IV SA/Wr 373/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Sędziowie sędzia NSA Julia Szczygielska, sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (spr.), , Protokolant st. sekretarz sądowy Dorota Hurman, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego specjalnego zasiłku opiekuńczego wraz z ustawowymi odsetkami oddala skargę w całości. Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] Prezydent J.G. ustalił na rzecz J. K. (zwanego dalej wnioskodawcą, stroną lub skarżącym), na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r., prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w kwocie 520,00 złotych miesięcznie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad matką – W.M.. W dniu 8 stycznia 2015 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynął akt zgonu W. M., zmarłej dnia 29 lipca 2014 r. W związku z tym opisane na wstępie rozstrzygnięcie zostało zmienione decyzją Prezydenta J. G. z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...]w części dotyczącej terminu przyznania prawa do pobieranego świadczenia, poprzez wskazanie, że przysługuje ono do dnia 29 lipca 2014 r. Następnie, zawiadomieniem z dnia 4 lutego 2015 r. wnioskodawca został poinformowany o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie nienależnie pobranego specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze śmiercią osoby wymagającej opieki. Decyzją z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] organ pierwszej instancji, uznał specjalny zasiłek opiekuńczy wypłacony za okres od 30 lipca 2014 r. do 31 sierpnia 2014 r. w kwocie 554,70 złotych za świadczenie nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi wraz z odsetkami w terminie 30 dnia od otrzymania wydanego rozstrzygnięcia. W efekcie wniesionego przez stronę odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G., ostateczną decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję oraz orzekło, że świadczenie wypłacone za okres od 30 lipca 2014 r. do 31 sierpnia 2014 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym w łącznej kwocie 554,70 złotych. Skarga wniesiona na powyższe rozstrzygnięcie została odrzucona prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 grudnia 2015 r., sygn. akt IV SA/Wr 623/15. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...]organ pierwszej instancji, działając na podstawie art. 30 ust. 1 i 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm., zwanej dalej u.ś.r.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej k.p.a.), zobowiązał wnioskodawcę do zwrotu kwoty 554,70 złotych wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu nienależnie pobranego specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się wydanego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu organ wskazał, że osoba, która nienależnie pobrała świadczenia rodzinne zobowiązana jest do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego pod dniu wypłaty świadczeń do dnia ich spłaty. Jednocześnie organ zaznaczył, że odsetki naliczone na dzień 14 kwietnia 2016 r. wyniosły 79,15 złotych. Jednak ostateczna wysokość odsetek ustawowych zostanie ustalona na dzień spłaty całości nienależnie pobranego świadczenia. Odwołując się od powyższego rozstrzygnięcia wnioskodawca podał, że nie pobrał nienależnych świadczeń. Zakwestionował on też uzasadnienie decyzji Prezydenta, domagając się dowodów na przytoczone w niej fakty. Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. – G., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 1 w zw. z art. 16a u.ś.r., utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem jego postępowania była wyłącznie kwestia zbadania legalności decyzji orzekającej o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Nie mógł on się natomiast odnieść do wcześniejszej decyzji uznającej świadczenia za nienależnie pobrane, gdyż tok postępowania w tym zakresie została już zakończony. Kolegium uznało zatem za przesądzony fakt nienależnego pobrania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż otrzymał on go mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do tego świadczenia. Było on przy tym należycie pouczony – zarówno w decyzji przyznającej świadczenia, jak i we wniosku o jej wydanie – że w przypadku wystąpienia istotnych zmian w sytuacji faktycznej należy niezwłocznie powiadomić ośrodek pomocy społecznej. Organ odwoławczy dodał ponadto, że skarżący może w odrębnym postępowaniu ubiegać się o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący podniósł, że nie zgadza się z decyzją Kolegium. Świadczenie zostało bowiem przez niego pobrane za lipiec 2014 r., zaś osoba podlegająca jego opiece zmarła w dniu 29 lipca 2014 r. MOPS mógł zatem potrącić z ogólnej kwoty zasiłku – co najwyżej – równowartość zasiłku za okres 30 – 31 lipca 2014 r. Skarżący dodał również, że opieka nad zmarłym nie kończy się w dniu jego śmierci, gdyż trzeba go jeszcze godnie pochować i załatwić podstawowe sprawy. W odpowiedzi na skargę Kolegium potrzymało swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji oraz wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. zwanej dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została podjęta zgodnie z obowiązującym prawem. Podstawę materialną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest zobowiązana do ich zwrotu. W myśl ust. 2 pkt 1 cytowanego przepisu, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty (ust. 8). W orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się, że świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się nadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy także osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Oznacza to, że o świadczeniu nienależnie pobranym w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych można mówić wtedy, gdy strona pobiera świadczenia, chociaż wie, że nie powinna ich pobierać w ogóle lub w danej wysokości. Istnieje wtedy element obiektywny (wystąpienie okoliczności) oraz subiektywny w postaci świadomego i celowego działania wbrew pouczeniu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 1190/12, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 826/09 oraz z dnia 24 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 593/08, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Po 331/08 – orzeczenia dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie skarżący zobowiązany został do zwrotu specjalnego zasiłku opiekuńczego pobranego za okres od dnia 30 lipca 2014 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. w łącznej kwocie 554,70 złotych wraz z ustawowymi odsetkami. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że przedmiotem postępowania zakończonego wydaniem zakwestionowanej decyzji z dnia 16 czerwca 2016 r. nie była kwestia uznania, czy świadczenie zostało pobrane nienależnie. Rolą organu było wyłącznie zobowiązanie skarżącego do zwrotu tego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami. Przypomnieć bowiem należy, że świadczenie za okres od 30 lipca 2014 r. do 31 sierpnia 2014 r. zostało już uznane za nienależnie pobrane na podstawie ostatecznej i prawomocnej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 11 czerwca 2015 r. Dysponując zatem prawomocnym orzeczeniem organu administracyjnego, określającym charakter pobranych świadczeń rodzinnych, Kolegium nie miało innej możliwości, niż zobowiązać stronę do zwrotu nienależnie pobranego specjalnego zasiłku opiekuńczego w wysokości 554,70 złotych wraz z ustawowymi odsetkami. Powołane przez skarżącego zarzuty, których istota sprowadzała się jedynie do podważenia zasadności uznania świadczenia za nienależnie pobrane, mogłyby podlegać rozpatrzeniu w toku postępowania zakończonego decyzją Kolegium z dnia 11 czerwca 2015 r. Nie miały one jednak żadnego znaczenia dla niniejszej sprawy, której zakres ogranicza się jedynie do ustalenia terminu płatności nienależnie pobranego świadczenia. Odnosząc się jednak do powołanych przez stronę zarzutów w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne dla prawidłowego zrozumienia przez nią istoty sprawy zauważyć trzeba, że ustalając wysokość nienależnego świadczenia, Kolegium wzięło pod uwagę jedynie dwa ostatnie dni lipca 2014 r. Ponadto należy również dostrzec, że celem specjalnego zasiłku opiekuńczego jest zapewnienie stałej opieki osobie tego wymagającej. Taka potrzeba kończy się zaś wraz ze śmiercią tej osoby. Natomiast konieczność sprawienia godnego pochówku podopiecznego zabezpieczona jest poprzez innego rodzaju świadczenie w postaci zasiłku pogrzebowego. Reasumując dotychczasowe rozważania stwierdzić należało, że zaskarżona decyzji została wydana na podstawie prawidłowo ustalonych okoliczności faktycznych, a powołane przepisy znajdowały zastosowanie w sprawie. Nie budzi wątpliwości, że skarżący utracił prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze śmiercią matki w dniu 29 lipca 2014 r. W takiej zaś sytuacji wypłacone świadczenie za okres od 30 lipca 2014 r. do 31 sierpnia 2014 r. uznane zostało za nienależnie pobrane, co z kolei stanowiło podstawę do zobowiązania skarżącego do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Mając na uwadze powyższe, skargę należało oddalić w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.