IV SA/Wr 233/05

Dnia 14 kwietnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA - Lidia Serwiniowska Sędzia WSA - Małgorzata Masternak - Kubiak (spr.) Asesor WSA - Alojzy Wyszkowski Protokolant: - Anna Rudzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości i Fabryki A K. w upadłości na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy we W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie wypłacenia nagrody jubileuszowej oraz wypłacenia odszkodowania za wypowiedzenie umowy o pracę I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Okręgowego Inspektora Pracy we W. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym rozstrzygnięciem z dnia [...]r. nr [...]Okręgowy Inspektor Pracy we W. postanowił: 1. utrzymać w mocy zaskarżone decyzje nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...],nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...],nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr[...], nr [...], nr [...] , zawarte w nakazie inspektora Państwowej Inspekcji Pracy z dnia [...] r., nr rej. [...], 2. uchylić decyzję nr [...] zawartą ww. nakazie, w części dotyczącej wypłacenia nagrody jubileuszowej B. G., M. G., R. Z. i w pozostałym zakresie utrzymać tę decyzję w mocy, 3. uchylić decyzję nr [...] zawartą w ww. nakazie, dotyczącą wypłacenia Z. I. odszkodowania za nieuzasadnione wypowiedzenie umowy o pracę wraz z ustawowymi odsetkami. W wyniku ustaleń dokonanych, w trakcie przeprowadzonej w dniach [...].[...],[...],[...], i [...]roku, w Fabryce A K. Spółka z o.o. w upadłości, Inspektor pracy Państwowej Inspekcji Pracy stwierdził, że, Syndyk masy upadłości nie wypłacił [...] pracownikom upadłego nagród jubileuszowych, do których nabyli prawo na podstawie art. 20 zakładowego układu zbiorowego, wynagrodzenia za świadczoną pracę w miesiącu [...]r. oraz odszkodowania za nieuzasadnione wypowiedzenie umowy o pracę wraz z ustawowymi odsetkami. W oparciu o okazane dokumenty inspektor pracy stwierdził, że prawo do nagrody w miesiącu [...] i [...] nabyło [...] pracowników z tym, że do dnia kontroli nagrody wypłacono [...] uprawnionym pracownikom Nadto inspektor ustalił, że Syndyk do dnia kontroli nie wypłacił pracownikom wynagrodzenia za miesiąc [...]r., mimo upływu terminu płatności wynagrodzeń i w oparciu o tak poczynione ustalenia, w dniu [...]r. wydał nakaz, zawierający w swej treści obowiązek wypłaty, wskazanym w nim pracownikom należnego im wynagrodzenia i nagród jubileuszowych, opatrując go na podstawie art. 108 k.p.a. rygorem natychmiastowej wykonalności. Skarżący, pismem z dnia [...]r., wniósł odwołanie od decyzji inspektora pracy, wnioskując o zmianę terminu realizacji nakazu i uchylenie rygoru natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu odwołania, podniósł fakt złej sytuacji finansowej masy upadłej spółki i tym samym braku bieżących środków na realizację terminowych wypłat należności pracowniczych. W wyniku przeprowadzonego postępowania odwoławczego Okręgowy Inspektor Pracy ustalił, iż zaskarżone decyzje obejmują pracowników i kwoty należnego im bezspornie wynagrodzenia za pracę w miesiącu [...]r. oraz nagrody jubileuszowe a także zasądzone prawomocnym wyrokiem odszkodowania za nieuzasadnione wypowiedzenie umowy o pracę. Mając na względzie bezsporny charakter należności, określonych w decyzjach wskazanych w pkt l sentencji oraz okoliczność, iż pracownicy w nich wymienieni nabyli do nich prawo po ogłoszeniu upadłości, a także fakt, iż nie wyrazili oni zgody na otrzymanie tych świadczeń w terminie innym, niż bez zbędnej zwłoki, organ odwoławczy uznał decyzje te za prawidłowe i utrzymał je w mocy. W odniesieniu do decyzji nr [...] zawartej w ww. nakazie, nie kwestionując prawa B. G., M. G. oraz R. Z. do nagrody jubileuszowej, Okręgowy Inspektor Pracy uznał, że wobec oświadczenia Syndyka masy upadłości z dnia [...]r., prawo do tych świadczeń pracownicy ci nabyli przed ogłoszeniem upadłości, co nastąpiło w dniu [...]r. Postanowieniem Sądu Rejonowego w W. Wydział [...]Gospodarczy ( sygn. akt [...]). Zatem roszczenia te powinny być zaspokojone w trybie, określonym przepisami ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. Nr 60, poz. 535 z późn. zm.), tj. zgodnie z art. 237 tej ustawy. Wierzytelności te, umieszczane są na liście wierzytelności z urzędu i zaspokajane w trybie art. 342 i 343 ustawy. W tym stanie rzeczy, zdaniem Okręgowego Inspektora Pracy, inspektor pracy nie był uprawniony do wydawania decyzji płacowych, dotyczących należności wymagalnych przed dniem ogłoszenia upadłości, bowiem przepisy Prawa upadłościowego i naprawczego, stanowią w tym zakresie wyłączną regulację i nie mają tu zastosowania powszechne przepisy prawa, określające zasady i tryb dochodzenia roszczeń [...] pracowniczych. Zgodnie z art. 146 ust. 4 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, orzeczenie zasądzające świadczenie od upadłego wydane po ogłoszeniu upadłości podlega wykonaniu według przepisów ustawy. W takiej sytuacji nie może być ono przedmiotem nakazu inspektora pracy. Mając powyższe na uwadze Okręgowy Inspektor Pracy postanowił jak w pkt 3 sentencji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik Syndyka masy upadłości Fabryki A K. Spółka z o.o., w upadłości zarzucił Okręgowemu Inspektorowi Pracy we W. naruszenie prawa materialnego i procesowego, w tym w szczególności: art. 342 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. nr 60, poz. 535 z późn. zm.), poprzez nakazanie wypłaty pracownikom - wierzycielom upadłej spółki, bez zachowania kolejności określonej art. 342 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze, naruszenia art. 230 ust. l 1 i 3 t. 2 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze, poprzez ich niezastosowanie w sprawie w odniesieniu do wynagrodzeń za pracę pracowników, naruszenie 342 ust 1. pkt 1 w związku z art. 343 ust 1 ustawy, przez ich niezasadne stosowanie w odniesieniu do nagród jubileuszowych pracowników, naruszenie 3531 k.c. w związku z art. 300 k.p. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, iż przepisy te winny mieć zastosowanie dla odroczenia terminów płatności wynagrodzenia za pracę i nagród jubileuszowych, wynikających z art. 86 § 1 k.p w związku z postanowieniami regulaminu pracy upadłego pracodawcy w toku postępowania upadłościowego. W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy we W. wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację faktyczną i prawną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP z 1997 r. i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. nr 153, poz. 1270). Niezwiązanie wojewódzkiego sądu administracyjnego granicami skargi oznacza, iż granice zaskarżenia nie pokrywają się z granicami rozpoznania tego sądu. Te ostatnie zawsze będą szersze od zakresu zaskarżenia. Dyspozycja zawarta w art. 134 § 1 ustawy nie oznacza bowiem tylko zezwolenia i uprawnienia sądu do wkroczenia poza granice zaskarżenia, lecz także wskazuje na jego obowiązek (Por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. T. Wosia, Warszawa 2005 r., s. 434). Istota problemu w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy w okolicznościach faktycznych sprawy inspektor Państwowej Inspekcji Pracy był uprawniony do nakazania Syndykowi Masy Upadłości Fabryki A K., na podstawie art. 9 pkt 2a ustawy z dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2001 r. nr 124, poz. 1362 z późn. zm.), wypłaty pracownikom upadłego nagród jubileuszowych, do których nabyli prawo na podstawie art. 20 zakładowego układu zbiorowego, wynagrodzenia za świadczoną pracę w miesiącu [...]r. oraz odszkodowania za nieuzasadnione wypowiedzenie umowy o pracę wraz z ustawowymi odsetkami. Zgodnie z postanowieniem art. 90 p.u.n. syndyk z mocy samego prawa obejmuje majątek upadłego, zarządza nim i przeprowadza jego likwidację Podstawą prawną objęcia majątku przez syndyka jest ogłoszenie upadłości i ustanowienie syndyka. Syndyk przejmuje uprawnienia upadłego, który zgodnie z art. 20 u.p.n. na skutek ogłoszenia upadłości traci zarząd oraz możliwości korzystania i rozporządzania majątkiem. Syndyk jest zarządcą masy upadłości i nie jest następcą prawnym upadłego. Przez objęcie zarządu majątkiem upadłego syndyk nie staje się przez to zakładem pracy w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 ( tekst jednolity Dz. U. z 1998 r Nr 21 póz.94 ze zmianami) kodeks pracy Ogłoszenie upadłości pracodawcy nie należy do zdarzeń powodujących przekształcenie prawodawczej strony stosunków pracy. Upadły nie traci statusu pracodawcy, a w miejsce pracodawcy nie wchodzi żaden podmiot zatrudniający pracowników. Podmiotem tym nie jest syndyk, to jednak pozostaje bez wpływu na usytuowanie syndyka w stosunkach pracy, o których rozstrzyga art. 3 kodeksu pracy. Przepis ten stanowi, iż za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy dokonuje osoba lub organ zarządzający jednostką organizacyjną w imieniu pracodawcy lub inna wyznaczona do tego osoba. Z dniem ogłoszenia upadłości syndyk staje się, osobą "zarządzającą w rozumieniu, powołanego art. 31 kodeksu pracy zamiast pozbawionego zarządu upadłego pracodawcy i z tego tytułu wykonuje wszystkie czynności w sprawach z zakresu prawa pracy. Czynności tych dokonuje w miejsce pracodawcy wobec pracowników upadłego pracodawcy. Ze statusem syndyka jako organu wiąże się, katalog obowiązków wynikających z art. 94 kodeksu pracy (por. A. Tomanek, Ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu a stosunki pracy, "Praca i Zabezpieczenie Społeczne" z 2004 r., nr 11, s. 22). Zgodnie z treścią przepisu art. 9 pkt 2a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy: "W razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy uprawnione są do nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi". Zdaniem Sądu, przepis ten nie jest przepisem szczególnym, o którym mowa w art. 2 § 3 kodeksu postępowania cywilnego, wyłączającym rozstrzyganie sporów między pracodawcą a pracownikiem z kompetencji sądu powszechnego i przenoszącym to uprawnienie do organu administracji publicznej – Państwowej Inspekcji Pracy. Sądy powszechne są w dalszym ciągu organem państwa uprawnionym do rozstrzygania ewentualnych roszczeń wynikających ze stosunku pracy, w tym sporów między pracownikiem a pracodawcą o wypłatę wynagrodzenia, a także innych świadczeń przysługujących pracownikowi, ponieważ spory te są sprawami cywilnymi, a te podlegają kognicji sądu powszechnego. Nakaz wystawiony przez inspektora Państwowej Inspekcji Pracy na podstawie wskazanego przepisu prawa spełnia natomiast inną funkcję. Jego celem jest wymuszenie na pracodawcy wypełnienia obowiązku wynikającego z zawartej umowy z pracownikiem w zakresie wypłaty wynagrodzenia i tych elementów umowy, które są związane z wynagrodzeniem. Z brzmienia postanowień art. 9 pkt 2a ustawy wynika, że inspektor pracy jest uprawniony do nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia, a także innego przysługującego pracownikowi świadczenia. Użycie przez ustawodawcę w w/w przepisie słów: "należnego wynagrodzenia", a dla innego świadczenia użycie słowa: "przysługującego" wskazuje, że świadczenie ma być wymagalne a obowiązek jego wypłaty – bezsporny. Oznacza to, że inspektor pracy nie posiada uprawnień do rozstrzygania w przypadku wystąpienia sytuacji spornej, gdyż kompetencja w tym zakresie należy do sądu powszechnego. Istota przedmiotowego nakazu sprowadza się jedynie do skłonienia pracodawcy, aby ten wypełnił ciążący na nim obowiązek względem pracownika, wówczas, gdy obowiązek ten jest wymagalny. Tym samym w przypadku wystąpienia sytuacji spornej inspektor pracy nie może nałożyć obowiązku wypłaty należnego pracownikowi wynagrodzenia i innych składników z nim związanych ale może zobligować pracodawcę do rozwiązania w określonym czasie sytuacji spornej. W ramach tego postępowania administracyjnego stroną jest tylko pracodawca, ponieważ na niego są lub mogą być nakładane obowiązki, z których musi się w określonym terminie wywiązać. W tym zakresie Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 czerwca 2005 r., sygn. akt 4 II SA/Wr 1676/02. W rozpatrywanej sprawie inspektor Państwowej Inspekcji Pracy wystawił nakaz, w którym w jego osnowie wymienił osoby, którym Syndyk masy upadłości Fabryki A K. jest zobowiązany wypłacić świadczenia wynikające ze stosunku pracy oraz związane z wynagrodzeniem (nagrody jubileuszowe). Tak wystawiony nakaz jest, w ocenie Sądu, nieprawidłowy, ponieważ stwarza wrażenie istnienia tytułu wykonawczego dla pracowników do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Prawidłowy nakaz powinien wskazywać istnienie obowiązku po stronie pracodawcy w zakresie wypłaty wynagrodzenia, czy nagrody jubileuszowej, a w uzasadnieniu winny być wymienione osoby, którym zalega z wypłatą przysługujących im świadczeń oraz wysokość niewypłaconych należności. Skoro treść osnowy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji jest nieprawidłowa, gdyż nie uwzględnia postanowień art. 9 ust. 1 pkt 2a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, a organ odwoławczy na tę okoliczność nie zwrócił uwagi, tym samym wyczerpane zostały przesłanki uwzględnienia skargi przewidziane w art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późń. zm.) tj. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.