IV SA/Wr 390/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński /sprawozdawca/, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Asesor WSA Alojzy Wyszkowski, Protokolant Anna Rudzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2006r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą; II. zasądza od Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 100 /sto/ zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r., nr [...], na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371) po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek S. K. utrzymano w mocy decyzję własną z dnia [...]r., nr [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu na deportacji w Związku Radzieckim. W motywach decyzji podano, że decyzją Kierownika Urzędu z dnia [...]r. odmówiono stronie przyznania uprawnień kombatanckich. Dnia [...]r. strona wystąpiła do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej odmowy przyznania uprawnień kombatanckich. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, biorąc pod uwagę całokształt zebranego materiału dowodowego - Kierownik UdSKiOR uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 3 lit b ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego uprawnienia kombatanckie przysługują osobom, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego przebywając z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR. Zainteresowany podnosi, iż urodził się w transporcie w trakcie powrotu rodziców z deportacji. Na tę okoliczność strona przedstawiła wniosek o przyznanie prawa własności nieruchomości ziemskiej /rolnej/ ma Ziemiach Odzyskanych oraz zaświadczenie Głównej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu Instytutu Pamięci Narodowej, z którego to wynika, że rodzice strony repatriowali się do kraju z ZSRR dnia [...]r. i zarejestrowali się w punkcie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w B.. Należy jednak zauważyć, iż z odpisu zupełnego aktu urodzenia zainteresowanego wynika, iż urodził się on [...]r. w S. S.. Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego /tekst jednolity - Dz.U. z 2004 r. Nr 161 poz. 1688/ akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych. Ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu w sądowym. Mając na uwadze powyższy przepis ustawy należy uznać, iż miejscem urodzenia strony jest miejscowość S. S.. W skardze do sądu administracyjnego S. K. wniósł o wydanie wyroku w jego sprawie. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Stwierdził m.in. że zasadniczą kwestią w sprawie niniejszej jawi się dokonanie oceny, czy dziecko nienarodzone korzystać może ze statusu osoby, która podlegała represjom w rozumieniu art. 4 ustawy o kombatantach. Jeżeli chodzi o orzecznictwo Sądu Najwyższego /SN/, w jednym wyroku dotyczącym tej materii, z dnia 26 września 1996 roku /sygn. akt III ARN 40/96/ Sąd ten, uchylając wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Lublinie wyraził pogląd, iż pojęcie "osoba podlegająca represjom w hitlerowskich obozach koncentracyjnych" oznacza również dziecko poczęte, jeżeli urodziło się żywe /art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach w zw. z art. 8 § 2 k.c. i art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży Dz. U. Nr 17, poz. 78./. Stanowisko swoje SN wywiódł z treści dwóch norm prawnych przyznających warunkową zdolność prawną dziecku poczętemu, a mianowicie: art. 8 §2 k.c. oraz art. 1 ust. 1 i 2 UOPR stwierdzając, iż "prawo do życia, jako prawo "przyrodzone", ma /.../ konsekwentnie nie tylko osoba fizyczna, ale od chwili poczęcia "każda istota ludzka" /art. 1 ust. 1 ustawy/, przy czym istota ludzka jest przed urodzeniem nazywana w przepisach ustawy "dzieckiem poczętym", którego życie i zdrowie pozostają od tej chwili pod ochroną prawa /art. 1 ust. 2/." Zważyć należy, iż powyższy pogląd wypowiedziany został na gruncie przepisów obowiązujących przed dniem 4 stycznia 1997 roku, to jest przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 roku o zmianie ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży oraz o zmianie niektórych innych ustaw /Dz.U. Nr 139 poz. 646/. Cytowany akt prawny w art. 2 pkt 1 skreślił art. 8 §2 k.c, a ponadto zmienił brzmienie art. 1 ust. 1 UOPR i uchylił ust. 2 tego przepisu. W tej sytuacji, gdy przepis prawa, który stanowił podstawę rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego przestał obowiązywać, rozstrzygnięcie to nie może stanowić wskazówki interpretacyjnej dla działającego na podstawie obowiązujących przepisów prawa organu administracji państwowej. W obecnym stanie prawnym należy więc przyjąć za wiążącą generalną zasadę, która została wyrażona w przepisie art. 8 §1 kodeksu cywilnego, w myśl której, zdolność prawna przysługuje człowiekowi od chwili urodzenia. Wszelkie wyjątki od tej zasady muszą znajdować uzasadnienie w przepisach szczególnych rangi ustawowej. Przykładem takiego przepisu jest art. 4461 kodeksu cywilnego. Przyznaje on na zasadzie wyjątku prawo do wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym osobie, która doznała szkody przed urodzeniem. Realizacja uprawnień następuje w tym przypadku na drodze procesu cywilnego i tylko przeciwko sprawcy czynu niedozwolonego, który szkodę wywołał. Cytowany przepis jednak zawarty jest w tytule VI księgi III kodeksu cywilnego i dotyczy jedynie zobowiązań wynikających z czynów niedozwolonych. Innym przykładem przepisu szczególnego, wprowadzającego wyjątek od zasady wyrażonej w art. 8 §1 k.c, jest przepis art. 927 §2 k.c. (zawarty w księdze IV). Na zasadzie wyjątku dopuszcza on warunkową podmiotowość prawną osoby nienarodzonej w ściśle określonej sytuacji prawnej. Reasumując, w świetle obecnych uregulowań prawnych płód nienarodzony jest podmiotem praw i obowiązków jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy przepisy ustawowe o charakterze szczególnym w sposób wyraźny przyznają mu zdolność prawną. Nadmienił, iż powyższe stanowisko zostało zaakceptowane w wyrokach innych sądów administracyjnych /np: wyrok WSA w Warszawie z 8.12.2004r. sygn. V SA/Wa 2392/04, wyrok WSA w Warszawie z 16.09.2004r. sygn. V SA/Wa 1053/04, wyrok WSA w Bydgoszczy z 30.09.2004 sygn. II SA/Bd 578/04, wyrok WSA w Warszawie z 28.01.2005r. sygn. V SA/Wa 2149/04). Ponadto odnosząc się do miejsca urodzenia skarżącego należy zauważyć, iż z odpisu zupełnego aktu urodzenia zainteresowanego wynika, iż urodził się on [...]r. w S. S.. Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego /tekst jednolity - Dz.U. z 2004r. Nr 161 poz. 1688/ akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a. uzasadnienie decyzji stanowi integralną część decyzji. Z uzasadnienia wynikać ma ocena faktów, prawa i subsumpcji oraz celów i skutków rozstrzygnięcia. Zatem ocenie Sądu nie może podlegać sama osnowa decyzji, ale decyzja jako całość, a więc łącznie z uzasadnieniem. Obie te części stanowią jedność w znaczeniu materialnym i formalnym, co oznacza, że żadna z tych części oddzielnie nie może istnieć w obrocie prawnym. Wymogi decyzji administracyjnej zostały precyzyjnie określone w art. 107 k.p.a. Zgodnie z § 3 tego przepisu, uzasadnienie faktyczne i prawne stanowią obowiązkowy składnik każdej decyzji administracyjnej, a braki w tym zakresie stanowią o wadliwości tego aktu. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Wyjaśnienie powodów zastosowania przez organ określonego przepisu prawa podlega kontroli w drodze administracyjnej bądź sądowej pod kątem jego prawidłowości. W doktrynie prawa i postępowania administracyjnego obowiązek uzasadniania decyzji wiąże się zwykle z zasadą przekonywania /art. 11/ oraz z wyrażoną w art. 8 zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz świadomości i kultury prawnej obywateli /np. Z. Janowicz. Komentarz, 1995 s. 266; por. wyrok NSA z dnia 26 października 1984 r. II SA 1161/84, ONSA 1984, nr 2 poz. 97; OSP 1986, z. 3, poz. 48/. Wprawdzie, zaskarżona decyzja nie w pełni odpowiada wskazanym wymaganiom, gdyż z treści jej uzasadnienia nie wynikają wprost motywy odzwierciedlające rację decyzyjną i tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego, to jednak można wnioskować, że organ kombatancki uzależniał sposób rozstrzygnięcia sprawy od tego, kiedy urodził się skarżący /w czasie powrotu rodziców z deportacji lub po tym fakcie/. Jednak w treści zaskarżonej decyzji całkowicie pominięto nader istotną z uwagi na sposób rozstrzygnięcia kwestię uprawnień kombatanckich dziecka poczętego. Z akt sprawy wynika, że w czasie pobytu matki na deportacji w ZSRR skarżący znajdował się w fazie życia prenatalnego. Kwestię tę poruszono /uważając ją za zasadniczą/ dopiero na etapie odpowiedzi na skargę i przeprowadzając obszerny wywód, kwestionujący prawo dziecka poczętego do korzystania ze statusu osoby, która podlegała represjom w rozumieniu ustawy kombatanckiej. Zgodnie z niesporną linią orzeczniczą sądów administracyjnych: 1. Odpowiedź na skargę nie może uzupełniać tego, co powinno zawierać uzasadnienie faktyczne decyzji. Cel tego pisma jest zupełnie inny – ma ono zawierać wyłącznie ustosunkowanie się do zarzutów skargi. 2. Wywody i okoliczności podniesione dopiero w odpowiedzi na skargę, nie stanowiły przedmiotu postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji, nie zostały zawarte w jej uzasadnieniu i w konsekwencji nie mogą być przedmiotem oceny sądu. Oznacza to, że kwestie te powinny być przedmiotem postępowania decyzyjnego przed organem, co dopiero umożliwi Sądowi dokonanie oceny prawidłowości decyzji. Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm./ orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w.w. ustawy. Z uwagi na odmowny charakter decyzji, nie orzekano w przedmiocie jej wykonalności.