IV SA/Wr 361/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Julia Szczygielska, Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.), Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, Protokolant starszy referent Katarzyna Leśniowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 września 2014 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] 2014 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Przedmiotem skargi M. S. (skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...]. Decyzja ta utrzymała w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia [...] nr [...] pozostawiającą bez rozpatrzenia wniosek skarżącego z dnia 15 listopada 2013 r. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2013/2014. W uzasadnieniu decyzji ostatecznej stwierdzono: W dniu 15 listopada 2013r. skarżący wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. orzekł o pozostawieniu bez rozpatrzenia tego wniosku. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji, powołując się na § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustaleniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, (Dz.U. nr 123, poz. 836 ze zm.), stwierdził, że w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku organ właściwy wierzyciela przyjmuje wniosek i wzywa pisemnie wnioskodawcę do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. W przypadku niezastosowania się do wezwania, o którym mowa w § 5 ust. 1 rozporządzenia, organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia (§ 5 ust. 3 rozporządzenia). Organ wskazał, że w dniu 15 listopada 2013r. wpłynął nieprawidłowo wypełniony wniosek strony o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2013/2014. Pismem z dnia 9 grudnia 2013r. wezwał więc stronę do uzupełnienia wniosku poprzez uzupełnienie oświadczenia w zakresie osób zobowiązanych do alimentacji (II część wniosku), w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Pismo odebrała osobiście strona w dniu 13 grudnia 2013r., i w zakreślonym terminie nie zastosowała się do wezwania. Organ orzekający podkreślił, że z uwagi na powyższe wniosek skarżącego o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zgodnie z § 5 ust. 3 rozporządzenia, pozostawiono bez rozpatrzenia. W odwołaniu od tej decyzji skarżący podniósł, że załączył do wniosku wszystkie wymagane dokumenty, także te, których pracownik organu nie chciał przyjąć, tj. zaświadczenie z Urzędu Skarbowego. Wniosek o przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypełnił prawidłowo, poprawnie wskazał listę dłużników alimentacyjnych. Osobami zobowiązanymi do alimentacji są dłużnik alimentacyjny oraz jego rodzice. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po przeanalizowaniu materiałów sprawy i wniesionego odwołania stwierdziło, co następuje (...): Przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego stanowi jedynie formę pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów, lecz nie przenosi obowiązku alimentacyjnego na państwo. W dalszym ciągu bowiem obowiązek ten ciąży na rodzicach, a także innych osobach określonych przez przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, którzy ponoszą główną odpowiedzialność za zabezpieczenie w ramach swych możliwości, także finansowych, warunków życia niezbędnych do rozwoju dziecka. Wsparcie państwa ma zatem jedynie charakter pomocniczy, a środki przeznaczane na ten cel są ograniczone. W związku tym ustawodawca jest uprawniony do określenia specyficznych warunków, jakie należy spełnić, aby taką pomoc uzyskać. W ramach swoich uprawnień ustawodawca może zatem tworzyć odrębne definicje ustawowe, określać sposób ustalania dochodu rodziny, ograniczać kwotę przyznawanych świadczeń, a także ustalać inne wymogi (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 maja 2013r., sygn. akt. IV SA/Wr 74/13). Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r. poz. 1228) ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. W treści ust. 3 powołanego przepisu określone zostały wymogi, jakie musi spełnić wniosek o przyznanie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wskazując, iż wniosek powinien zawierać: 1) dane dotyczące członków rodziny, w tym: imię, nazwisko, datę urodzenia, numer PESEL, a w razie gdy nie nadano numeru PESEL - serię i numer dowodu osobistego lub paszportu; 2) oświadczenie wnioskodawcy o przekazaniu organowi egzekucyjnemu wszelkich znanych mu informacji niezbędnych do prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu, 3) oświadczenie wnioskodawcy o miejscu zamieszkania, wieku, zatrudnieniu i sytuacji ekonomicznej osób zobowiązanych względem osoby uprawnionej do alimentacji. Natomiast zgodnie z treścią przepisu § 2 ust. 1 rozporządzenia postępowanie w sprawie o przyznanie świadczeń wszczyna się na podstawie wniosku o ustalenie prawa do świadczeń, zwanego dalej "wnioskiem", którego wzór określa załącznik nr 1 do rozporządzenia. Zgodnie z § 5 ust. 1 powołanego rozporządzenia, w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku, organ właściwy wierzyciela przyjmuje wniosek i wzywa pisemnie wnioskodawcę do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od daty otrzymania wezwania. W przypadku niezastosowania się do wezwania, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia (ust. 3 powołanego przepisu)... Pismem z dnia 9 grudnia 2013r. Nr [...] organ I instancji, powołując się na § 5 ust. 1 rozporządzenia, wezwał skarżącego do osobistego stawiennictwa w siedzibie ośrodka w celu uzupełnienia wniosku z dnia 15 listopada 2013r. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w zakresie osób zobowiązanych do alimentacji (II część wniosku), w terminie 14 dni od otrzymania wezwania. Jednocześnie pouczył stronę, że zgodnie z § 5 ust. 3 rozporządzenia, w przypadku niezastosowania się do wezwania wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego pozostawia się bez rozpatrzenia. Wezwanie strona odebrała osobiście w dniu 13 grudnia 2013r. W związku z bezskutecznym upływem terminu organ I instancji podjął decyzję o pozostawieniu wniosku strony bez rozpatrzenia. W ocenie składu orzekającego Kolegium w sprawie brak podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji. Organ I instancji w sposób prawidłowy przyjął, iż zaistniały przesłanki do wydania decyzji o pozostawieniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego bez rozpatrzenia, zgodnie z treścią § 5 ust. 3 rozporządzenia. Skład orzekający Kolegium, nie podziela argumentów odwołania skarżącego, że jego wniosek zawiera kompletną listę osób zobowiązanych do jego alimentacji. Obowiązek alimentacyjny regulują przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r., poz. 788). Zgodnie z art. 128 powołanej ustawy, obowiązek dostarczenia środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej (wstępnych - rodziców, dziadków i zstępnych - dzieci, wnuki) oraz rodzeństwo. Zatem wypełniając wniosek o przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w zakresie osób zobowiązanych do alimentacji, skarżący winien zgodnie z powołanym przepisem wskazać wszystkich wstępnych, tj. rodziców, dziadków oraz pełnoletnie rodzeństwo. Wskazać przy tym należy, iż wynikająca z treści odwołania obawa, że wpisanie przez stronę wśród osób zobowiązanych do alimentacji rodziców matki, spowoduje, iż automatycznie zostanie na nich przerzucony obowiązek alimentacyjny dłużnika alimentacyjnego, czyli, że oni będą musieli spłacać alimenty, które ma obowiązek płacić dłużnik alimentacyjny, jest nieuzasadniona. Rozumowanie skarżącego jest błędne, bowiem przepisy prawa nie przewidują takiej możliwości. Obowiązek alimentacyjny regulują przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Z przepisów tych wynika, że obowiązek alimentacyjny, jak i roszczenie (tzn. możliwość domagania się zapłaty alimentów) zostały ściśle związane z osobą uprawnionego i zobowiązanego, ponieważ wygasają z ich śmiercią i nie należą do spadku (w rozumieniu art. 922 § 2 Kodeksu cywilnego). Tak więc nie jest możliwe domaganie się od kogoś innego niż dłużnik alimentacyjny aby płacił alimenty, które ma obowiązek płacić dłużnik alimentacyjny. Nie jest też możliwe aby ktoś inny niż osoba uprawniona mógł domagać się od dłużnika alimentacyjnego zapłaty zasądzonych alimentów. Obowiązek uiszczania alimentów, który może być egzekwowany przez Komornika w postępowaniu egzekucyjnym może wynikać wyłącznie z wyroku sądu zasądzającego alimenty bądź z ugody sądowej lub ugody zawartej przed mediatorem. Jeżeli rodzice matki skarżącego nie byli stronami postępowania dotyczącego zasądzenia od nich alimentów na rzecz ich wnuka, to nie jest możliwe żądanie od nich uiszczania alimentów na rzecz tego wnuka. Tak więc wpisanie ich we wniosku, w oświadczeniu dotyczącym osób zobowiązanych do alimentacji, nie spowoduje, że będą mieli obowiązek płacenia alimentów na rzecz skarżącego. Natomiast to, że rodzice matki strony należą do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wynika właśnie z przepisów k.r.o. i dlatego winni zostać wpisani do wniosku w oświadczeniu dotyczącym osób zobowiązanych do alimentacji. Jednak jak powyżej zostało wyjaśnione, sama przynależność do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji nie powoduje, że będą egzekwowane alimenty od tych osób. Wskazać należy, że matka strony, też należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wobec swojego syna, a przecież nie są od niej egzekwowane alimenty na rzecz jej dziecka, co wynika z tego, że nie zostały one od niej zasądzone przez sąd ani nie została zawarta ugoda dotycząca ich uiszczania. Fakt, iż strona nie ma obowiązku wpisania matki w oświadczeniu dotyczącym osób zobowiązanych do alimentacji wynika wyłącznie z tego, że wypełniony przez stronę wniosek i dołączone do niego dokumenty zawierają już wszystkie informacje, które podaje się w oświadczeniu dotyczącym osób zobowiązanych do alimentacji, a więc informacje dotyczące: stopnia pokrewieństwa jej oraz jej dzieci, jak też miejsca zamieszkania, wieku, zatrudnieniu i sytuacji ekonomicznej. W ocenie organu odwoławczego, z uwagi na to, że organ I instancji pozostawił bez rozpatrzenia wniosek skarżącego z dnia 15 listopada 2013r. o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, skorzystanie ze świadczeń z funduszu alimentacyjnego wymaga złożenia kolejnego wniosku, prawidłowo wypełnionego. Wyjaśnienia również wymaga, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego mogą zostać przyznane od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela (art. 18 ustawy) i to tylko taki wniosek, który został prawidłowo wypełniony i do którego zostały dołączone wszystkie wymagane dokumenty. Wniosek nieprawidłowo wypełniony, jak też wniosek niekompletny nie wszczyna postępowania w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dlatego świadczenia z funduszu alimentacyjnego będą mogły zostać przyznane osobie uprawnionej do alimentów wyłącznie w przypadku złożenia przez nią nowego, prawidłowo wypełnionego wniosku od miesiąca, w którym zostanie on złożony. Należy przy tym dodatkowo wyjaśnić, iż świadczenie z funduszu alimentacyjnego - jak wskazano wyżej - ma charakter wyłącznie pomocniczy i finansowane jest ze środków publicznych. Przy czym przyznanie świadczenia następuje wyłącznie na wniosek strony. Skoro zatem skarżący chce skorzystać ze wsparcia państwa z funduszu alimentacyjnego, musi spełnić wszystkie wymogi określone w ustawie i przepisach wykonawczych do tej ustawy. Brak przedłożenia wymaganych danych dotyczących rodziców matki strony obligował zatem organ do wezwania skarżącego do ich uzupełnienia, a ich nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie upoważniało organ do wydania decyzji o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania. Na decyzję tę skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Domagał się uchylenia decyzji organu I i II instancji oraz wydania decyzji przyznającej wnioskowane świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Powtórzył zarzuty podniesione wcześniej w odwołaniu. Twierdzi, że wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego został wypełniony poprawnie, ze wskazaniem wszystkich osób zobowiązanych do jego alimentacji, tj. dłużnika alimentacyjnego i jego rodziców. Uznał za nieuzasadnione domaganie się uzupełnienia wniosku o wskazanie danych rodziców matki, jako osób zobowiązanych do alimentacji. Zakłada, że wskazanie ich we wniosku spowoduje, iż zostaną zobowiązani do przejęcia zobowiązań alimentacyjnych po dłużniku alimentacyjnym. Szeroko przedstawił okoliczności związane z egzekwowaniem od dłużnika alimentacyjnego i podejmowaniem kroków prawnych w celu przymuszenia go do wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego względem skarżącego i jego braci. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów przedstawionych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zaskarżona bowiem decyzja jak i decyzja utrzymana nią w mocy nie narusza przepisów powszechnie obowiązującego prawa, a sąd administracyjny kontroluje jedynie legalność decyzji administracyjnych (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.; art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej: ppsa). Organ odwoławczy trafnie stwierdził, że tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego regulują przepisy wspomnianej ustawy z dnia 7 września 2007 r. oraz rozporządzenia, o jakim również była mowa. Stosownie do art. 15 ust. 1 ustawy ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. W ust. 3 art. 15 ustawy przy tym ustawodawca określił, że wniosek taki powinien zawierać 1) dane dotyczące członków rodziny, w tym: imię, nazwisko, datę urodzenia, numer PESEL, a w razie gdy nie nadano numeru PESEL - serię i numer dowodu osobistego lub paszportu; 2) oświadczenie wnioskodawcy o przekazaniu organowi egzekucyjnemu wszelkich znanych mu informacji niezbędnych do prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu, 3) oświadczenie wnioskodawcy o miejscu zamieszkania, wieku, zatrudnieniu i sytuacji ekonomicznej osób zobowiązanych względem osoby uprawnionej do alimentacji. Zgodnie zaś z treścią przepisu § 2 ust. 1 rozporządzenia postępowanie w sprawie o przyznanie świadczeń wszczyna się na podstawie wniosku o ustalenie prawa do świadczeń, zwanego dalej "wnioskiem", którego wzór określa załącznik nr 1 do rozporządzenia. Przepisy rozporządzenia rozstrzygają jednocześnie kwestię uzupełniania wniosku. Przepis § 5 ust. 1 rozporządzenia bowiem stanowi, że w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku organ właściwy wierzyciela przyjmuje wniosek i wzywa pisemnie wnioskodawcę do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od daty otrzymania wezwania. Jeśli zaś wnioskodawca nie uzupełni lub nie poprawi wniosku zgodnie z wezwaniem właściwego organu wierzyciela wówczas organ ten wydaje decyzję o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia biorąc za podstawę § 5 ust. 3 rozporządzenia. Z wezwaniem takim zwrócił się do skarżącego MOPS w G. kierując doń pismo z dnia 9 grudnia 2013 r. W świetle wezwania skarżący miał się stawić w Ośrodku w celu uzupełnienia wniosku "o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego z dnia 15 listopada 2013 r. poprzez uzupełnienie oświadczenia w zakresie osób zobowiązanych do alimentacji (II część wniosku), w terminie 14 dni od otrzymania wezwania ...". Wezwanie zawierało przy tym pouczenie, że w przypadku niezastosowania się do wezwania wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego z dnia 15 listopada 2013 r. pozostawia się bez rozpatrzenia, zgodnie z § 5 pkt 3 rozporządzenia. W następstwie tego wezwania Ośrodek dnia 10 grudnia 2013 r., wydał postanowienie, którym przedłużył do dnia 8 stycznia 2014 r. termin załatwienia sprawy. Pisma te otrzymał skarżący w dniu 13 grudnia 2013 r. ale na powyższe wezwanie w ogóle nie zareagował. W związku z tym decyzją z dnia [...] r., nr j.w., organ I instancji orzekł o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku z dnia 15 listopada 2013 r. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2013/2014. Orzeczenie to jest prostą konsekwencją niewykonania obowiązku wynikającego z wezwania, tym bardziej, że potrzeba uzupełnienia wniosku wypływała ze sformalizowanego druku a nie oceny organu prowadzącego postępowanie. Wezwanie do tego zawiera sugestię stawienia się w siedzibie Ośrodka i uzupełnienie części II wniosku – w razie wątpliwości skarżący mógł zatem skorzystać z konsultacji z pracownikiem prowadzącym to postępowanie. Podobnie stwierdził tutejszy Sąd w wyroku z dnia 16 maja 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 74/13, iż świadczenie z funduszu alimentacyjnego - jak wskazano wyżej - ma charakter wyłącznie pomocniczy i finansowane jest ze środków publicznych. Przy czym przyznanie świadczenia następuje wyłącznie na wniosek strony. Skoro zatem skarżący chce skorzystać ze wsparcia państwa z funduszu alimentacyjnego, musi spełnić wszystkie wymogi określone w ustawie i przepisach wykonawczych do tej ustawy. Brak przedłożenia wymaganych danych dotyczących rodziców skarżącego zobowiązywał zatem organ do wezwania skarżącego do ich uzupełnienia, a ich nieprzedłożenie w wyznaczonym terminie upoważniało organ do wydania decyzji o pozostawieniu wniosku skarżącego bez rozpoznania, o czym skarżący był pouczony w wezwaniu. Z tych względów Kolegium zasadnie twierdzi w odpowiedzi na skargę, że podniesione przez skarżącego okoliczności związane z działaniami podejmowanymi przeciwko dłużnikowi alimentacyjnymi w celu przymuszenia go do realizacji obowiązku alimentacyjnego nie mają istotnego znaczenia dla tej sprawy. To uprawniało Sąd, na podstawie art. 151 ppsa do oddalenia skargi.