IV SA/Wr 348/12

Ewa Orłowska – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnej ustanowionej z urzędu M. C. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego postanawia: przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. radcy prawnej, ustanowionej z urzędu, wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w wysokości 120 zł, podwyższone o stawkę podatku VAT w kwocie 27,60 zł, czyli ogółem 147,60 zł. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 28 czerwca 2012 r. przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Dnia 9 lipca 2014 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych we W. wyznaczyła pełnomocnika z urzędu radcę prawnego M. C. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 3 października 2012 r. oddalił skargę. W wyroku tym zasądzono na rzecz radcy prawnego z urzędu wynagrodzenie za udział w postępowaniu przed sądem I instancji w wysokości 295,50 zł. Pismem z dnia 10 grudnia 2012 r. (nadanym w urzędzie pocztowym 11 grudnia 2012 r.) pełnomocnik z urzędu sporządziła skargę kasacyjną od wspomnianego wyroku Sądu. W skardze tej wniosła jedynie o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 283/13 oddalił powyższą skargę kasacyjną. Pełnomocnik z urzędu pismem z dnia 10 listopada 2014 r. (nadanym w urzędzie pocztowym 12 listopada 2014 r., k-139) wniosła o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za skargi kasacyjne sporządzone w dwóch sprawach, tj. w niniejszej sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 348/12 oraz w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 149/12. W piśmie z dnia 25 listopada 2014 r. pełnomocnik podała, że nie prowadzi działalności gospodarczej, a jedynie otrzymuje świadczenie przedemerytalne. W piśmie tym podtrzymała wniosek z dnia 10 listopada 2014 r. o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu w sprawach o sygn. IV SA/Wr 348/12 (pełnomocnik błędnie podała sygn. IV SA/ Wr 348/13 – uwaga referendarza) i IV SA/Wr 149/12 (pełnomocnik błędnie podała sygn. IV SA/ Wr 179/12 – uwaga referendarza). W odpowiedzi na pismo referendarza sądowego z dnia 5 grudnia 2014 r. pełnomocnik z urzędu pismem z dnia 18 grudnia 2014 r. oświadczyła, że opłaty z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie zostały opłacone w całości ani w części i ponownie podtrzymała wniosek o zasądzenie wspomnianych kosztów. W kolejnym piśmie z dnia 19 grudnia 2014 r. (nadanym w urzędzie pocztowym 23 grudnia 2014 r. ) podała, że prostuje błąd pisarski w powyższym piśmie z dnia 18 grudnia 2014 r., gdyż błędnie wpisała w jego treści sygnaturę akt sprawy IV SA/Wr 348/13 zamiast IV SA/Wr 348/12 i ponownie podtrzymała wniosek o zasądzenie wspomnianych kosztów. Stosownie do art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.); dalej; rozporządzenia. Przepis § 15 rozporządzenia stanowi, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb państwa obejmują: 1) opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3 i 4 oraz 2) niezbędne, udokumentowane wydatki radcy prawnego. Zgodnie z § 16 rozporządzenia wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Z treści § 14 ust. 2 pkt 2 lit. "b" rozporządzenia wynika, że stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia kasacji 50 % stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli sprawy nie prowadził ten sam radca prawny w drugiej instancji – 75 % tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Przechodząc do dalszych rozważań podkreślić należy, że w rozpoznawanej sprawie pełnomocnik z urzędu złożyła wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tytułu sporządzenia skargi kasacyjnej – pismem z dnia 10 listopada 2014 r. (nadanym w urzędzie pocztowym 12 listopada 2012 r.), natomiast skarga kasacyjna została sporządzona pismem z dnia 10 grudnia 2012 r. (nadanym w urzędzie pocztowym 11 grudnia 2012 r.) Wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu został więc złożony po zakończeniu postepowania sądowego, gdyż skarga kasacyjna została oddalona wyrokiem NSA z dnia z dnia 14 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 283/13. Wspominane rozporządzenie ani też przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie regulują terminu do złożenia wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Rozporządzenie to zostało wydane na podstawie art. 22 (3) ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tj. Dz. U. z 2014 r., poz. 637 ze zm.), zgodnie z którym Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Krajowej Rady Radców Prawnych, określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady ponoszenia kosztów, o których mowa w ust. 1, z uwzględnieniem sposobu ustalania tych kosztów, wydatków stanowiących podstawę ich ustalania oraz maksymalnej wysokości opłat za udzieloną pomoc. Koszty o których mowa w ust. 1 to koszty nieopłaconej pomocy prawnej. Wśród tych zasad nie znalazło się zatem ograniczenie terminem do złożenia wniosku o przyznanie wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika z urzędu. W kwestii braku terminu do złożenia wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podzielić należy pogląd wyrażony w postanowieniu wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 17 stycznia 2013 r. IV Kz 16/13, mimo, iż dotyczy on wynagrodzenia adwokata biorącego udział w postępowaniu karnym, z którego wynika, że aktualnie żaden spośród przepisów regulujących kwestie wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi z urzędu nie przewiduje wprost ograniczenia czasowego dotyczącego złożenia wniosku o zasądzenie tego wynagrodzenia. Takie uregulowanie zawarte było w § 7 nieobowiązującego już rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 18 sierpnia 1983 r. w sprawie zasad ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (DZ. U z 1983 r. nr 51, poz. 230). Przepis ten stanowił, że wniosek o przyznanie kosztów w sprawach wymienionych w § 2 pkt 2 i 3 powinien być złożony w ciągu miesiąca od zakończenia postępowania. Poza tym do orzekania o kosztach stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu w sprawach cywilnych lub karnych. Przepis ten obejmował ściśle określone sprawy i nie dotyczył spraw zakończonych w postępowaniu sądowym. Żaden jego odpowiednik nie znalazł się w późniejszych rozporządzeniach regulujących kwestie opłat za czynności pełnomocników ustanowionych z urzędu, w tym także w obecnym rozporządzeniu. Ponadto w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2013 r. sygn. akt II FPS 1/13 stwierdzono, że orzeczenie o ustanowieniu pełnomocnika (obrońcy) z urzędu stanowi formę zlecenia "wykonania określonych czynności", w rozumieniu art. 13 pkt 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, co nie powoduje jednak, że pomiędzy pełnomocnikiem (obrońcą) a sądem powstaje jakikolwiek stosunek prawny – cywilnoprawny lub o charakterze publicznoprawnym. Ponadto sąd nie ponosi odpowiedzialności za działania lub zaniechania adwokata lub radcy prawnego, oni zaś nie ponoszą odpowiedzialności wobec sądu. "Zlecenie" w tym przypadku należy rozumieć jako stwierdzenie procesowej potrzeby zagwarantowania stronie pomocy prawnej, której koszty poniesie Skarb Państwa, stanowiące polecenie (nakaz) objęcia taką pomocą przez dysponującą fachowymi umiejętnościami osobę ze stosownej korporacji prawniczej, w zamian za wynagrodzenie otrzymane od Skarbu Państwa. Zatem stosunek istniejący miedzy między sądem, a pełnomocnikiem z urzędu nie może być utożsamiany ze stosunkiem istniejącym między radcą prawnym, a stroną która go ustanowiła, a tylko w tym przypadku mamy do czynienia z umową cywilnoprawną. W relacji miedzy sądem, a pełnomocnikiem ustanowionym z urzędu nie znajdą więc zastosowania także przepisy dotyczące umów nienazwanych, w tym przepis art. 750 kc regulujący termin przedawnienia tych umów. Wynagrodzenie radcy prawnego za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, który brał udziału w postępowaniu przed sądem I instancji, wynosi zatem 50% stawki minimalnej, określonej w § 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia, czyli 120 zł (50 % x 240 zł). Stosownie do § 2 ust. 3 rozporządzenia, w sprawach w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, opłaty o których mowa w ust. 1 (za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego), sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. Pojęcie opłaty określa § 1 pkt 1 rozporządzenia, z którego wynika, iż obejmuje ono opłaty za czynności radców prawnych przed organami wymiaru sprawiedliwości. Stawka podatku od towarów i usług wynosi zaś 23% (art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004r. o podatku od towarów i sług; Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.). Należało zatem przyznać radcy prawnemu ustanowionemu z urzędu wynagrodzenie za udzieloną pomoc prawną, obejmującą sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, w kwocie 120 zł - powiększone o stawkę podatku od towarów i usług obejmującą kwotę 27,60 zł (23% x 120) - w łącznej wysokości 147,60 zł (wynagrodzenie: 120 zł + podatek VAT: 27,60 zł =147,60 zł). Z tych względów, na podstawie art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit "b" w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, należało orzec jak w sentencji.