IV SA/Wr 17/17

Ewa Orłowska – starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokat, ustanowionej z urzędu, M. D. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi K. K. na działalność Komendanta Powiatowego Policji w [...] w przedmiocie naruszenia zasady udzielenia odpowiedzi na pisma stron postanawia: odmówić przyznania od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu adwokat, ustanowionej z urzędu, kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tytułu sporządzenia i wniesienia, pismem z dnia 1 września 2017 r., skargi kasacyjnej. Postanowieniem Sądu z dnia 18 marca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 22/16 odrzucono skargę, k-6. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 18 kwietnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 22/16 przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym m in. ustanowienie adwokata z urzędu k- 20. Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia 21 kwietnia 2016 r. wyznaczyła pełnomocnika z urzędu adwokat M. D. Pismem z dnia 13 maja 2016 r. pełnomocnik z urzędu sporządziła skargę kasacyjną od powyższego postanowienia Sądu z dnia 18 marca 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 22/16 odrzucającego skargę. Po rozpoznaniu powyższej skargi kasacyjnej, na posiedzeniu niejawnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 24 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1864/16 uchylił zaskarżone postanowienie Sądu z dnia 18 marca 2016 r. odrzucające skargę. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 16 stycznia 2017 r. sprawę zarejestrowano pod nową sygn. akt IV SA/Wr 17/17. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 20 lipca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wr 17/17 odrzucił skargę (pkt I sentencji) oraz zasądził na rzecz pełnomocnika z urzędu kwotę 885,60 zł (obejmującą wynagrodzenie wraz z 23% podatkiem VAT) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym (pkt II sentencji), k-90. Z treści uzasadnienia tego orzeczenia (str. nr 5 tego postanowienia k- 94) wynika, że kwota ta obejmuje koszty za udział w postępowaniu sądowym w I instancji i za udział w postępowaniu przed NSA, czyli za udział w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym zakończonym postanowieniem z dnia 20 lipca 2017 r. odrzucającym skargę k- 90 oraz za sporządzenie i wniesienie, pismem z dnia 13 maja 2016 r. k- 31, wspomnianej wyżej skargi kasacyjnej. Koszty te zostały zasądzone w związku z zawartym w protokole rozprawy z dnia 20 lipca 2017 r., na której stawiła się pełnomocnik z urzędu, wnioskiem pełnomocnik z urzędu o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym oraz przed wojewódzkim sądem administracyjnym i złożonym oświadczeniem, że koszty nie zostały opłacone w całości ani w części. Ponadto wniosek o zasądzenie kosztów pomocy prawnej z urzędu w postępowaniu sądowym w II instancji, czyli w postępowaniu przed NSA zawarty był także w treści skargi kasacyjnej z dnia 13 maja 2016 r. skoro obejmował "żądanie zasądzenia na rzecz adwokata kosztów nieopłaconego zastępstwa pomocy prawnej z urzędu" k- 32, a NSA w opisanym wyżej postanowieniu z dnia 24 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1864/16 wskazał, że nie orzekł o wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego z urzędu, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika z urzędu należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a. Postanowieniem Sądu z dnia 4 września 2017 r. sprostowano nazwisko pełnomocnika z urzędu. Kwota zasądzona w pkt II postanowienia Sądu z dnia 20 lipca 2017 r., czyli 885,60 zł została wypłacona przez Sąd I instancji poleceniem przelewu z dnia 21 września 2017 r. na rachunek pełnomocnika z urzędu k- 127. Pismem z dnia 1 września 2017 r., pełnomocnik z urzędu sporządziła skargę kasacyjną od powyższego Sądu z dnia 20 lipca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wr 17/17 odrzucające skargę. W skardze tej wniosła o uchylenie postanowienia odrzucającego skargę i rozpoznanie sprawy co do istoty oraz o zasądzenie na rzecz adwokata kosztów nieopłaconego zastępstwa pomocy prawnej z urzędu k- 118. Naczelny Sąd Administracyjny na posiedzeniu niejawnym postanowieniem z dnia 1 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2511/17 oddalił skargę kasacyjną k- 132. W uzasadnieniu tego postanowienia NSA wskazał, że nie orzekł o kosztach pomocy prawnej świadczonej z urzędu, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa, przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega, opisany wyżej, zawarty w skardze kasacyjnej z dnia 1 września 2017 r. wniosek pełnomocnika z urzędu o "zasądzenie na rzecz adwokata kosztów nieopłaconego zastępstwa pomocy prawnej z urzędu" k- 118, który został zakwalifikowany jako wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, tj. o przyznanie wynagrodzenia z tytułu sporządzenia i wniesienia, pismem z dnia 1 września 2017 r., skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 20 lipca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wr 17/17 odrzucającego skargę (pkt I sentencji). Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 powołanej ustawy do czynności referendarza sądowego w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy m. in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi lub radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Z dniem 2 listopada 2016 r. weszło w życie nowe rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714). Skoro ustawodawca w § 22 tego nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, wskazał, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego nowego rozporządzenia (czyli przed dniem 2 listopada 2016 r.) należy stosować przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, to w niniejszej sprawie, w której Sąd I instancji wydał postanowienie odrzucające skargę w dniu 20 lipca 2017 r., a więc po wejściu w życie tego nowego rozporządzenia (2 listopada 2016 r.) należy stosować do rozpoczętego postępowania w kolejnej II instancji, toczącego się od momentu wydania tego wyroku przepisy tego nowego rozporządzenia. W myśl § 2 powyższego rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz 2) niezbędne i udokumentowane wydatki adwokata ustanowionego z urzędu. Stosownie do § 3 tego rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Z przepisu tego wynika, że wniosek pełnomocnika z urzędu o przyznanie kosztów z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu powinien zawierać oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Jednocześnie z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wydanego w okresie obowiązywania poprzedniego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 z późn. zm.) wynika, że brak powyższego oświadczenia wywołuje skutki materialnoprawne polegające na utracie prawa do wynagrodzenia i nie stosuje się do niego trybu uzupełnienia braków, o jakim mowa w art. 49 p.p.s.a. (por.m.in. postanowienia NSA z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1001/14, z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OZ 759/14. Stanowisko to zachowuje w pełni aktualność na gruncie rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r., skoro przepis § 20 tego poprzednio obowiązującego rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. stanowił, że wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Ponadto oświadczenie, iż opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części, powinno być wyraźnie sformułowanie we wniosku adwokata o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy udzielonej stronie postępowania z urzędu (por. postanowienie SN z dnia 23 lutego 2012 r., V CZ 133/11, LEX nr 1215161). Brak takiego oświadczenia wywołuje skutki materialnoprawne, polegające na utracie prawa do wynagrodzenia (postanowienie SN z dnia 9 września 2011 r., III SPP 27/11, LEX nr 1106755). W komentarzu do § 3 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. ( Aleksandra Patryk, Tomasz Patryk) wskazano, że nietrafne jest niekiedy prezentowane rozumowanie, iż samo sformułowanie wniosku "o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej" jest już jednoznaczne ze złożeniem stosownego oświadczenia, skoro w samym wniosku użyto sformułowania "nieopłaconej". Taka treść wniosku odpowiada bowiem jedynie ustawowej nomenklaturze w tym przedmiocie, na gruncie zaś komentowanego § 3 rozporządzenia nie powinno budzić wątpliwości, że konieczne jest wyraźne oświadczenie, iż opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części, a oświadczenie to zawarte ma być właśnie we wniosku "o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej". W komentarzu tym powołano postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 2 sierpnia 2016 r., II SA/Op 298/16 (LEX nr 2087015) w którym stwierdzono, że "złożenie wskazanego oświadczenia, stanowi konieczną przesłankę warunkującą przyznanie pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu stosownego wynagrodzenia. Przedmiotowe oświadczenie stanowi bowiem podstawę do ustalenia, że opłaty za czynności adwokackie nie zostały zapłacone w całości lub w części. Pozwala tym samym określić zakres, w jakim wynagrodzenie za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy powinno zostać pokryte przez Skarb Państwa. Faktu, że opłaty za czynności adwokackie nie zostały zapłacone w całości lub w części nie można wywodzić z treści żądania zawartego we wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Jego treść nie zastępuje bowiem treści oświadczenia, o którym mowa w § 3 rozporządzenia, i nie może być też z treścią tego oświadczenia utożsamiana. W rozpoznawanym obecnie wniosku pełnomocnik z urzędu zawarła żądanie o treść: "zasądzenie na rzecz adwokata kosztów nieopłaconego zastępstwa pomocy prawnej z urzędu". Treść tego żądania w zakresie dotyczącym "nieopłaconego zastępstwa pomocy prawnej z urzędu" nie zastępuje wymaganego jednoznacznego oświadczenia pełnomocnika, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. W tej sytuacji, skoro rozpoznawany w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, zawarty na stronie nr 2 skargi kasacyjnej z dnia 1 września 2017 r., nie zawiera oświadczenia wymaganego w przepisie § 3 rozporządzenia, należało odmówić przyznania wynagrodzenia. Dodać trzeba, iż wymagane oświadczenie nie zostało również zawarte w pozostałej treści skargi kasacyjnej. Natomiast oświadczenie pełnomocnika złożone na rozprawie w dniu 20 lipca 2017 r., że "koszty nie zostały opłacone w całości ani w części" k- 89, dotyczy wyłącznie pierwszej skargi kasacyjnej z dnia 13 maja 2016 r. od pierwszego postanowienia Sądu I instancji z dnia 18 marca 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 22/16 odrzucającego skargę oraz postępowania przed Sądem I instancji, toczącego się po uchyleniu przez NSA wspomnianego postanowienia z dnia 18 marca 2016 r. zakończonego następnie wspomnianym postanowieniem Sądu z dnia 20 lipca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wr 17/17. Pierwszej skargi kasacyjnej wniesionej od postanowienia Sądu z dnia 18 marca 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 22/16 dotyczy także oświadczenie pełnomocnika z urzędu zawarte w piśmie z dnia 4 lipca 2016 r. k- 47, że "opłata nie została opłacona w całości ani w części", skoro zostało ono złożone po wniesieniu pierwszej skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 18 marca 2016 r. i przed jej rozpoznaniem przed NSA postanowieniem z dnia 24 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1864/16 uchylającym postanowienie Sądu z dnia 18 marca 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 22/16. Oświadczenia te nie dotyczą zatem wniesionej na dalszym etapie postępowania sądowego skargi kasacyjnej z dnia 1 września 2017 r. od postanowienia Sądu z dnia 20 lipca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wr 17/17 odrzucającego skargę (pkt I sentencji). W momencie złożenia tych oświadczeń nie została bowiem sporządzona skarga kasacyjna z dnia 1 września 2017 r. i w obrocie prawnym nie istniało postanowienie Sądu z dnia 20 lipca 2017 r., którego ta skarga dotyczy. Z tych względów, na podstawie art. 250 i art. 258 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 3 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, orzeczono jak w sentencji.