IV SA/Wr 27/18

Ewa Orłowska starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J. B. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W niniejszej sprawie skarżący w treści skargi zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy Następnie pismem starszego referendarza sądowego z dnia 5 lutego 2018 r. wezwano skarżącego do złożenia powyższego wniosku o prawo pomocy na wymaganym urzędowym formularzu, a także do nadesłania dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji rodzinnej i materialnej, w terminie 7 dni - na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego:, tj. do nadesłania -dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszystkich dochodów wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym z tytułu prac dorywczych (trzy ostatnie odcinki emerytury lub renty, zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie trzy miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, aktualna decyzja: ZUS, urzędu pracy lub opieki społecznej przyznająca świadczenia, umowa o pracę, zlecenie lub o dzieło, stypendia, honoraria i inne), wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące wnioskodawcy i domowników oraz małżonka; dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, raty kredytów i pożyczek i inne), dokument ustalający wymiar opłat za czynsz (opłat mieszkaniowych) z uwzględnieniem liczby osób zamieszkujących, wyjaśnienia jaki tytuł prawny skarżący posiada do lokalu w którym zamieszkuje, wyjaśnienia z jakiego tytułu jest zgłoszony do ubezpieczeń zdrowotnych i czy obecnie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku lub bez tego prawa. (dane te należało udokumentować), ostatniej decyzji w sprawie podatku od nieruchomości i podatku rolnego, dokumenty potwierdzające, że osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym mają status osób bezrobotnych z prawem do zasiłku lub bez tego prawa oraz wyjaśnienia i dokumenty potwierdzające z jakiego tytułu osoby te są zgłoszone do ubezpieczenia zdrowotnego, zeznania podatkowego za 2016 r. lub też za 2017 r. wnioskodawcy, małżonka oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Pismo to zostało doręczone skarżącemu w dniu 8 lutego 2018 r. W odpowiedzi na to pismo skarżący dnia 12 stycznia 2018 r. złożył osobiście w Sądzie na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W jego treści podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie uzyskuje żadnych dochodów, co wynika z treści rubryki nr 10, obejmującej dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, w której podał, że nie ma dochodów. W rubryce nr 11 obejmującej zobowiązania i stałe wydatki podał zaś czynsz za mieszkanie wynosi [...]zł. Innych zobowiązań i wydatków nie wykazał. Dodał, że wnosi o ustanowienie adwokata, ponieważ nie posiada wiedzy dotyczącej przepisów prawa, nie posiada także środków finansowych na jego opłacenie. W oświadczeniu o stanie majątkowym podał, zaś, że nie posiada żadnych nieruchomości w tym nie posiada domu ani mieszkania oraz, że nie posiada również oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych a także wierzytelności. Do formularza tego dołączył odrębne pismo z dnia 12 lutego 2018 r. k-9, w którym podał jedynie, że nie ma żadnych dochodów, bo jest bezrobotny zarejestrowany w urzędzie pracy i że przedkłada kserokopię zaświadczenia z urzędu pracy, której jednak nie przedłożył wraz tym pismem, ale zaświadczenie to znajduje się już w aktach innej sprawy dotyczącej skarżącego, tj. sprawy o sygn. akt IV SA/Wr 821/17 k- 52. W piśmie tym podał także, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z [...]. Z tytuły rejestracji jako osoba bezrobotna jest zgłoszony do ubezpieczeń. Nie posiada użytków rolnych, kont bankowych i nie składa zeznań podatkowych. Dodał, że przedkłada kopie opłat za czynsz i że część tego czynszu opłaca osoba obca zamieszkała w jego mieszkaniu. Kopii tej jednak nie przedłożył wraz z tym pismem, przy czym kopia tej opłaty uiszczonej [..] 2017 r. w wysokości 320 zł na rzecz spółdzielni mieszkaniowej przez wymienioną przez skarżącego osobę, znajduje się w aktach sprawy IV SO/Wr 46/17 włączonej do akt sprawy IV SA/Wr 821/17 (k- 10 sygn. akt IV SO/Wr 46/17). Skarżący nie nadesłał natomiast innych dokumentów i wyjaśnień wymienionych w opisanym wyżej piśmie starszego referendarza sądowego z dnia 5 lutego 2018 r. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Z przepisu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; dalej p.p.s.a.) wynika, że ustanowienie radcy prawnego lub adwokata obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega wniosek o ustanowienie adwokata. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jego rzeczywista sytuacja dochodowa. Skarżący nie nadesłał bowiem w wyznaczonym siedmiodniowym terminie wszystkich dokumentów wymienionych w omówionych wyżej piśmie starszego referendarza sądowego z dnia 5 lutego 2018 r., w którym został wezwany na podstawie art. 255 p.p.s.a. do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących jego aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej. Oceny tej nie zmienia, że zaświadczenie o statusie osoby bezrobotnej i kopia opłaty za czynsz uiszczona w kwocie 320 zł w dniu [..] 2017 r. przez wskazaną przez skarżącego osobę trzecią znajduje się w aktach innej sprawy skarżącego o sygn. akt IV SA/Wr 821/17 i IV SO/Wr 46/17. Dokumenty zostały bowiem wzięte pod uwagę przy ocenie niniejszego wniosku. Skoro zatem wspomniane pismo referendarza sądowego zostało doręczone skarżącemu w dniu 8 lutego 2018 r. to siedmiodniowy termin do nadesłania istotnych dla sprawy dokumentów źródłowych i wyjaśnień upłynął bezskutecznie w czwartek 15 lutego 2018 r. Niewiarygodne jest w niniejszej sprawie oświadczenie skarżącego, zawarte w urzędowym formularzu (rubryka nr 10), że nie otrzymuje on żadnych dochodów i tym samym, że mimo braku jakichkolwiek dochodów jest on w stanie utrzymać się samodzielnie. Skoro skarżący nie udzielił żadnych wyjaśnień, co stanowi obecnie źródło jego dochodów ani też nie udokumentował tych danych, to powyższe braki nie pozwoliły na ustalenie, co stanowi obecnie źródło dochodu skarżącego. Oceny tej nie zmienia twierdzenie skarżącego, zawarte w opisanym wyżej piśmie z dnia 12 lutego 2018 r., że nie posiada kont bankowych, użytków rolnych i nie składa zeznań podatkowych, gdyż argumenty te nie wskazują źródeł dochodu skarżącego. Wątpliwości tych nie usuwa także znajdujące się w aktach sprawy o sygn. akt IV SA/Wr 821/17 (k-52 tamtych akt) wspomniane zaświadczenie urzędu pracy z dnia [...], z którego wynika, że od daty wydania tego zaświadczenia skarżący został zarejestrowany jako osoba bezrobotna i od tego samego dnia nie posiada prawa do zasiłku ani też twierdzenie skarżącego, że z tego tytułu jest ubezpieczony. Zaświadczenie to potwierdza jedynie, że obecnie skarżący posiada krótkotrwały status osoby bezrobotnej, ale na podstawie tego dokumentu nie można ustalić jak kształtowały się dochody skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy. Podkreślenia wymaga przy tym, że strona wspomnianym pismem referendarza została wezwana do wykazania wszystkich źródeł dochodu w tym także z tytułu ewentualnych prac dorywczych. Ponadto z uzasadnienia zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji wynika, że mieszkanie skarżącego składa się z dwóch pokoi i kuchni i łazienki i jeden pokój skarżący wynajmuje osobie wskazanej w tej decyzji i jej córce i z tego tytułu deklarował dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Fakt uzyskiwania tych dochodów skarżący potwierdził w znajdującym się w aktach administracyjnych sprawy oświadczeniu z dnia 14 września 2017 r. Dane te także budzą wątpliwości dotyczące twierdzeń skarżącego, że nie otrzymuje on żadnych dochodów. Skarżący nie nadesłał zeznania podatkowego za 2016 r., co nie pozwala na ustalenie, czy w poprzednim roku podatkowym uzyskał dochody podlegające opodatkowaniu, zwłaszcza, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że deklarował dochód z najmu. W świetle powyższej decyzji wątpliwości budzi w niniejszej sprawie także oświadczenie skarżącego że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, zawarte w rubryce nr 6 formularza, obejmującej dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy, w której należało wpisać osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą zwłaszcza, że w piśmie z dnia 12 lutego 2018 r. k- 56 podał, że część czynszu opłaca osoba zamieszkująca w jego mieszkaniu, co potwierdza, znajdująca się w aktach sprawy o sygn. akt IV SO/Wr 46/17 kopia opłaty w wysokości 320 zł uiszczona dnia [...] r. na rzecz spółdzielni mieszkaniowej przez wymienioną przez skarżącego osobę, która ma adres zamieszkania tożsamy z adresem zamieszkania skarżącego. Przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 ppsa do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 ppsa (por. postanowienie NSA z 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Dochody osób z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe lub też ewentualnie środki finansowe uzyskane od osób trzecich np. na pokrycie opłat czynszowych współkształtują zatem sytuację finansową wnioskodawcy. Ponadto z akt administracyjnych sprawy wynika także, że osoba zamieszkująca razem ze skarżącym udzieliła dnia [...] pełnomocnictwa adwokatowi z wyboru (k-72 akt administracyjnych) do reprezentowania jej w tym postępowaniu w związku z przesłuchaniem w charakterze świadka, co pozwala na przyjęcie, że osoba ta posiada środki finansowe. W tym miejscu zauważyć należy, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby (por. wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 84/13, LEX nr 1296829). Natomiast żądanie dokumentu dotyczącego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym miało na celu ustalenie na podstawie jakiego tytułu osoby te są zgłoszone do tych ubezpieczeń, tj. np. w związku z rejestracją jako osoba bezrobotna, pobieraniem renty, ewentualnie w związku z zatrudnieniem. Wyjaśnienie tej kwestii pozwoliłoby zatem na ustalenie, czy osoby te pozostają w zatrudnieniu lub są np. osobami bezrobotnymi. Podobne znaczenie miało wyjaśnienie kwestii, czy osoby te posiadają status osób bezrobotnych, poprzez przedłożenie zaświadczenia urzędu pracy. W takiej sytuacji należy stwierdzić, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że spełnia przesłanki do przyznania tego prawa. Brak tych danych nie pozwala zatem na ustalenie, co w rzeczywistości stanowi źródło dochodu skarżącego, w jakiej wysokości ponosi wydatki związane z utrzymaniem i czy jest on w stanie ponieść koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika. W orzecznictwie sądowym przyjęto bowiem, że obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów. To na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. post. NSA z dnia 16 września 2014 r. sygn. akt II OZ 924/16, LEX nr 1530881) Skoro skarżący, jak wynika z akt administracyjnych sprawy, odmówił podpisania kontraktu socjalnego z organem pomocy społecznej, który zgodnie z art. 6 pkt 6 ustawy z dnia 12 marca 2014 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 1769) jest umową określająca uprawnienia i zobowiązania stron mające na celu przezwyciężenie trudnej sytuacji bytowej strony umowy, a więc jego realizacja mogłaby poprawić warunki bytowe skarżącego, to nie można przyjąć w niniejszej sprawie, że skarżący podjął wszelkie starania o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów ustanowienia fachowego pełnomocnika. Tym samym nie można również przyjąć, że uzyskanie tych środków było obiektywnie nie możliwe. Dodać należy, że opisane pismo starszego referendarza sądowego z dnia 5 lutego 2018 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W tej sytuacji przyjąć należy, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Na stronie skarżącej zaś spoczywa obowiązek wykazania, poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. post. NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 275/10, LEX nr 741268). Z tych względów należało, w pkt I sentencji, odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "a" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W tej sytuacji rozpoznanie tego wniosku stało się zbędne, a postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt II sentencji. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i 249a w związku z art. 239 pkt 1 lit "a" i art. 258 § 2 pkt 7 i art. 243 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.