IV SA/Wr 303/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.) Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Protokolant asystent sędziego Anna Rudzińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 października 2010 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych I. oddala skargę, II. przyznaje adw. M. S. – P. kwotę 292, 80 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) zł w tym 22 % VAT od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 30 ust. 1 i art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania E. W. od decyzji nr[...] , wydanej dnia [...] przez Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. G., upoważnionej przez Burmistrza Miasta K. G. o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G., utrzymano w mocy decyzje organu pierwszej instancji. W motywach uzasadnieniach tego rozstrzygnięcia podano, że w dniu [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. G., działająca z upoważnienia Burmistrza Miasta K. G., wydała decyzję nr [...], którą odmówiła E. W. umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. G., na rzez K. W. w okresie od 01 października 2005 r. do 08 maja 2007 r. i na rzecz S. W. w okresie od 01 października 2005 r. do 29 lutego 2008 r., w łącznej kwocie 11.812,50zł. (11.250,00zł+5%), oraz umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych przez Gminno – Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. na rzecz S. W. w okresie od 01 marca 2008 r. do 30 września 2008 r. w łącznej kwocie 885,86zł. (843,68zł+5%). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że wnioskodawca nie spełnił przesłanek do umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w oparciu o przepis art. 30 ust. 1 w związku z art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jak również przesłanek z ust. 2 art. 30 cytowanej ustawy odnoszących się do sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy. Organ I instancji wskazał, iż zaległości wnioskodawcy pochodzą z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w trybie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Od powyższej decyzji w ustawowym terminie odwołanie złożył E. W. Podniósł, że nie zgadza się z wydaną decyzją, gdyż jest w trudnej sytuacji rodzinnej i dochodowej. Podał, że jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, przy czym od dnia 20 stycznia 2010 r. nie otrzymuje już zasiłku, natomiast z wcześniej otrzymywanego zasiłku miał potrącane zaległe alimenty. Wskazał, iż ma na utrzymaniu syna K., córkę L., która obecnie przebywa w szpitalu na oddziale dziecięcym, a także konkubinę, która jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i która utrzymuje siebie i troje dzieci, w tym dwoje niepełnosprawnych z otrzymywanych świadczeń rodzinnych oraz zaliczek alimentacyjnych. Ponadto wskazał, iż rodzina ma duże zadłużenie czynszowe oraz nieopłacone rachunki za energię elektryczną, gaz. Do decyzji załączył dokumenty, które potwierdzały jego twierdzenia o trudnej sytuacji rodzinnej i dochodowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując sprawę miało na uwadze przepisy art. 30 ust. 1 w związku z art. 28 ust. 1 pkt 2 oraz art. 30 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ I instancji rozpoznał wniosek E. W. o umorzenie w odniesieniu do kwoty wskazanej przez niego we wniosku z dnia 20 lipca 2009 r. oraz stosownie do zaświadczenia Komornika Sądowego a dnia 12 stycznia 2010 r. potwierdzającego prawidłowe kwoty wypłaconych zaliczek alimentacyjnych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. G. na rzecz wierzycielki w wysokości 11.812,50zł (11.250,00zł+5%) oraz przez Gminno Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. w wysokości 885,896zł (843,68+5%). W tym stanie zadłużenie wnioskodawcy zostało ustalone prawidłowo i kwota rozpatrywana była pod kątem umorzenia łącznie wyniosła 12.698,36zł. Możliwość umorzenia organ I instancji rozważał z punktu widzenia przepisów art. 30 ust. 1 oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.), przy czym ust. 1 daje uprawnienie do umorzenia organowi właściwemu dłużnika, a ust. 2 organowi właściwemu wierzyciela. Przepis art. 30 ust. 1 stanowi, iż organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy w łącznej wysokości: 1) 30% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Z powyższego przepisu wynika, iż warunkiem umorzenia jest łączne spełnienie wymogu, aby egzekucja była skuteczna przez okres 3 lat oraz aby egzekucja była skuteczna w tym okresie w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Wskazany natomiast w tym przepisie art. 28 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy stanowi o kolejności zaspokajania wymienionych w nim, należności, przy czym w pkt 2 wymienia "należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej – do ich całkowitego zaspokojenia..." Z zacytowanej treści jednoznacznie wynika, iż przepis ten zawiera regulację umorzenia zaległości z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie przepisów ustawy, której przepisy przestały obowiązywać z dniem 1 października 2008 r. za wyjątkiem art. 17 ust. 5, który utracił moc z dniem 1 grudnia 2005 r. W świetle treści zacytowanych wyżej przepisów oraz zaświadczenia komornika z dnia 3 września 2009 r., organ I instancji prawidłowo przyjął, że E. W. nie spełnił warunku, aby przez co najmniej 3 lata była w stosunku do niego skuteczna egzekucja świadczeń alimentacyjnych. Organ pierwszej instancji także prawidłowo wskazał, iż w niniejszej sytuacji brak jest podstaw faktycznych i prawnych do umorzenia należności E. W. w trybie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.). Przepis ten stanowi, iż organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Przepis powyższy wyraźnie stanowi o "należnościach z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego", co wskazuje, że ma on zastosowanie do należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie wyżej wskazanej ustawy z dnia 7 września 2007 r. Z uwagi na to, że E. W. ma zaległości w tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, o których stanowi ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, stąd też decyzja nr[...] , wydana w dniu [...] przez Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. G. jest prawidłowa. Organ I instancji zgodnie ze wskazaniem Kolegium przeprowadził postępowanie wyjaśniające jakiego rodzaju zobowiązania obciążają E. W. z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych przez Gminno – Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. na rzecz S. W. Nadto organ I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy oraz wszechstronnie go rozpatrzył i ocenił zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Decyzja została wydana w wyniku prawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego i czytelnie uzasadniona. Na powyższą decyzję skargę złożył E. W., przy czym zarzuty skarżącego zostały oparte na trudnej sytuacji dochodowej i rodzinnej. Podniósł, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, ponieważ jest osoba bezrobotną bez prawa do zasiłku, a z zasiłku wcześniej otrzymywanego miał potrącane zaległe alimenty. Wskazał, iż ma na utrzymaniu syna K., 9 – miesięczną córkę L., a także bezrobotną konkubinę i jej troje dzieci, w tym dwoje niepełnosprawnych. Skarżący podał, iż jedynym ich źródłem utrzymania są zasiłki rodzinne oraz zaliczki alimentacyjne. Ponadto wskazał, że rodzina ma duże zadłużenie czynszowe oraz nieopłacone rachunki za energię elektryczną, gaz i w tej sytuacji nie jest w stanie spłacić zadłużenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1269, ze zm.) sądowa kontrola działalności administracji publicznej odbywa się wyłącznie w kryteriach legalności, a więc pod względem zgodności kontrolowanego aktu administracyjnego z prawem. Tymczasem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Stan faktyczny sprawy ustalony przez organy administracyjne nie budzi zastrzeżeń i nie był kwestionowany przez skarżącego, zwłaszcza w zakresie istotnym dla jej wyniku. Kwestia wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, obowiązku alimentacyjnego skarżącego oraz stopnia skuteczności egzekucji prowadzonej wobec niego może być zatem uznana za bezsporną i nie wymaga szczegółowego omawiania. Należy jedynie zaznaczyć, iż ustalenia te znajdują oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy w łącznej wysokości: 1) 30% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2)50% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (ust. 2). Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3). W świetle zarzutów skargi, a przede wszystkim stanowiska pełnomocnika procesowego należy odnieść się do prawidłowości zastosowania przez organy przepisów prawa materialnego, zwłaszcza w kontekście zagadnień intertemporalnych. Pełnomocnik skarżącego podważyła zastosowaną przez organ ustawę z 2007 r., której treść była podstawą do odmowy umorzenia zaległości (zaliczek) alimentacyjnych. Zdaniem pełnomocnika, organ powinien był zastosować art. 41 obowiązującej ustawy z 2007 r., który nakazuje rozważyć wniosek skarżącego w oparciu o dotychczasowe przepisy, w szczególności art. 16 ustawy z 2005 r. Również treść art. 43 nowej ustawy uzasadnia stanowisko skarżącego, że jego wniosek należy rozpoznać w oparciu o obowiązujące wcześniej przepisy. Zarzuciła, że przyjęta interpretacja prowadzi do nierówności podmiotów znajdujących się w tym samym stanie faktycznym, co pozostaje w sprzeczności z art. 32 Konstytucji. Ustosunkowując się do powyższego stanowiska należy stwierdzić, że zaległości alimentacyjne wnioskodawcy pochodzą z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w trybie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Wniosek o umorzenie został złożony w dniu 20 lipca 2009 r. a zatem już pod rządami nowej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, która weszła w życie z dniem 1 października 2008 r. Nowa ustawa kwestię umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego uregulowała inaczej niż dotychczasowa ustawa o zaliczce. Nowa ustawa zawiera jednak przepisy przejściowe wyraźnie regulujące granice stosowania przepisów dotychczasowych. Obejmują one sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy (art. 41), sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne (art. 42 ust. 2) i egzekucję należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (art. 43 ust. 1). Już to wyodrębnienie poszczególnych kategorii spraw w kolejnych trzech artykułach wskazuje wyraźnie, że pod pojęciem spraw o zaliczki alimentacyjne, użytym w art. 41 ustawy o pomocy, nie mieszczą się wszystkie sprawy uregulowane w rozdziale trzecim ustawy o zaliczce, lecz wyłącznie stricte sprawy o zaliczki alimentacyjne, a więc o ustalenie prawa do zaliczki i jej wysokości. Nie można zatem podzielić poglądu według którego, art. 41 ustawy o pomocy obejmuje również sprawy o umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, których poprzednio dotyczył przepis art. 16 ustawy o zaliczce. Ponadto art. 41 ustawy o pomocy nie uzależnia stosowania przepisów dotychczasowych od chwili wszczęcia postępowania administracyjnego, lecz od chwili powstania prawa do zaliczki alimentacyjnej. Ponieważ prawo to nie mogło powstać po wejściu w życie ustawy o pomocy, nie przewidującej już tego rodzaju świadczenia, to art. 30 ust. 1 tej ustawy nie miałby nigdy zastosowania do należności wymienionych w art. 28 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Byłoby to sprzeczne z treścią owego art. 30 ust. 1, który właśnie wymienia należności, o których mowa m.in. w art. 28 ust. 1 pkt 2. Powyższe oznacza, że jednoznaczne uzasadnienie w nowej ustawie problematyki międzyczasowej nie stanowi podstaw do odwoływania się do reguł interpretacyjnych, pozwalających na wybór prawa w przypadku braku w nowym akcie prawa tego rodzaju przepisów przejściowych. W rozpoznanej sprawie nowe przepisy rzeczywiście zawężają możliwość uznaniowego decydowania o umorzeniu należności dłużnika alimentacyjnego przez wprowadzenie sztywnych przesłanek normatywnych, jednakowoż zgodne jest to z wyrażoną w preambule ustawy o pomocy intencją ustawodawcy, by zwiększyć odpowiedzialność osób zobowiązanych do alimentacji. Odnosząc się do akcentowanych przez skarżącego warunków życiowych można jednocześnie zauważyć, że stosowanie do art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zakres świadczeń alimentacyjnych zależy także od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego, a zatem są one brane pod uwagę przez sąd powszechny przy ustalaniu wysokości alimentów. W przypadku pogorszenia się tych możliwości art. 138 tego kodeksu daje podstawę do ubiegania się o zmianę orzeczenia w przedmiocie alimentacji. Tak więc poza instytucją umorzenia należności według ustawy o pomocy skarżący dysponuje także innymi instrumentami prawnymi, dopasowującymi wymiar jego zobowiązań alimentacyjnych do jego aktualnej sytuacji życiowej. W sprawie nie naruszono także zasady równości podmiotów wobec prawa, regulowanej w art. 32 Konstytucji. Przyjmuje się, że równość wobec prawa należy rozumieć tak, iż wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w stopniu równym mają być traktowane równo, a więc według jednakowej, miary bez zróżnicowań dyskryminujących, czy też faworyzujących. Jeśli określona norma prawna traktuje odmiennie adresatów, którzy odznaczają się określoną cechą wspólną wówczas mamy do czynienia z odstępstwem od zasady równości. W rozważanym stanie faktycznym norma prawa traktuje identycznie wszystkie podmioty, które znalazły się w takiej sytuacji, jak skarżący. Wyrok niniejszy nawiązuje koncepcyjnie do wyroku WSA w Gliwicach z dnia 24 czerwca 2010 r. IV SA/GL785/09, zamieszczonego w CBOSA. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze. zm.) Sąd skargę oddalił. O kosztach orzeczono na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). PM 17.11.2010 r.