IV SA/Wr 182/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędzia NSA Julia Szczygielska (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 11 lipca 2013 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust.1 – 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz.992 ze zm.) oraz art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 2012, poz. 788), po rozpatrzeniu odwołania skarżącej J. G. od decyzji Prezydenta Miasta J. G. z dnia [...] listopada 2012r., Nr [...], o odmowie przyznania J. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym W. G., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J.G. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy: Opisaną wyżej decyzją z dnia [...] listopada 2012r. organ I instancji odmówił przyznania J. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym W. G.. Organ pierwszej instancji wskazał na złożenie przez stronę wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasady przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, w szczególności krąg osób zobowiązanych do alimentacji na podstawie przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i z tego tytułu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Na tej podstawie organ stwierdził, że stronie nie służy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na W. G., który jest jej teściem. Od decyzji tej odwołała się J. G., podnosząc, że jest jedyną osobą, która może opiekować się chorym W. G.. Podkreśliła, że mąż jej a syn niepełnosprawnego G. G. jest jedynym żywicielem 6- osobowej rodziny. Nie ma możliwości zrezygnowania z pracy, ponieważ wysokość świadczenia pielęgnacyjnego nie wystarczy na utrzymanie rodziny. Odwołująca wniosła o powtórne rozpatrzenie jej wniosku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekając o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji, wskazało, że zasady i tryb przyznawania świadczeń rodzinnych, w tym świadczeń pielęgnacyjnych regulują przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). Kolegium podkreśliło, że podaniem z dnia 16 listopada 2012r. J. G. wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. G. o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad W. G.. Z wniosku oraz zebranych w sprawie dowodów wynika, że W.G., urodzony w dniu [...]., orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w J. G. z dnia 23 lutego 2011r., nr [...], został uznany za osobę w znacznym stopniu niepełnosprawną do dnia 28 lutego 2014r. Wnioskodawczyni jest synową W. G.. W opisanym wyżej podaniu, wnioskodawczyni podała, że opiekuje się W. G. oraz że nie pracuje i nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w J.G.. Nadto z akt sprawy wynika, że W. G. jest wdowcem i posiada troje dzieci - syna G. G., który jest mężem wnioskodawczyni, córkę K. G. oraz K. L. To właśnie na nich – w ocenie Kolegium spoczywa obowiązek alimentacyjny. Powołując się na przepis art.17 ust.1 i ust.1a w/w ustawy oraz przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 128 i art. 617 § 1), Kolegium stwierdziło, że odwołująca się J. G. nie jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem wymagającego opieki jej teścia W. G.. Synowa nie została wymieniona w art. 128 kodeksu rodzinnego opiekuńczego jako osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, ponieważ nie jest ona krewnym w linii prostej osoby uprawnionej do alimentacji, ani jej rodzeństwem. Okoliczność, iż odwołująca się faktycznie sprawuje opiekę, nie pozwala jednak na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Stąd też nie zostały spełnione przesłanki wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1 - 3 ustawy, aby móc rozważać przyznanie J. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad W. G.. Syn G. G. oraz córka K.L. oświadczyli iż nie mogą sprawować opieki nad ojcem z uwagi na fakt pozostawania w zatrudnieniu. Nie jest to przeszkoda do faktycznego wykonywania opieki nad ojcem. Organ odwoławczy przyjął stanowisko sądu wyrażone w wyroku NSA z dnia 18 lipca 2012r., sygn.akt I OSK 198/12, że , cyt.: "świadczenie pielęgnacyjne nie jest skierowane do kogokolwiek z rodziny, kto podejmie się opieki nad niepełnosprawną osobą. Skarb Państwa postanowił wesprzeć, tylko te rodziny, gdzie z uwagi na konieczność sprawowania opieki dana osoba rezygnuje z zatrudnienia, a świadczenie to służy zrekompensowaniu tej osobie rezygnacji z zatrudnienia oraz opłacaniu składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Świadczenie to ma więc za zadanie pomagać tam gdzie osobą niepełnosprawną zajmuje się ktoś, na kim ciąży obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności i kto zdecyduje się na rezygnację z zatrudnienia". Orzekając o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. stanęło na stanowisku, że wskazane powyżej przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie dają obecnie podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stronie, jako osobie innej wskazanej w art. 17 ust. 1 i ust. 1a. Wobec ustalenia, że J. G. jest synową W. G. uznać należy, zdaniem Kolegium, że nie jest ona osobą, na której ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny, określony przepisami art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a zatem, kierując się treścią art. 17 ust. 1 i ust. 1a skarżąca nie zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. W tych warunkach Kolegium na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. orzekło jak na wstępie. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję wniosła J. G., stwierdzając, że stan zdrowia Jej teścia W. G. jest na tyle poważny, iż nie pozwala na samodzielne funkcjonowanie, nie jest w stanie wykonywać codziennych czynności. J. G. podała, iż przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego to tylko zwrot kosztów związanych z kosztami dojazdu, zaopatrzenia w leki, dowożenie teścia na badania lekarskie i rehabilitacje. Skarżąca wniosła o pozytywne rozpatrzenie skargi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Działając zaś w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269/ w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwaną dalej p.p.s.a. /t.j. Dz. U. z 2012r., poz.270/, Wojewódzki Sąd Administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza i w zależności od tej oceny orzec w sposób przewidziany w art. 145 lub art. 151 p.p.s.a. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Sąd stosownie do zapisu art. 134 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Przepis ten umożliwia Sądowi wszechstronne i obiektywne zbadanie sprawy niezależnie od podniesionych zarzutów. Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, Sąd stwierdził, że skarga nie może być uwzględniona, jako że ocena przeprowadzonego postępowania oraz stanowisko organu odwoławczego nie daje podstaw do uchylenia tak zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Niesporne jest w niniejszej sprawie, że zaskarżoną decyzją z dnia [...]r., Nr[...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 20 listopada 2012r. , Nr [...], który to organ powołując się m.innymi na przepis art.17 ust.1 i ust.1a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz.992 ze zm.) - odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawą odmowy było ustalenie, że skarżąca nie należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki – teścia skarżącej. Zatem kluczową kwestią w niniejszej sprawie było udzielenie odpowiedzi, czy w okolicznościach niniejszej sprawy i obowiązującego stanu prawnego, zasadnie odmówiono skarżącej przyznania przedmiotowego świadczenia. Zważyć należy, że podstawą materialnoprawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest art. 17 ust. 1 w/w ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu (pkt 1), innym osobom, na których, zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 2), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 3) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przesłanek podmiotowych dotyczy również art. 17 ust.1a w/w ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Zdaniem Sądu, przytoczone wyżej brzmienie przepisów omawianej ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może budzić wątpliwości co do tego, że ustawodawca uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom niż matka, ojciec czy opiekun faktyczny dziecka, które nie podejmują lub rezygnują z pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, od tego czy na osobach tych ciąży wobec osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obowiązek alimentacyjny zdefiniowany w art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - sprowadza się do dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i obciąża on krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei zgodnie z art. 617 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, natomiast krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Ustawodawca ustala jednocześnie kolejność zobowiązanych stanowiąc w art. 129 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Wskazać przy tym należy, że zstępni w stosunku do uprawnionego do alimentacji to jego dzieci, wnuki, prawnuki, zaś wstępni to rodzice, jak i dziadkowie. Jeżeli zatem ustalenie podmiotów uprawnionych do wnioskowania o świadczenie pielęgnacyjne wymaga wskazania osób zobowiązanych do alimentacji, to należy uznać, że słusznie stwierdziły w niniejszej sprawie organy administracji brak po stronie skarżącej uprawnienia do przyznania przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego. Niesporne jest bowiem w sprawie, że skarżąca J.G. ubiega się o przedmiotowe świadczenie z tytułu opieki sprawowanej nad teściem. Istotny jest tu zatem przepis art. 618 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego , zgodnie z którym z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka. W doktrynie przyjęte zostało, że przez powinowactwo należy rozumieć stosunek rodzinny, jaki w wyniku zawarcia małżeństwa powstaje pomiędzy jednym z małżonków (ale nie jego krewnymi) a krewnymi drugiego małżonka (por.: A. Wojdyła, Powinowactwo w przepisach kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – pojęcie, źródło, zakres podmiotowy, Rzeszowskie Zeszyty Naukowe 1989, nr 7). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że skarżącą jako synową łączy z ojcem jej męża stosunek powinowactwa, który nie wiąże się jednak z obowiązkiem alimentacyjnym. Konsekwencją tegoż jest to, że skarżąca nie należy do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w cyt. art. 17 ust. 1 i ust.1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęty został pogląd w pełni podzielany przez skład orzekający w niniejszej sprawie, że, cyt. : " art.17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazane unormowania kodeksu rodzinnego i opiekuńczego eliminują powinowatych (w tym synową lub zięcia) z grona osób, którym przysługuje świadczenie alimentacyjne. Również art.17 ust.1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może stanowić podstawy dla przyznania świadczenia osobie powinowatej, gdyż dotyczy osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny i sytuacji, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w art.17 ust.1 ustawy. Analiza powyższych unormowań prowadzi do wniosku, że synowej nie przysługuje uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego"(por. wyrok NSA 9 sierpnia 2012 r., sygn.akt I OSK 329/12). Identyczny pogląd zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 listopada 2012r., sygn.akt I OSK 962/12, stwierdzając, iż, cyt.: " (...)Synową i zięcia łączy z rodzicem małżonka stosunek powinowactwa, który nie wiąże się z obowiązkiem alimentacyjnym. (...) przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłącza synową jako powinowatą względem matki jej męża z grona osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Również przepis art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodany do tekstu tej ustawy przez art. 13 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz. U. Nr 219, poz. 1706), który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2010 r., nie stwarza po stronie tej osoby uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego już z tego powodu, że w przepisie tym mowa o osobie spokrewnionej jako uprawnionej do świadczenia (...)". Zważyć należy, że przepisu art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust.1a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można interpretować w ten sposób, że osoba rezygnująca z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ma prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jakimkolwiek członkiem rodziny, nawet dalekim krewnym, i to bez względu na ciążący na tej osobie obowiązek alimentacyjny. Jak to już wyżej Sąd zauważył, warunkiem przyznania takiego świadczenia jest przynależność osoby wnioskującej o nie, do kręgu najbliższych krewnych podopiecznego, do których ustawodawca zaliczył (art. 17 ust. 1 omawianej ustawy o świadczeniach rodzinnych) - matkę, ojca oraz innych krewnych pod warunkiem jednak, że spoczywa na nich obowiązek alimentacyjny, jak też opiekunów faktycznych dziecka. Istotne przy tym jest także i to, że przepisy dotyczące świadczeń pielęgnacyjnych mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Oznacza to, że rozpoznające sprawę organy nie mają żadnej swobody w rozstrzyganiu o ich przyznanie. O przyznaniu świadczenia decyduje wyłącznie spełnienie ustawowych przesłanek, jako, że przepisy omawianej ustawy nie przewidują możliwości uznaniowego ustalania kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. W okolicznościach niniejszej sprawy, nie jest tym samym konieczne rozpatrywanie, czy skarżący spełnia drugi z wymaganych warunków przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego postaci niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Reasumując, należy stwierdzić, że orzekające w sprawie organy dokonały prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych i w oparciu o nią, jak i trafnie przywołując cyt. wyżej przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zasadnie nie uznały skarżącej za osobę uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad teściem. Jak to już wyżej Sąd zauważył, skarżąca niewątpliwie nie należy do kręgu osób, na których spoczywa względem podopiecznego obowiązek alimentacyjny, gdy zaś prawo do ubiegania się o przedmiotowe świadczenie wywodzi się właśnie z tego obowiązku. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że podnoszone przez skarżącą okoliczności związane tak z trudnościami związanymi ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym teściem, jak i sytuacją materialną, aczkolwiek bardzo istotne z punktu widzenia skarżącej, nie mogły być uwzględnione przez Sąd z tej to przede wszystkim przyczyny, iż względy społeczne, czy też sprawiedliwości społecznej Sąd ten nie może brać pod uwagę, jako, że dotyczą one sfery pozaprawnej. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz.270) skargę oddalił.