IV SA/Wr 414/16

Ewa Orłowska – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku adwokata, T. M. działającego z substytucji adwokata ustanowionego z urzędu, P. W. o zwrot na rzecz adw. P. W. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Rektora Politechniki [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego dla osób niepełnosprawnych postanawia: I. przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu adwokatowi, ustanowionemu z urzędu, P. W. wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w wysokości 120 zł wraz ze stawką podatku VAT w kwocie 27,60 zł, czyli ogółem 147,60 zł; II. odmówić przyznania wynagrodzenia w pozostałym zakresie. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 12 grudnia 2016 r. przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia [...] wyznaczyła pełnomocnika z urzędu adwokata P. W. (dalej: pełnomocnik z urzędu). Pełnomocnik ten udzielił pełnomocnictwa substytucyjnego adw. T. M. do zastępowania go w niniejszej sprawie (dalej: pełnomocnik substytucyjny). Na rozprawie w dniu 23 marca 2017 r. skarżącego reprezentował pełnomocnik substytucyjny, który złożył m. in. wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wraz z oświadczeniem, że nie zostały one opłacone w całości ani w części. Na rozprawie tej Sąd postanowił odroczyć termin ogłoszenia orzeczenia na dzień 3 kwietnia 2017 r. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2017 r. oddalił skargę w całości (pkt I sentencji). Natomiast w pkt II sentencji zasądzono na rzecz adwokata ustanowionego z urzędu wyznaczonego przez Okręgową Radę Adwokacką (pełnomocnika z urzędu) wynagrodzenie za udział w postępowaniu przed sądem I instancji w wysokości 597,40 zł (wynagrodzenie powiększone o podatek VAT). Pismem z dnia 7 kwietnia 2017 r. pełnomocnik substytucyjny złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku i jego doręczenie na adres kancelarii. Odpis tego wyroku wraz z uzasadnieniem został wysłany w celu doręczenia na adres kancelarii pełnomocnika z urzędu, który jest jednocześnie adresem kancelarii pełnomocnika substytucyjnego. Wyrok został doręczony w dniu 17 maja 2017 r. Pismem z dnia 12 czerwca 2017 r., złożonym w Sądzie tego samego dnia, pełnomocnik substytucyjny sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej k-107. Wraz z tą opinią pełnomocnik złożył pismo opatrzone tą samą datą, w którym podał, że działając jako pełnomocnik ustanowiony z urzędu nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej i w załączeniu składa opinię o braku podstaw do jej wniesienia. W piśmie tym wniósł o zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tytułu sporządzenia tej opinii w kwocie 240 zł podwyższonej o podatek VAT 55,20 zł. W piśmie tym podał również, że strona skarżąca jest reprezentowana przez wyżej wymienionego pełnomocnika z urzędu. Wniosek ten zawiera oświadczenie, że opłaty z tytułu pomocy prawnej nie zostały opłacone w całości ani w część. Pismem Sądu z dnia 13 czerwca 2017 r. odpis wspomnianej opinii został przesłany stronie skarżącej zgodnie z art. 177 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wraz z pouczeniem, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia doręczenia odpisu tej opinii stronie. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega powyższy wniosek pełnomocnika substytucyjnego o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tytułu sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, który został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie wynagrodzenia za sporządzenie tej opinii na rzecz pełnomocnika z urzędu. Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 powołanej ustawy do czynności referendarza sądowego w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy m. in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi lub radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Z dniem 2 listopada 2016 r. weszło w życie nowe rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1714). Skoro ustawodawca w § 22 tego nowego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, wskazał, że w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego nowego rozporządzenia (czyli przed dniem 2 listopada 2016 r.) należy stosować przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, to w niniejszej sprawie, w której Sąd I instancji wydał wyrok w dniu 3 kwietnia 2017 r., a więc po wejściu w życie tego nowego rozporządzenia (2 listopada 2016 r.) należy stosować do rozpoczętego postępowania w kolejnej II instancji, toczącego się od momentu wydania tego wyroku przepisy tego nowego rozporządzenia. Stosownie do art. 177 § 4 Prawa o postepowaniu przed sądami administracyjnymi jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Sąd doręcza odpis opinii stronie. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia. Powyższego przepisu § 4 zdanie trzecie, czyli przepisu dotyczącego biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, nie stosuje się, jeżeli sąd stwierdzi, że opinia nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności. W takim przypadku sąd zawiadamia o tym właściwą okręgową radę adwokacką, radę okręgowej izby radców prawnych, Krajową Radę Doradców Podatkowych lub Krajową Radę Rzeczników Patentowych, która wyznacza innego pełnomocnika (§ 5 art. 177). Zawiadomienie, o którym mowa w powołanym przepisie art. 177 § 5 nie zostało sporządzone w niniejszej sprawie. Z treści przytoczonego wyżej przepisu art. 250 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że wynagrodzenie za udzieloną pomoc prawną przysługuje wyłącznie wyznaczonemu adwokatowi. Natomiast wyznaczonym adwokatem jest, w rozumieniu art. 253 tej ustawy, adwokat, który został wyznaczony przez właściwą okręgową radę adwokacką. W niniejszej sprawie Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła dla strony skarżącej pełnomocnika z urzędu adwokata P. W. Udzielenie substytucji nie powoduje zwolnienia wyznaczonego przez radę adwokacką adwokata ani zmiany osoby pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Udzielenie dalszego pełnomocnictwa powoduje jedynie powstanie określonego stosunku prawnego między substytutem i stroną (uchwała SN z dnia 28 czerwca 2006 r. sygn. akt III CZP 27/06, Lex nr 182874). Osoby te łączy taki sam stosunek, jaki łączy stronę skarżącą i pełnomocnika. W konsekwencji strona ma dwóch równorzędnych pełnomocników procesowych. W myśl zaś § 3 rozporządzenia wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub części. Z przepisu tego, nie wynika, iż wniosek ten musi być złożony przez tego pełnomocnika, którego wyznaczył właściwy samorząd. W niniejszej sprawie wniosek taki został złożony wprawdzie przez pełnomocnika działającego z substytucji, jednak jego treść wskazuje na żądanie przyznania wynagrodzenia adwokatowi wyznaczonemu przez ORA, zawiera on także oświadczenie z § 3 powołanego rozporządzenia (por. post. NSA z dnia 29 kwietnia 2016 r. sygn. akt II OZ 308/15). W świetle powyższego przyjąć trzeba, iż zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z tytułu sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej powinno nastąpić na rzecz pełnomocnika ustanowionego z urzędu, natomiast wniosek o zasądzenie tych kosztów na rzecz pełnomocnika z urzędu mógł zostać złożony przez pełnomocnika działającego z substytucji pełnomocnika z urzędu. W myśl zaś § 2 nowego rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz 2) niezbędne i udokumentowane wydatki adwokata ustanowionego z urzędu. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Stosownie do ust. 2 tego przepisu, ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4, następuje z uwzględnieniem: 1) nakładu pracy adwokata, w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu; 2) wartości przedmiotu sprawy; 3) wkładu adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie; 4) stopnia zawiłości sprawy, w szczególności trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. Opłatę, o której mowa w ust. 1 i 2, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług (§ 4 ust. 3 rozporządzenia). W myśl zaś § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" opłaty wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji: za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Natomiast opłata o której mowa w pkt 1 dotycząca postępowania przed sądem administracyjnym w I instancji, do której nawiązuje powołany wyżej przepis § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" rozporządzenia, wynosi w niniejszej sprawie zgodnie z pkt 1 lit "c" tego przepisu 240 zł. W rozpoznawanej sprawie, w której pełnomocnik z urzędu brał również udział w postępowaniu sądowym w I instancji, należało zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" rozporządzenia, ustalić opłatę w wysokości 50% opłaty wymienionej w pkt 1 lit "c" tego przepisu, tj. 50% opłaty obowiązującej w postępowaniu przed sądem I instancji, co stanowi kwotę 120 zł (240 zł x 50%). Mając powyższe na uwadze, należało przyznać w pkt I sentencji pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie za udzieloną pomoc prawną obejmującą sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - powiększone o stawkę podatku od towarów i usług- w łącznej wysokości 147,40 zł (wynagrodzenie: 120 zł + podatek VAT: 27,60 zł =147,60 zł). W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik substytucyjny wniósł jednak o przyznanie wynagrodzenie w kwocie 240 zł podwyższonej o podatek VAT w wysokości 55,20 zł, a więc w kwocie przekraczającej wynagrodzenie określone w pkt I sentencji. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia przekraczającego kwotę określoną w pkt I sentencji nie zasługuje na uwzględnienie przede wszystkim z tego względu, że przekracza on maksymalną wysokość opłaty, o której mowa w § 4 ust. 2 rozporządzenia, jaką może zasądzić sąd na rzecz pełnomocnika z urzędu, która w niniejszej sprawie wynosi 180 zł (150 % x 120 zł). Ponadto powołany wyżej przepis § 4 ust. 2 tego rozporządzenia określa przesłanki, które należy uwzględnić przy ustaleniu opłaty przekraczającej opłatę wskazaną w ust.1 tego przepisu. Do przesłanek tych należy m. in. uwzględnienie stopnia zawiłości sprawy oraz nakładu pracy adwokata oraz wkładu jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie wkładu pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie. Ustawodawca określając wysokość stawek minimalnych za poszczególne czynności lub za udział w poszczególnych postępowaniach dokonał precyzyjnego rozważenia i uwzględnienia wszelkich okoliczności charakterystycznych dla danego typu spraw. W przyjętych stawkach minimalnych oddana została wycena koniecznego nakładu pracy po stronie pełnomocnika związana ze specyfiką określonego rodzaju postępowań. Jednocześnie ustawodawca pozostawił możliwość uwzględnienia przez sąd pewnych nadzwyczajnych, szczególnych okoliczności, które pojawiając się w danej sprawie zwiększają diametralnie nakład pracy niezbędnej do prawidłowej realizacji obowiązków profesjonalnego pełnomocnika procesowego (post. Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt III AKz 643/09, LEX nr 553823). Orzeczenie to znajduje zastosowanie w rozpoznawanej sprawie mimo, iż nawiązuje ono do stawek minimalnych zawartych w poprzednim rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r., według których należało ustalić wynagrodzenie za czynności podjęte przez pełnomocnika z urzędu, które nie mogło być niższe od tych stawek minimalnych. Rozporządzenie to przewidywało także możliwość podwyższenia stawki minimalnej i do tej kwestii odnosi się stanowisko zawarte w powyższym orzeczeniu, z którego wynika, że sąd może uwzględnić pewne nadzwyczajne, szczególne okoliczności, które pojawiając się w danej sprawie zwiększają diametralnie nakład pracy niezbędnej do prawidłowej realizacji obowiązków profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Nowe rozporządzenie z dnia 3 października 2016 r. nie zawiera co prawda pojęcia stawek minimalnych, lecz w przepisie § 4 ust. 1 stanowi jednoznacznie o ustaleniu wysokości opłaty. Zgodnie z tym przepisem opłatę ustala się opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Natomiast pojęcie tej opłaty reguluje § 2 pkt 1 tego rozporządzenia, w myśl którego koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia. Zgodzić się należy ze stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie, że nie ma powodów do podwyższenia stawki wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu, gdy jego aktywność w wypełnianiu obowiązków w toku całego postępowania nie przekracza granic zwykłej staranności (post. SA w Krakowie z dnia 13 września 2006 r., II AKz 350/06, KZS 2006/10/21). W niniejszej zaś sprawie pełnomocnik z urzędu został ustanowiony w postępowaniu przed sądem I instancji i za udział w tym pierwszym postępowaniu otrzymał wynagrodzenie zasądzone w pkt II powyższego wyroku. Natomiast aktywność tego pełnomocnika w postępowaniu w II instancji przejawiła się w sporządzeniu przez pełnomocnika substytucyjnego wniosku o uzasadnienie wyroku, a następnie sporządzeniu pismem z dnia 12 czerwca 2017 r. wspomnianej opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W treści opinii pełnomocnik substytucyjny przedstawił stan faktyczny i stan prawny sprawy i zgodził się z argumentacją Sądu oraz przytoczył orzecznictwo sądowe i poglądy doktryny. Ponadto w opinii tej pełnomocnik uzasadniał dlaczego Sąd nie uchybił przepisom prawa materialnego i przepisom postępowania, które dawałyby podstawę do wywiedzenia skargi kasacyjnej. Wskazać również należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1402/06 uchylającym zaskarżony w tamtej sprawie wyrok oraz decyzje organów administracji obu instancji stwierdził bowiem, że zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego w podwójnej wysokości stawki minimalnej Sąd ten wziął pod uwagę skomplikowany charakter sprawy, mający swe źródła w niejasnym stanie prawnym, a także wkład pracy adwokata polegający na rzetelnym i wyczerpującym sporządzeniu skargi kasacyjnej, przez co walnie przyczynił się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. W niniejszej zaś sprawie nie zaistniały powołane w tym wyroku przesłanki oraz w przepisie § 4 ust. 2 rozporządzenia, które uzasadniałyby przyznanie wynagrodzenia przekraczającego kwotę wymienioną w pkt I sentencji, gdyż została sporządzona opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W tej sytuacji należało w pkt II sentencji odmówić przyznania wynagrodzenia w zakresie przekraczającym kwotę, określoną w pkt I sentencji. Z tych względów, na podstawie art. 250 i art. 258 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" i pkt 1 lit "c" oraz § 4 ust. 1, 2 i 3 i rozporządzenia w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, orzeczono jak w sentencji.