IV SA/Wr 247/18

Ewa Orłowska starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku H. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi H. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [..], nr [..] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego zasiłku [...] postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem starszego referendarza sądowego z dnia 25 czerwca 2018 r. pozostawiono bez rozpoznania, zawarty w treści skargi z dnia 19 kwietnia 2018 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy z uwagi na to, że nie został on złożony na urzędowym formularzu w wymaganym siedmiodniowym terminie określonym w piśmie referendarza sądowego z dnia 24 maja 2018 r., w którym stronę wezwano także do nadesłania dokumentów źródłowych i wyjaśnień w terminie 10 dni związanych z wnioskiem o prawo pomocy, na podstawie art. 252 Prawa o postepowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - czyli: wyjaśnienia co obecnie stanowi źródło dochodu skarżącego i z czego się utrzymuje, i czy złożył wniosek o świadczenie emerytalne i czy zakończone zostało postępowanie o ogłoszenie upadłości konsumenckiej (dane te należało udokumentować), dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszystkich dochodów strony i dochód osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz małżonka (w tym z tytułu zatrudnienia, działalności gospodarczej, renty, emerytury, prac dorywczych i pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego i energetycznego, świadczeń rodzinnych i świadczeń wychowawczych na dzieci) za okres ostatnich czterech miesięcy np. zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie cztery miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, decyzja przyznająca świadczenie, stypendia, dotacje, cztery ostatnie odcinki renty lub emerytury), wydruku z księgi podatkowej małżonka z wykazanym przychodem i dochodem/ stratą za okres od stycznia do kwietnia 2018 r. oraz kopii deklaracji VAT-7 za ten okres, bilans za ten okres, raport wspomagający wyliczenie zaliczek na podatek dochodowy za ten okres, wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie cztery miesiące wnioskodawcy, małżonka i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (domowników), w tym związanych z działalnością gospodarczą małżonka, dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, alimenty, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2016 r. lub 2017 r. wnioskodawcy, małżonka i domowników, w tym związanych z działalnością gospodarczą małżonka, ostatnia decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego, oświadczenia o posiadanych środkach transportu (należy podać rocznik i markę), dokumenty potwierdzające zadłużenie i zobowiązania, aktualnego zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego czy strona i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym są obecnie zarejestrowane jako osoba bezrobotne z prawem do zasiłku lub bez tego prawa, wyjaśnienia z jakiego tytułu jest skarżący zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego (dane te należało udokumentować). W treści powyższego zarządzenia referendarza sądowego z dnia 25 czerwca 2018 r. wskazano jednocześnie, że pozostawienie wniosku bez rozpoznania nie wyklucza na obecnym etapie postępowania sądowego złożenia ponownego wniosku i związku z tym złożony na urzędowym formularzu, który został nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 11 czerwca 2018 r., a więc po upływie wyznaczonego siedmiodniowego terminu, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego będzie podlegał odrębnemu merytorycznemu rozpoznaniu. Wniosek ten podlega zatem rozpoznaniu w niniejszej sprawie. We wniosku tym skarżący podał, że mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną i trójką dzieci w wieku szkolnym. W treści tego formularza skarżący podał argumenty dotyczące zaskarżonych do Sądu decyzji tj., że organ nie uwzględnił faktu prowadzenia przez małżonka nierentownej działalności gospodarczej, co uszczupla dochód rodziny, a konieczność opłat za ZUS żony generuje realnie niższy dochód niż to wynika z oświadczenia wnioskodawcy. W rubryce nr 10 obejmującej dochody wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący podał, że otrzymuje emeryturę, która po zajęciu wynosi [..] zł oraz świadczenie [..] na dzieci [...] w wysokości [...] zł oraz zasiłki [...] i dodatek [...] i dodatek [..] w wysokości [..] zł. W rubryce tej nie wymienił wysokości i źródeł dochodu żony i nie wpisał łącznego dochodu rodziny. W rubryce nr 11 obejmującej zobowiązania i stałe wydatki podał, że wynoszą one: opłaty domowe w maju [..] zł i kredyty ratalne [..] zł. W rubryce nr 7 obejmującej stan majątkowy podał natomiast, że posiada [..] lokal mieszkalny i nie posiada domu ani innych nieruchomości i nie posiada oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych, a w rubryce obejmującej wierzytelności podał, że powstały one wiele lat temu do [...] r. gdy prowadził działalność gospodarczą. W rubryce nr 8 obejmującej stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym podał, że osoby te nie posiadają żadnego majątku. Ponadto wyjaśnił, że posiada zadłużenie powstałe w okresie prowadzenia działalności gospodarczej, którą zlikwidował w [...] r. Zadłużenie to egzekwuje wskazany przez niego komornik. Do tego formularza dołączył decyzję o waloryzacji emerytury z dnia [...] r. z której wynika, że świadczenie do wypłaty wynosi [..] zł oraz dwie pierwsze strony kopii postanowienia Sądu Okręgowego z dnia [...] r. k- 17 oddalającego zażalenie strony na postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...]r. oddalające wniosek o ogłoszenie upadłości strony jako osoby fizycznej. W myśl art 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; dalej p.p.s.a..) ustanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane osobie fizycznej – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ strona skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej rzeczywista aktualna sytuacja dochodowa obejmująca także aktualną sytuację dochodową żony. Skarżący w celu udokumentowania własnego aktualnego źródła dochodu z tytułu renty przedłożył jedynie decyzję organu rentowego, z której wynika, że wysokość wypłacanego świadczenia emerytalnego od dnia [...] wynosi [...] zł (kwota do wypłaty). Nie wykazał natomiast, że świadczenie to po potrąceniu komorniczym wynosi obecnie rzeczywiście [...] zł, tak jak zadeklarował w rubryce nr 10 wniosku o prawo pomocy. Wątpliwości tych nie usuwają także dane, że decyzja organu rentowego została wydana [..] r., a więc trzy miesiące przed sporządzeniem na urzędowym formularzu wniosku o prawo pomocy (8 czerwca 2018 r.), w którym skarżący podał niższą kwotę wypłacanej emerytury. Nie udokumentował także, że obecnie, aktualnie otrzymuje świadczenia [...] na dzieci [...] w łącznej kwocie [..] zł oraz zasiłki [..] i dodatek [..] i dodatek [...] w łącznej kwocie [..] zł. Prawa do tych świadczeń ani też ich aktualnej wysokości nie potwierdzają także dane zawarte w aktach administracyjnych sprawy, gdyż znajdują się w nich decyzje przyznające dodatek [...] za okres wsteczny tj. od [...] r. do [..]r., w wysokości [...] zł k-102 akt adm. i dodatek [..] w tym okresie w kwocie [..] zł, k- 103 akt adm. oraz decyzje przyznające te dodatki w 2017 r. i w 2016 r. Oceny tej nie zmienia fakt, iż ostatnia decyzja przyznająca powyższe dodatki obejmuje miesiąc styczeń bieżącego roku, a więc jeden z czterech ostatnich miesięcy, które skarżący zobowiązany był udokumentować w całości odnośnie wysokości dochodu, w okresie podanym w piśmie referendarza sądowego z dnia 24 maja 2018 r. Nadmienić przy tym należy, iż to do strony wnioskującej o prawo pomocy należy wykazanie, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie tego prawa, co w niniejszej sprawie nie zostało wykazane w należyty sposób odnośnie aktualnych dochodów skarżącego z tytułu emerytury. Aktualnej sytuacji dochodowej nie można także ustalić na podstawie danych zawartych w niekompletnym postanowieniu Sądu Okręgowego z dnia [..] r., oddalającym zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...]r. oddalające wniosek skarżącego o ogłoszenie upadłości konsumenckiej, ponieważ jest ono niekompletne gdyż zawiera jedynie dwie strony, a nie wszystkie strony, a ponadto dotyczy ono wniosku o ogłoszenie upadłości strony, a więc innego stanu faktycznego, który zaistniał przed złożeniem wniosku o prawo pomocy, który skarżący sporządził na urzędowym formularzu dnia 8 czerwca 2018 r. Ponadto w stanie faktycznym tego postanowienia wskazano, że skarżący jest osobą bezrobotną pobierającą świadczenia z organu [...] w kwotach [...] zł i dodatek [...] około [...] zł, a z akt niniejszej sprawy wynika, co już wyżej wskazano, że obecnie skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne, co w istocie oznacza, że sytuacja dochodowa strony uległa polepszeniu, skoro strona uzyskała stałe źródło dochodu, nawet jeżeli z tego niekompletnego postanowienia wynika, że strona posiada wymagalne zobowiązania. Ponadto z akt administracyjnych wynika, że skarżący, pomimo utraty statusu osoby bezrobotnej z powodu osiągnięcia wieku emerytalnego z dniem [..] r., potwierdzonej zaświadczeniem urzędu pracy (k- 100 akt adm.) nie składał wniosku o emeryturę z uwagi na zadłużenie dotyczące działalności gospodarczej i że wniosek ten złożył dopiero po zakończeniu postępowania o ogłoszenie upadłości konsumenckiej (oświadczenie strony z dnia [...] k- 105 akt adm.). Okoliczności te świadczą o tym, że skarżący nie wykorzystywał w należyty sposób swoich możliwości zarobkowych (dochodowych). Skarżący nie wykazał ani też nie udokumentował aktualnych dochodów żony mimo, że z akt administracyjnych sprawy i zaskarżonych do Sądu decyzji wynika, że żona prowadzi działalności gospodarczej i uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia. Z wydruku z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dalej: CEDIG) wynika, że żona skarżącego obecnie posiada status aktualnego przedsiębiorcy w zakresie działalności gospodarczej, co oznacza, że działalność ta jest nadal prowadzona. Brak danych dotyczących wydruku z księgi podatkowej małżonka z wykazanym przychodem i dochodem/ stratą za okres od stycznia do kwietnia 2018 r. oraz kopii deklaracji VAT-7 za ten okres, bilans za ten okres, raportu wspomagający wyliczenie zaliczek na podatek dochodowy za ten okres, wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie cztery miesiące związanych z działalnością gospodarczą małżonka nie pozwala zatem na ustalenie wysokości dochodu małżonka z tytułu działalności gospodarczej. Natomiast znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy zaświadczenie urzędu skarbowego dotyczące dochodu z działalności gospodarczej żony w 2015 i w 2016 roku i tytułu innych źródeł w 2016 nie odzwierciedlają aktualnych dochodów żony, skoro dokumenty to dotyczą dochodów uzyskanych przez żonę dwa i trzy lata wstecz. Z dokumentów tych wynika (k-89 i k- 90 akt adm.), że w 2016 r. żona uzyskała dochód z działalności gospodarczej w kwocie [..] zł wynikający z przychodu w kwocie [...] zł pomniejszonego o koszty uzyskania [...] zł oraz uzyskała dochód z innych źródeł [..] zł, a w 2015 r. wykazała stratę w wysokości [..]zł przy przychodzie [..] zł i kosztach uzyskania [...] zł Skarżący nie wykazał także czy obecnie żona pozostaje w zatrudnieniu lub też kontynuuje zatrudnienie, skoro z akt administracyjnych, czyli zaświadczenia pracodawcy z dnia [...] r. k-93 akt adm. wynika, że żona jest zatrudniona od dnia [..] r. na podstawie umowy zlecenie na czas nieokreślny. Istotne jest przy tym, że zatrudnienie to ma charakter długotrwały. Na podstawie zaświadczeń znajdujących się w aktach administracyjnych nie można ustalić aktualnego dochodu, który w marcu poprzedniego roku wyniósł [...] zł netto. Brak tych danych nie pozwala na wiążącą ocenę jak kształtował się aktualny dochód żony skarżącego z tytułu działalności gospodarczej i z tytułu zatrudnienia, którego wysokość ma wpływ na całokształt wysokości dochodu skarżącego i ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Okoliczność ta ma istotne znaczenie przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponieważ z treści art 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2017 r., poz. 682, zw. dalej: k.r.o.) wynika, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Pomoc ta obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych przez jednego z małżonków. Dodać przy tym należy, iż powołana przez skarżącego strata z działalności gospodarczej małżonka nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, po pierwsze dlatego że w żaden sposób nie została udokumentowana, a ponadto w orzecznictwie przyjmuje się, że w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1843/14). Podkreślenia wymaga, że skarżący nie wykazał ani też udokumentował aktualnej wielkości przychodu z tytułu działalności gospodarczej żony, kosztów jego uzyskania i ewentualnej straty lub dochodu, co nie pozwala na ustalenie wielkości tych kwot. Skarżący nie przedłożył również własnych rachunków bankowych, lokat terminowych i kart kredytowych oraz rachunków bankowych, lokat terminowych i kart kredytowych żony oraz zeznania podatkowego za 2017 r. małżonków, co nie pozwala na ustalenie pełnej sytuacji dochodowej strony wynikającej ze stanu kont i lokat bankowych oraz zeznania podatkowego strony i jej małżonka, przy czym znajdujące się w aktach administracyjnych zaświadczenie o wysokości dochodu żony za 2015 i 2016 r. nie obrazują pełnej aktualnej sytuacji dochodowej małżonków. Powyższe nie pozwala na ocenę czy skarżący może skorzystać z realnej finansowej pomocy żony w opłaceniu kosztów niniejszego postępowania sądowego. Skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem, co nie pozwala na ocenę czy wydatki te kształtują się kwotach podanych we wniosku o prawo pomocy i czy po ich poniesieniu jest on w stanie pokryć koszty wynagrodzenia pełnomocnika. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 24 maja 2018 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej, w pełnym zakresie, w niniejszej sprawie zabrakło. W świetle powyższego przyjąć należy, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z tych względów należało, w pkt I sentencji, odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "a" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Strona skarżąca jest zatem, na podstawie powołanego wyżej art. 239 § 1 pkt 1 lit "a" p.p.s.a., zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych, które w myśl art. 211 p.p.s.a. obejmują opłaty sądowe (czyli wpis sądowy i opłaty kancelaryjne), a także zwrot wydatków (art. 211 w związku z art. 212 i art. 213 p.p.s.a.). Z tych względów rozpoznanie wniosku strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych stało się zbędne, a postępowanie wszczęte tym wnioskiem podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a. O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt II sentencji. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 2 p.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 1 i art. 239 pkt 1 lit. "a" p .p. s. a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.