 stycznia 2009 r. oraz od 27 czerwca 2010 r. do dnia 12 kwietnia 2012 r. Podano, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie tego zadłużenia. Od tej decyzji odwołał się skarżący, który uzasadniał niespłacanie zadłużenia pobytem w zakładzie karnym i aresztem śledczym oraz brakiem zatrudnienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję przedstawiło następujący stan sprawy: W dniu 17 października 2013 r. do organu I instancji wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie zadłużenia z funduszu alimentacyjnego z tytułu świadczeń wypłaconych na córkę. Skarżący podał, że w okresach, które wynikają z załączonego pisma przebywał w zakładzie karnym i areszcie śledczym. Podał, że starał się o pracę w zakładzie karnym, ale jej nie otrzymał. Z załączonej przez skarżącego informacji o pobytach i orzeczeniach sporządzonej na podstawie danych zgromadzonych w systemie informatycznym Centralnej Bazy Danych Osób Pozbawionych Wolności wynika, że skarżący przebywał w zakładach karnych i aresztach śledczych w okresie od marca 2013 r. do dnia 21 sierpnia 2013 r., od dnia 27 czerwca 2010 r. do dnia 12 kwietnia 2012 r., od dnia 19 września 2008 r. do dnia 9 stycznia 2009 r., od dnia 21 sierpnia 2004 r. do dnia 21 luty 2005 r. Z akt sprawy wynika, że decyzjami organu I instancji orzeczono o obowiązku zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności z tytułu otrzymanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez osobę uprawnioną [...]: - nr [...] z dnia [...] 2012 r. za okres od 1 października 2011 r. do dnia września 2012 r., - nr [...] z dnia [..] 2011 r. za okres od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r., - nr [...] z dnia [...] 2011 r. za okres od dnia 1 października 2009 r. do dnia 30 września 2010 r. - nr [...] z dnia [...] 2009 r. za okres od 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2009 r. Skarżący obecnie przebywa w Areszcie Śledczym w [...] koniec kary przewidywany jest na 8 czerwca 2016 r. Zdaniem organu podanie skarżącego należało rozpatrzyć na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. Stanowi on, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Cytowany przepis art. 30 ust. 2 formułuje uprawnienie dla właściwego organu administracji do umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy i jest uzależnione od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Oznacza to, że umorzenie należności dłużnika, również w części, nie jest obligatoryjne nawet wówczas, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Do swobodnego uznania organu ustawodawca pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Warunkiem wydania decyzji w tym przedmiocie jest jednak szczegółowe zbadanie stanu faktycznego sprawy po kątem występowania powyższych przesłanek i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny. Jest on bowiem związany treścią cytowanego wyżej przepisu oraz przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. Wobec powyższego, rozstrzygnięcie sprawy musi zostać poprzedzone wnikliwym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, zaś w uzasadnieniu decyzji organ administracji musi wskazać motywy podjętego rozstrzygnięcia. Orzekając w sprawie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, organ ma obowiązek uwzględnić sytuację dochodową i rodzinną tego podmiotu. Ratio legis regulacji zawartej w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazuje, że nie każdy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu wypłaconych należności. Ustawodawca dopuścił bowiem możliwość zaniechania obciążania dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu w przypadkach uzasadnionych warunkami materialnymi i rodzinnymi osoby zobowiązanej. Organ powołał się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1685/07 (niepublikowany) stwierdził, że na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności - stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Są to kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadnia, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Rozpatrując wniosek strony należy rozważyć czy zachodzą przesłanki do zwolnienia strony ze zwrotu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej w okresie przebywania dłużnika alimentacyjnego w zakładzie karnym i areszcie śledczym. Zgodnie z poglądem panującym w orzecznictwie, oceniając możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie fakt, że wprawdzie skarżący obecnie przebywa w zakładzie karnym, ale może już ubiegać się o przedterminowe zwolnienie, a ponadto po opuszczeniu zakładu karnego jego sytuacja dochodowa może ulec zmianie na jego korzyść. Po wyjściu z zakładu karnego skarżący będzie miał bowiem możliwość podjęcia pracy zarobkowej pozwalającej na spłatę zaległości alimentacyjnych wobec gminy. Ponadto umorzenie tych należności prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużnika przez wszystkich podatników, a zatem sprzeciwia się temu interes społeczny. W zakładzie karnym ma zapewnione całodobowe utrzymanie i stąd też przyszłe zarobki, nawet gdyby miał je uzyskać za kilka lat, mogą zostać przeznaczone na spłatę zaległości. Umorzenie należności i zwolnienie tym samym z obowiązku uregulowania długu w trybie art. 30 ust. 2 ustawy byłoby przedwczesne i niewątpliwie nie wpłynęłoby pozytywnie na działania resocjalizacyjne podejmowane wobec tej osoby ( wyrok WSA w Białymstoku z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt. II SA/Bk 3/11, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 sierpnia 2010r. sygn. akt. IV SA/Po, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 15 września 2010 r. sygn. akt. II SA/Sz 411/10). Skarżący jest osobą młodą ma 34 lata, z wykształcenia jest ślusarzem po opuszczeniu zakładu karnego ma możliwość podjęci zatrudnienia, zmiany kwalifikacji zawodowych i podjęcia pracy w innym zawodzie, a co za tym idzie spłaty zadłużenia. Z tego względu brak było podstaw do umorzenia zobowiązań dłużnika alimentacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący nie zgodził się ze wskazaną decyzją podkreślając, że pomimo jego starań o pracę odpłatną w AŚ i ZK takiej pracy nie otrzymał, a w związku z tym rośnie jego zadłużenie. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z powodów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ po przeanalizowaniu zarzutów zawartych w skardze, nie znalazł podstaw do jej uwzględnienia i podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Z przepisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) wynika, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje m. in. skargi na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może zatem ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzając, w oparciu o wyżej wskazane uregulowania ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że nie narusza ona przepisów prawa, dlatego nie znaleziono podstaw do jej wzruszenia. Przedmiotem rozstrzygnięcia organów administracji w niniejszej sprawie był wniosek skarżącego o umorzenie należności powstałych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych na dziecko na podstawie ustawy. Przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu świadczeń wypłacanych osobom uprawnionym z funduszu alimentacyjnego reguluje art. 30 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności, w myśl art. 30 ust. 3 ustawy, następuje w drodze decyzji administracyjnej. Z treści tego unormowania wynika w sposób nie budzący wątpliwości uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie, na co zresztą trafnie zwróciły uwagę organy orzekające w sprawie. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 k.p.a., załatwienie sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zależy wyłącznie od woli organu właściwego wierzyciela nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym jednak zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia. Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez sąd administracyjny polega na zbadaniu jej zgodności z prawem, bez wnikania w celowość rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola ta ma ustalić, czy granice uznania, w danym przypadku nie zostały przekroczone. O ile stanowisku organu nie można przypisać cech dowolności, gdy ma ono oparcie w zgromadzonym materiale, jest umotywowane i logicznie poprawne, to właściwie podważenie go w postępowaniu sądowym nie jest dopuszczalne. W niniejszej sprawie niesporne w sumie okoliczności upoważniały do wniosków przedstawionych w decyzjach organów obu instancji. Zdaniem Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Wniosek skarżącego został bowiem rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej przez niego przedstawionej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Skarżący zresztą ustaleń tych nie kwestionuje, ani też nie wskazuje, że jakichś dowodów nie przeprowadzono, a jedynie prowadzi polemikę z ich oceną dokonaną przez organ administracji. W ocenie Sądu organy obu instancji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącego, dokonały prawidłowej wykładni przepisu art. 30 ust. 2 ustawy. Organ pierwszej instancji dokonał analizy sytuacji materialnej i życiowej skarżącego oraz słusznie przyjął, że oceniając możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie fakt, że wprawdzie skarżący obecnie przebywa w zakładzie karnym, ale po jego opuszczeniu sytuacja dochodowa skarżącego może ulec zmianie, gdyż jest on zdrowy i zdolny do podjęcia pracy. Po wyjściu z zakładu karnego skarżący będzie miał bowiem możliwość podjęcia pracy zarobkowej pozwalającej na spłatę zaległości alimentacyjnych. Wskazuje na to chociażby wiek skarżącego (34 lata). Ponadto, jak trafnie wskazano, umorzenie tego rodzaju należności prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużnika przez podatników, i przyzwalało niejako na kontynuowanie uchylania się skarżącego od obowiązku alimentacyjnego. Stwierdzić też trzeba, iż wprawdzie sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy może, co do zasady, stanowić przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.) oraz w sposób wyczerpujący i logiczny. Nadto należy wskazać, iż przywołując orzecznictwo słusznie organ I instancji podniósł, że odbywanie przez skarżącego kary pozbawienia wolności nie może stanowić wystarczającej przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań. W orzecznictwie sądowym nie budzi natomiast wątpliwości, że za wyjątkową nie może zostać uznana sytuacja będąca efektem zawinionych działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji. Uznanie takiej sytuacji za wyjątkową prowadziłoby bowiem do tego, iż naganne działanie dłużnika, sprzeczne z normami karnymi, byłoby dodatkowo premiowane umarzaniem zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnych, uprzednio spełnianych na koszt podatnika (podobnie wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Łd 1111/10, wyroki NSA z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1166/09, z dnia 24 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 544/07,– opublikowane w Internecie - CBOSA). W okresie pobytu w zakładzie karnym skarżący ma przy tym zapewnione zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych i stan jego należności nie ma na to żadnego wpływu. Wziąć należy także pod uwagę, jak uczyniły to organy, że skarżący jest zdrowy, w pełni sił zawodowych, natomiast uwzględnienie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, o czym stanowi art. 30 ust. 2 ustawy, to wzięcie pod uwagę i takich okoliczności. Dodać także trzeba, że nawet okoliczność, iż dopiero na 2016 r. przypada koniec odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności oraz aktualnego braku możliwości podjęcia zatrudnienia w zakładzie karnym nie przesądza jeszcze o tym, że nie będzie miał on również w tym czasie możliwości spłaty długu, który na nim ciąży. Nie można bowiem wykluczyć, że skarżący podejmie pracę w warunkach odbywania kary, o którą, jak twierdzi, stale zabiega. W przedstawionych okolicznościach sprawy Sąd uznał, że organy orzekające w sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należało skargę, jako nieuzasadnioną, oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.