IV SA/Wr 427/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Julia Szczygielska, Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (spr.), Protokolant Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 6 listopada 2012 r. sprawy ze skargi R. S. na orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej we W. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zdolności do zawodowej służby wojskowej postanawia: odrzucić skargę. Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska w Ż. orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] w sprawie zdolności do zawodowej służby wojskowej i inwalidztwa, na podstawie art. 20 ust. 1-3 i art. 21 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (Dz. U. z 2004 r. nr 8, poz. 66 ze zm.) oraz § 4, § 17 i § 24 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 stycznia 2006 r. w sprawie orzekania o inwalidztwie żołnierzy zawodowych, żołnierzy zwolnionych z zawodowej służby wojskowej oraz emerytów i rencistów wojskowych, a także właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. nr 12, poz. 75 ze zm.) oraz § 4 i § 16 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 8 stycznia 2010 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, wydanym na skierowanie Dyrektora WBE W. uznała R. S., zwanego dalej skarżącym, za zdolnego do zawodowej służby wojskowej i przyznała kategorię Z zał. 1 Grupa II. Stwierdziła, że rozpoznała u badanego: 1. Wygojone wieloodłamowe złamanie obojczyka prawego § 32 pkt 2; 2. Nieznaczne upośledzenie rozróżniania barw § 14 pkt 5; 3. Choroba zwyrodnieniowo - dyskopatyczna kręgosłupa szyjnego i lędźwiowo – krzyżowego § 34 pkt 5; 4. Nadżerka skóry głowy § 2 pkt 1. Uznano, że schorzenie ad 1 rozpoznania pozostaje w związku ze służbą wojskową, zaś ad 2, 3, 4 rozpoznania nie pozostają w związku ze służbą wojskową. W części orzeczenia dotyczącej określenia inwalidztwa – nie zaliczono badanego do inwalidztwa z ogólnego stanu zdrowia, jak również, do inwalidztwa w związku ze służbą wojskową; nie zaliczono też do inwalidztwa w związku ze służbą wojskową, powstałego wskutek wypadku/choroby, z tytułu których przysługują świadczenia odszkodowawcze. Skarżący złożył odwołanie od powyższego orzeczenia w części dotyczącej braku związku schorzeń ze służbą wojskową. Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska orzeczeniem z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie. Komisja po rozpatrzeniu odwołania i analizie dokumentacji orzeczniczo - lekarskiej nie stwierdziła nieprawidłowości orzeczniczych mogących stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i utrzymała je w mocy. Rodzaj i stopień nasilenia rozpoznanych w pkt 8 zaskarżonego orzeczenia schorzeń został ustalony w oparciu o zgromadzoną dokumentację medyczną i przeprowadzone dla potrzeb orzeczniczych badania lekarskie specjalistyczne a ich kwalifikacji orzeczniczej dokonano stosownie do § 32 p. 2, § 14 p. 5, § 34 p. 5, § 2 p. 1 z Zał. Nr I do rozporządzenia. MON z dnia. 8 stycznia 2010 r. (Dz. U. nr 15, poz. 80), co w grupie II osób badanych kwalifikuje do kategorii "Z" - zdolny do zawodowej służby wojskowej. Odnośnie związku poszczególnych schorzeń i ułomności z czynną służbą wojskową Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska nie stwierdziła by poza wygojonym wieloodłamowym złamaniem obojczyka prawego (następstwo wypadku pozostającego w związku ze służbą wojskową - orzeczenie TWKL w nr 01136U/11 z dn. 13 kwietnia 2011 r.) schorzenia wymienione w pkt 8 orzeczenia mając za podstawę rozporządzenia MON z dn. 31 marca 2003 r. w sprawie ustalenia wykazu chorób powstałych w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami służby wojskowej oraz chorób i schorzeń, które istniały przed powołaniem do służby wojskowej, lecz uległy pogorszeniu lub ujawniły się w czasie trwania służby wojskowej wskutek szczególnych właściwości lub warunków służby na określonych stanowiskach mogły być uznane za pozostające w związku ze służbą wojskową. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której wniósł o jego uchylenie oraz poprzedzające je orzeczenie Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego podniósł, że orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskie nie zawiera uzasadnienia. Dalej, że Komisje Lekarskie nieprawidłowo oceniły stopień rozpoznanych u skarżącego schorzeń, jak też błędnie uznały, iż rozpoznane schorzenia nie mają związku z wykonywaną służbą. Zaskarżone orzeczenie nie posiada pouczenia o możliwości wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska wniosła o jej odrzucenie ze względu na brak kognicji sądów administracyjnych co do związku chorób i inwalidztwa ze służbą wojskową. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie została rozpoznana merytorycznie albowiem sprawa będąca przedmiotem zaskarżenia nie należy do właściwości sądów administracyjnych, a co zatem idzie podlega odrzuceniu. Naczelny Sąd Administracyjny w tezach wyroku z dnia 9 marca 2005 r., sygn. OSK 1203/04 (publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) wyjaśnił, że wojskowe komisje lekarskie orzekają w dwóch reżimach prawnych, stąd orzeczenia tych komisji dzielą się na dwie grupy. Pierwsza grupa orzeczeń wojskowych komisji lekarskich obejmuje kwestię zaliczenia danej osoby i kategorii zdolności do służby wojskowej, jak i samej zdolności do służby wojskowej. Orzeczenia wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach są wiążące dla organów rozstrzygających o powołaniu danej osoby do służby wojskowej lub o zwolnieniu z tej służby. Od takich orzeczeń służy skarga do sądu administracyjnego, gdyż orzeczenia te mają charakter decyzji rozstrzygających istotę sprawy - zdolność do służby wojskowej. Można zatem stwierdzić, że przedmiotem takich orzeczeń jest ustalenie stanu zdrowia danej osoby na potrzeby zaliczenia jej do określonej kategorii zdolności do służby wojskowej w celu powołania jej lub przyjęcia do odbycia tej służby albo zwolnienia ze służby wojskowej. Orzeczenia te mają byt w pełni autonomiczny. Natomiast drugą grupę orzeczeń wojskowych komisji lekarskich stanowią orzeczenia ustalające schorzenia danej osoby, ich związek ze służbą wojskową dla celów odszkodowawczych, lub rentowych albo zaopatrzenia emerytalnego. Podstawę takich orzeczeń stanowią w obecnym stanie prawnym przepisy ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. nr 179, poz. 1750 ze zm.), ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych wojskowych oraz ich rodzin (tj. Dz. U. z 2002 r. nr 9, poz. 87 ze zm.), ustawa z 11 kwietnia 2003 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz. U. nr 83, poz. 760 ze zm.), czy wreszcie ustawa z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (Dz. U. z 2004 r. nr 8, poz. 66 ze zm.). Można zatem powiedzieć, że przedmiotem takich orzeczeń jest wprawdzie także ustalenie stanu zdrowia (schorzeń) danej osoby, ale wyłącznie na potrzeby ustalenia związku stwierdzonych schorzeń ze służbą wojskową do celów odszkodowawczych, rentowych lub zaopatrzenia emerytalnego. Orzeczenia takie nie mają autonomicznego (samoistnego) bytu, lecz stanowią tylko element materiału dowodowego, niezbędny do wydania decyzji właściwego organu (tj. WBE) o ustaleniu prawa do wojskowej renty inwalidzkiej. Na podstawie postępowania orzeczniczego w TWKL i RWKL ustalono rozpoznania jak w zaskarżonym orzeczeniu. Skarżący nie został zakwalifikowany do żadnej grupy inwalidzkiej, gdyż żadne z rozpoznanych schorzeń nie powoduje niezdolności do zawodowej służby wojskowej. Orzeczenia takie są poddawane kontroli sądów powszechnych w ramach rozpoznawanych odwołań od decyzji w przedmiocie świadczeń odszkodowawczych, rentowych i zaopatrzenia emerytalnego. Decyzje administracyjne w tych sprawach wydawane są przez organy emerytalne (wojskowe, ZUS), lecz nie przez wojskowe komisje lekarskie. Orzeczenia wojskowych komisji lekarskich w tych postępowaniach mają wyłącznie charakter elementu postępowania o przyznanie świadczenia, jako tzw. orzeczenia wstępne i nie podlegają odrębnemu zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Należy bowiem zważyć, że decyzja wojskowej komisji lekarskiej w zakresie ustalenia stanu zdrowia skarżącego ma charakter deklaratoryjny. Ustalenie stanu zdrowia (kategorii zdrowia w kontekście ustalenia prawa do świadczenia rentowego) stanowi tylko jedną z okoliczności spornych, którą sąd powszechny ocenia samodzielnie, z reguły poprzez dopuszczenie dowodu z opinii biegłych lekarzy sądowych. Dla celów świadczeń z zaopatrzenia społecznego, czy też świadczeń odszkodowawczych samo stwierdzenie stanu zdrowia (kategorii zdrowia) nie jest wystarczające. Istotne jest bowiem ustalenie, czy wskazane schorzenia pozostając w związku ze służbą stanowią przyczynę inwalidztwa w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin. Orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej stwierdzające nawet występowanie określonych schorzeń (składających się na określenie stanu – kategorii zdrowia) nie będzie miało wpływu na przyznanie przez sąd powszechny renty inwalidzkiej, jeżeli postępowanie dowodowe wykaże, że schorzenia te nie były przyczyną inwalidztwa. Mając na uwadze dwa reżimy prawne, w których orzekają wojskowe komisje lekarskie Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 27 października 1999 r., II ZP 9/99 (ONSP 2000/5/167), wyjaśnił, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest właściwy w sprawie ze skargi żołnierza na orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej w przedmiocie związku choroby (inwalidztwa) ze służbą wojskową. Takie stanowisko zajął również Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu 7 sędziów NSA z dnia 6 listopada 2000 r., OSA 1/100 (ONSA 2001/2/47) w odniesieniu do orzeczenia w zakresie dotyczącym oceny stanu zdrowia żołnierza i związku ze służbą wojskową stwierdzonych schorzeń i dla m.in. celów zaopatrzenia emerytalnego (rentowego), stwierdzając, że w tych sprawach skarga nie przysługuje. Na tle przytoczonego stanu prawnego stanowisko to jest nadal aktualne, co potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyżej wyroku z dnia 9 marca 2005 r., OSK 1203/04. W sprawie nie budzi wątpliwości, że wydanie orzeczeń przez wojskowe komisje lekarskie nastąpiło w trybie przepisów ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (tj. Dz. U. z 2004 r., nr 8, poz. 66) oraz wydanego na podstawie przepisów tej ustawy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 stycznia 2006 r. w sprawie orzekania o inwalidztwie żołnierzy zawodowych, żołnierzy zwolnionych z zawodowej służby wojskowej oraz emerytów i rencistów wojskowych, a także właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. z 2006 r., nr 12, poz. 75). Skierowanie skarżącego do wojskowej komisji lekarskiej nastąpiło przez Wojskowe Biuro Emerytalne a więc organ rentowy. Jak wynika z orzeczenia organu I instancji dotyczy ono zdolności do zawodowej służby wojskowej i inwalidztwa - powołano w nim jak i w decyzji organu II instancji wskazane wyżej przepisy. Sprawa dotyczy więc ustalenia prawa do wojskowej renty inwalidzkiej. Zaskarżone orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej w części braku zakwalifikowania do grupy inwalidzkiej, gdyż żadne z rozpoznanych schorzeń nie powoduje niezdolności do zawodowej służby wojskowej, oraz ustalające brak związku poszczególnych schorzeń ze służbą wojskową jest zatem elementem sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych. Wydane decyzje (orzeczenia) wojskowych komisji lekarskich w przedmiotowej sprawie nie stanowią bytu autonomicznego, stanowią tylko element materiału, niezbędnego do wydania decyzji właściwego organu (tj. WBE) i do ustalenia prawa do wojskowej renty inwalidzkiej. Sprawy takie zgodnie z art. 1 kodeksu postępowania cywilnego mają charakter spraw cywilnych, do których rozpoznania właściwe są sądy powszechne (art. 2). Potwierdza to przepis art. 31 ust. 4 powołanej ustawy z 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin, w myśl którego od decyzji wojskowego organu emerytalnego w przedmiocie prawa do zaopatrzenia emerytalnego i wysokości świadczenia służy odwołanie do właściwego sądu według zasad określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego. Niniejsze rozstrzygnięcie, jak też motywy uzasadnienia nawiązują do stanowiska zajmowanego w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, które – zdaniem składu orzekającego w przedmiotowej sprawie – zasługują na pełną aprobatę (zob. np. postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 28 grudnia 2011 r., IV SA/Wr 535/11, postanowienia WSA w Krakowie: z dnia 25 lutego 2010 r., III SA/Kr 496/09, z dnia 21 stycznia 2010 r., III SA/Kr 667/09, z dnia 22 stycznia 2010 r., III SA/Kr 1255/09, opublikowane w Centralnej Bazie Orzecznictwa Sądów Administracyjnych). Dodać trzeba, że w zaskarżonym orzeczeniu brak jest prawidłowego pouczenia o przysługującym prawie wniesienia powództwa do sądu powszechnego w części dotyczącej związku chorób ze służbą wojskową i inwalidztwa. Jednakże nie wyklucza to możliwości zaskarżenia orzeczenia w tej części do sądu powszechnego. Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270).