IV SA/Wr 409/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Pęk Sędziowie Sędzia WSA Wanda Wiatkowska - Ilków Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (spr.) Protokolant specjalista Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 4 listopada 2014 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę. Przedmiotem skargi jest decyzja z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] Wojewody D. działającego na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 993 ze zm.) dalej ustawa, który po rozpatrzeniu odwołania J.J. (dalej: strona, odwołujący się, skarżący) utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta J.G. (dalej Prezydent) z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...], w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji podał, że postępowanie w sprawie wymeldowania strony z miejsca pobytu stałego wszczęte zostało z urzędu w dniu 26 września 2013 r., po otrzymaniu pisma Zakładu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w J.G. (dalej: ZGKiM) z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w sprawie niezamieszkiwania strony w miejscu zameldowania tj. w lokalu przy ul. [...]. Z pisma tego wynikało, że Sąd orzekł eksmisję skarżącego z przedmiotowego lokalu, nie przyznając mu prawa do lokalu socjalnego, a w dniu 4 września 2013 r. komornik sądowy przekazał ten lokal do dyspozycji ZGKiM w stanie wolnym. Do pisma dołączone były kserokopie następujących dokumentów: wyroku Sądu Rejonowego w J. G. sygn. akt I C [...] z dnia 15 maja 2012 r. nakazującego stronie opuszczenie i opróżnienie spornego lokalu oraz wydanie go Gminie J. G., wyroku II Wydziału Cywilnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w J.G. sygn. akt II Ca [...] z dnia 21 marca 2013 r. oddalającego apelację strony od wyżej powołanego wyroku Sądu Rejonowego w J. G., pisma Wydziału Gospodarki Mieszkaniowej UM J. G. z dnia 20 czerwca 2013 r. nr [...] wskazującego pomieszczenie tymczasowe, a także protokołu Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w J.G. sygn. akt Km [...] z dnia 4 września 2013 r. dotyczącego wydania przez stronę przedmiotowego lokalu wraz kluczami przedstawicielowi ZGKiM. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego zostało przez stronę odebrane. Z uwagi na niestawienie się do złożenia wyjaśnień w sprawie, w charakterze świadka wezwana została żona skarżącego – D.J., która w dniu 31 października 2013 r. zgłosiła się do Urzędu Gminy i oświadczyła do protokołu, że nie orientuje się w sprawie wymeldowania męża ze spornego lokalu, ale przekaże mu, aby stawił się w Urzędzie. W dniu 25 listopada 2013 r. skarżący zgłosił się do Urzędu i po zapoznaniu się z aktami sprawy oświadczył, że będzie wnosił o zmianę i przywrócenie najmu spornego lokalu. Następnie, w dniu 6 grudnia 2013 r., złożył w Urzędzie Gminy pismo, w którym poinformował, że nie zgadza się z wyrokiem Sądu Rejonowego w J. G. w sprawie eksmisji i wyrok ten został zaskarżony do Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] , Prezydent Miasta J. G. orzekł o wymeldowaniu skarżącego z miejsca zameldowania na pobyt stały, gdyż uznał, że opuścił miejsce pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy. Od decyzji tej skarżący złożył odwołanie nie zgadzając się z jej rozstrzygnięciem i zarzucił organowi gminy błędne zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy, bowiem zgodnie z jej art. 6 ust. 1 pobytem stałym jest zamieszkanie pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Podniósł, że wprawdzie obecnie faktycznie nie mieszka w spornym lokalu, jednakże nadal ma zamiar w nim przebywać. Wojewoda D. decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podał, że ze zgromadzonych w aktach sprawy dowodów bezspornie wynika, że strona nie przebywa w miejscu stałego zameldowania, bowiem opuściła je. W rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości sam fakt opuszczenia przedmiotowego lokalu przez stronę, gdyż osobiście ten fakt potwierdziła. Istota sprawy sprowadza się natomiast do ustalenia, czy było to opuszczenie trwałe i dobrowolne. Ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu komornika sądowego wynika jednoznacznie, że orzeczona przez Sąd eksmisja z lokalu została przeprowadzona i sam odwołujący się, w dniu 4 września 2013 r., wydał lokal wraz z kluczami przedstawicielowi ZGKiM, działającemu w imieniu Gminy. W ocenie organu odwoławczego - zamiar strony przebywania w lokalu ogranicza się jedynie do deklarowania chęci powrotu do niego, bez uwzględnienia realnych i prawnych możliwości zamieszkania Pozbawienie strony możliwości zamieszkiwania w spornym lokalu nastąpiło bowiem w wyniku wydania wyroku eksmisyjnego i przeprowadzenia tej eksmisji przez komornika sądowego, co uniemożliwia jej powrót do tego lokalu. Wprawdzie skarżący oświadczył, że zaskarżył wyrok eksmisyjny do Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jednakże według stanu na dzień wydawania niniejszej decyzji Sąd Okręgowy w J. G. oddalił apelację od wyroku Sądu Rejonowego i wyrok orzekający eksmisję jest prawomocny, a eksmisja została przeprowadzona. Dalej Wojewoda podał, że zgodnie z przepisami ustawy rejestrowanie danych dotyczących osób i miejsca ich pobytu należy do organów gmin. Dane te powinny odzwierciedlać stan faktyczny, a nie tworzyć fikcję meldunkową. Zatem na organach gmin prowadzących ewidencję ludności spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich działań prawnych w celu zapewnienia zgodności zapisów tej ewidencji z faktycznym miejscem pobytu osób, na których ciąży obowiązek zameldowania lub wymeldowania się. W ustalonym stanie faktycznym, skoro odwołujący się opuścił miejsce pobytu stałego bez wymeldowania się określonego w treści art. 15 ust. 1 ustawy, to organ gminy zobligowany został do podjęcia działań i wydania decyzji administracyjnej zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy. W przeciwnym wypadku doszłoby do naruszenia przepisu art. 10 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma za zadanie jedynie potwierdzenie faktu pobytu danej osoby w tym lokalu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Zaskarżanej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postepowania administracyjnego, dające podstawę do wznowienia postępowania. Skarżący wskazał, że w świetle art. 28 k.p.a. stroną postępowania jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W uzasadnieniu podniósł, że określenie interesu prawnego często wymaga złożonego procesu wykładni. Nie można zatem traktować zameldowania i wymeldowania wyłącznie jako czynności w zakresie ewidencji ludności i na tej podstawie rozstrzygać o istnieniu interesu prawnego jednostki. Przy wykładni przepisów prawa regulujących status jednostki jako strony postępowania należy uwzględnić regulacje wynikające z różnych ustaw, przede wszystkim z Konstytucji. Podstawowe znaczenie ma tu konstytucyjne prawo do procesu, które wiąże się z prawem bycia stroną. Jednostka nie może być go pozbawiona. Zdaniem skarżącego zaskarżona decyzja jest wadliwa, dlatego winna być uchylona. Organ odwoławczy oparł ją bowiem na dotychczasowym orzecznictwie sądowym, które jednak nie było jednolite w tego rodzaju sprawach. Skarżący podał, że wyrokiem Sądu Rejonowego w J. G. z dnia 15 maja 2012 r., sygn. akt IC [...] , został orzeczony nakaz opuszczenia przez niego spornego lokalu mieszkalnego. Polska, jako kraj należący do Unii Europejskiej, jest zobowiązana do stosowania przepisów prawa wynikających również z orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Prawo do ochrony życia prywatnego i rodzinnego oraz poszanowania mieszkania zostało zagwarantowane w art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. nr 61, poz. 284 ze zm.). Z tego przepisu w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wyprowadza się wnioski o niedopuszczalności wykonywania orzeczeń eksmisyjnych "na bruk". Również system prawny w Polsce chroni osoby niepełnosprawne. Prawa osób niepełnosprawnych gwarantowane są w Konstytucji RP. Zapewnia ona prawo do niedyskryminacji stanowiąc, że nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny (art. 32 pkt 2). Ustawa zasadnicza nakłada też na władze publiczne obowiązek zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej osobom niepełnosprawnym (art. 68), a także obowiązek pomocy tym osobom w zabezpieczeniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej (art. 69). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W ocenie Sądu skarga nie jest zasadna, bowiem zarówno zaskarżona decyzja Wojewody z dnia 10 marca 2014 r., nr SOC-OP.621.1.37.2014.MR jak i decyzja ją poprzedzająca Prezydenta Miasta z dnia 15 stycznia 2014 r. nr OM-SO.5343.214.2013 orzekająca o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego w lokalu, nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Podstawę materialnoprawną wydanych decyzji stanowi przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy można mówić wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Dla zaistnienia przesłanki "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego (por. m.in. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, niepublikowany; wyrok NSA z dnia 10 lutego 1989 r., sygn. akt SA/Wr 789/88, ONSA 1989/2/72). Zamiar taki określa się na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Ma on bowiem istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będą więc faktyczne ustalenia poczynione w sprawie przez organ administracji, stwierdzone i istniejące w sprawie okoliczności potwierdzające wolę wewnętrzną zainteresowanego opuszczenia lokalu. Ustalenie zatem, czy nastąpiło opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu wymaga przeprowadzenia prawidłowego postępowania dowodowego, zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu przeprowadzone postępowanie dowiodło jednoznacznie, że skarżący nie przebywa w spornym lokalu. Należy podzielić pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażony w wyroku z dnia 22 września 2005 r. (sygn. akt IV SA/Wa 600/05, Lex nr 192912), w świetle którego miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. O opuszczeniu tego miejsca może być mowa dopiero wtedy, gdy całokształt zachowań zameldowanego będzie wskazywał na to, że lokal, w którym był na stałe zameldowany, przestał być miejscem koncentracji jego interesów życiowych. Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że skarżący nie zamieszkuje w miejscu zameldowania przy ul. [...] w J. G.. Potwierdzeniem tego jest wyrok Sądu Rejonowego w J.G. z dnia 15 maja 2012 r., sygn. akt I C [...] nakazujący opuszczenie i opróżnienie spornego lokalu oraz wydanie go Gminie J. G., który po złożeniu apelacji został utrzymany wyrokiem Odwoławczego Sądu Okręgowego II Wydziału Cywilnego w J. G.e z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt II Ca [...] r. W następstwie tego została przeprowadzona eksmisja przez komornika Sądu Rejonowego w J. G. w dniu 4 września 2013 r., który przekazał lokal do dyspozycji ZGKiM w stanie wolnym. Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona wtedy, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko wtedy, gdy dana osoba nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe. Rezygnacja z przebywania w lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - poprzez złożenie stosownego oświadczenia, jak i w sposób dorozumiany - poprzez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę skoncentrowania aktywności życiowej w innym miejscu. Za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu przyjmuje się także sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne – por. wyrok NSA z 13 września 2006 r., II OSK 1069/05. W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych – ustanie pobytu w danym lokalu w wykonaniu prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego, tzn. gdy doszło do tego w drodze czynności egzekucyjnych komornika sądowego – należy uznać za spełnienie przesłanki opuszczenia, o której mowa w treści art. 15 ust.2 ustawy. Tym samym wykluczona jest konieczność w takiej sytuacji zbadania, czy opuszczenie miało charakter dobrowolny. Analizując powyższe przepisy należy mieć na uwadze, że wymeldowanie z miejsca stałego pobytu ma charakter ewidencyjno-rejestrowy i służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób. Dlatego jeżeli osoba opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego i nie dopełnia obowiązku wymeldowania się, to celem zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym, a zapisami w ewidencji, decyzję w tej sprawie musi podjąć właściwy organ gminy. Przez opuszczenie lokalu w rozumieniu powyższego przepisu należy rozumieć trwałe i dobrowolne nieprzebywanie w dotychczasowym miejscu pobytu stałego lub czasowego. Przepis ten ma charakter porządkowy i jego zadaniem jest odzwierciedlenie stanu faktycznego w ewidencji. Fakt zameldowania lub wymeldowania nie ma wpływu na stosunki cywilnoprawne, prawa własności. Jednoznaczne jest postanowienie art. 9 ust. 2 b ustawy, które stanowi, że zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. To gdzie dana osoba przebywa ma wynikać z ewidencji ludności i zameldowania. Wobec tego należy stwierdzić, że skarżący nie przebywał w miejscu zameldowania na pobyt stały, co jest okolicznością niesporną, a opuszczenie tego miejsca miało charakter dobrowolny. Zdaniem Sądu ustalenia organów administracji nie naruszają zasady postępowania administracyjnego w ten sposób, że przyjęta ocena zebranego materiału dowodowego ma znamiona oceny dowolnej, nie zaś oceny swobodnej, którą statuuje treść art. 80 k.p.a. Powołany przepis nie wyznacza organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności. Z tej racji wystąpiły przesłanki do wydania zaskarżonej decyzji o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego w lokalu. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.