IV SA/Wr 446/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Małgorzata Masternak-Kubiak Sędziowie Sędzia NSA – Tadeusz Kuczyński Sędzia WSA – Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.) Protokolant Krzysztof Caliński po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 listopada 2007 r. sprawy ze skargi D. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla decyzję I i II instancji. Decyzją zastępcy Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W., działającego z upoważnienia Prezydenta W. z dnia [...]. Nr [...]określono kwotę nienależnie pobraną przez D. L. z tytułu dodatku do zasiłku rodzinnego i z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości 1600 zł za okres 1.04.2006 do 31.07.2006r oraz odsetek w wysokości 83,31 zł naliczoną na dzień wydania niniejszej decyzji. W uzasadnieniu stwierdzono, że na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależne świadczenie i jest zobowiązana do ich zwrotu. Po myśli art. 30 ust.2 pkt 1 powołanej ustawy za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenie rodzinne wypłacane mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo utrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Zgodnie z art. 30 ust. 8 w/w ustawy nienależnie pobrane świadczenia podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 30 ust. 7 ustawy). W decyzji z dnia [...]. skarżąca została pouczona o konieczności powiadomienia MOPS w przypadku zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń, taką okolicznością była w/w przypadku likwidacja zakładu pracy który udzielił jej urlopu wychowawczego na syna. Taka informacja wpłynęła do MOPS 13.07.2006r. czyli po wypłacie świadczeń za miesiąc lipiec 2006r. Mając powyższa na uwadze organ uznał, że świadczenie w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego za okres od 1.04.2004r. do 31.07.2006r. jest nienależnie pobrane w myśl art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. Odwołanie od powyższej decyzji z wnioskiem o jej uchylenie i umorzenie postępowania z zarzutem błędu w ustaleniach faktycznych podlegającego na przyjęciu iż umowa o prace uległa rozwiązaniu z dniem 31.03.2006 gdy w rzeczywistości uległa ona rozwiązaniu z dniem 30.09.2000 wniosła wnioskodawczyni. Twierdziła, że wypowiedzenie wręczono jej 30.06.2006r zatem umowa o pracę uległa rozwiązaniu dopiero z dniem 30.09.2006r. Zgodnie bowiem z Kodeksem cywilnym i Kodeksem pracy dopiero od doręczenia wypowiedzenia należy liczyć jego 3 miesiące terminu. Pracodawczyni błędnie na świadectwie pracy wpisała datę rozwiązania umowy o pracę 31.03.2006. Oznacza to, iż w terminie do 30.09.2006 trwała umowa o pracę, a tym samym miała prawo do zasiłku rodzinnego i brak jest podstaw do żądania jego zwrotu. Poinformowała też, że odwołała się do Sądu Pracy od błędnego świadectwa pracy; domagała się jego sprostowania i wpisania prawidłowej daty rozwiązania umowy o pracę tj. 30.09.2006r. Do odwołania dołączyła wypowiedzenie umowy o pracę, świadectwo pracy, kopię pozwu. Dodatkowo pismem z dnia 27 kwietnia 2007r. poinformowała Kolegium, że w Sądzie Pracy jej powództwo zostało oddalone ze względów proceduralnych, albowiem przed wniesieniem pozwu nie wykorzystała drogi odwoławczej bezpośrednio skierowanej do pracodawcy. Decyzją z dnia [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138§ 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, art. 30 ust. 1 ust.2, ust. 6, ust. 7 w związku art. 10 ustawy z dnia 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z dołączonych do akt dokumentów – świadectwa pracy z dnia 31 marca 2006r. wynika, że odwołująca się była zatrudniona w firmie spółka A M. P. od 1.04.1999r. do 31 marca 2006r. Stosunek pracy ustał w wyniku likwidacji zakładu pracy. Firmę tę wykreślono w ewidencji działalności gospodarczej z dniem 31 marca 2006r. Według organu z powyższych dokumentów wynika, że w trakcie pobierania przez skarżącą dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego zaistniała okoliczność powodująca utratę prawa do tego świadczenia. Ponadto z akt sprawy wynika że odwołująca się pouczona była o braku prawa pobierania tego świadczenia, gdyż składając wniosek podpisała oświadczenie, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego. W ocenie Kolegium spełnione zostały zatem przesłanki wskazane w art. 30 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy, który stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymania wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Wypowiedzenie umowy o pracę, datowane na 23 grudnia 2005r. z zachowaniem trzymiesięcznego terminu wypowiedzenia, który upływał 31 marca 2006r. doręczono skarżącej w dniu 30 czerwca 2006r., co wynika z daty umieszczonej przy podpisie. Według Kolegium odwołująca się podpisując doręczone wypowiedzenie zaakceptowała prawidłowości oświadczenia woli pracodawcy w zakresie wypowiedzenia umowy o pracę i po zapoznaniu się z warunkami tego wypowiedzenia, nie skorzystała we właściwym terminie z przysługującej jej drogi prawnej zakwestionowania warunków wypowiedzenia, choć była, co wynika z treści wypowiedzenia - o tym pouczona. Z uwagi na niewykorzystanie drogi odwoławczej skierowanej bezpośrednio do pracodawcy jej pozew o sprostowanie daty wypowiedzenia umowy o pracę został oddalony. Kolegium stwierdziło, że nie mogło uwzględnić argumentów skarżącej zawartych w odwołaniu i piśmie z dnia 16 kwietnia 2007r. W tym ostatnim skarżąca stwierdziła ,że w jej ocenie nadal jest zatrudniona, gdyż z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych które dołączyła do akt, wynika, że jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych z tytułu umowy o pracę. Według bowiem Kolegium dokumentem przesądzającym o terminie zatrudnienia odwołującej się w firmie Spółce A M. P. jest świadectwo pracy z dnia 31 marca 2006r. W tej sytuacji świadczenia rodzinne pobrane w okresie, kiedy skarżąca nie pozostawała w stosunku pracy są – zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 30 ust. 2 pkt 1- świadczeniami nienależnie pobranymi. Skargę na powyższą decyzję z wnioskiem o jej uchylenie i umorzenie postępowania wniosła D. L.. Zarzuciła zaskarżonej decyzji, błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż jej umowa o pracę uległa rozwiązaniu z dniem 31.03.2006, gdyż w rzeczywistości nastąpiło to 30.09.2006r. Podniosła, że skoro wypowiedzenie wręczono jej 30.06.2006r. to umowa o pracę została rozwiązana 30.09.2006r. tym samym nie ustało prawo do pobierania zasiłku rodzinnego. Podała, że nie odwołała się do pracodawcy w terminie 7 dni od daty doręczenia wypowiedzenia, gdyż ten powiedział jej iż, pojedzie do MOPS-u i wyjaśni dlaczego doręczył tak późno dokumenty, skoro firma nie istniała. Jednakże nie podjął kroków w tej sprawie. Konsekwencje nie dotrzymania obietnicy, wyjaśnienia, miały miejsce w sądzie. Z powodu nie wyczerpania drogi odwoławczej do pracodawcy Sąd oddalił jej powództwo o sprostowanie daty wypowiedzenia umowy o pracę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, a w uzasadnieniu tego wniosku przywołał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z przyczyn w niej wskazanych. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawę prawną. Powołany wyżej przepis pozwala sądowi rozważyć zasadność zaskarżonej decyzji w świetle istnienia przesłanki z art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139, poz. 992 ze zm.) – zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych. Podstawą bowiem do stwierdzenia, że skarżąca pobrała nienależne świadczenie jest uznanie iż zostały spełnione warunki określone w powołanym przepisie. Istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy art. 1 i 2 art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych brzmi następująco: Art. 30 ust. 1 Osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne jest zobowiązana do ich zwrotu. Ust. 2 Za nienależne pobrane świadczenia rodzinne uważa się; 1. świadczenia rodzinne wypłacane mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustalenie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona do braku prawa do ich pobierania. 2. świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacane na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Stan faktyczny sprawy wyłącza rozważania dotyczące istnienia przesłanek z art. 30 ust. 2 pkt 2- natomiast ich przedmiotem są przesłanki określone w ust. 1 pkt 1. Te przesłanki to zaistnienie okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych (mimo tego wypłacone świadczenia) i świadomość, wiedza osoby ją pobierającej o braku prawa do ich pobierania. Organ II instancji ustalił iż skarżąca otrzymała wypowiedzenie umowy o pracę oraz świadectwo pracy w dniu 30 czerwca 2006r. Ustalenia te oparł na w/w dokumentach, na których widnieje podpis i oświadczenie skarżącej iż otrzymała je w dniu 30.06.2006r. Ustalił również, że odwołująca się była pouczona o obowiązku powiadomienia organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Wynika to niespornie z treści oświadczenia, które podpisała składając wniosek. Z powyższego oświadczenia wynika że zapoznała się z warunkami upoważniającymi do dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego. Niesporny w tym zakresie stan faktyczny wskazuje, że skarżąca rozwiązała stosunek pracy czyli po myśli art. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustało prawo do pobierania zasiłku, sporna jest natomiast data, w której to nastąpiło. Treść art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje, że pobrane świadczenie ma charakter świadczenia nienależnego, wówczas gdy osoba dotychczas uprawniona pobiera je mając świadomość, że uprawnienie do jego otrzymania ustało. Wracając do stanu faktycznego niniejszej sprawy należy uznać, że takim dniem jest najwcześniej 30.06.2006r. Tego dnia dowiedziała się, że stosunek pracy ustał; wcześniej pobierane świadczenia nie można uznać za nienależne skoro pobierała je bez świadomości, że jej się nienależały. Tym samym w niniejszym postępowaniu nie ma istnego znaczenia fakt, czy rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z dniem 31.03.2006r.,czy w innej dacie. Powstała natomiast wątpliwość, czy skarżąca została właściwie pouczona. Decyzja MOPS we W. z dnia [...]r. zawiera szczegółowe pouczenie o obowiązku zawiadomienia w przypadku zmian danych wpływających na ustalenie prawa do świadczenia, jak i skutkach ich niewskazania. W aktach sprawy brak jest jednak dowodu potwierdzającego doręczenie skarżącej powyższej decyzji. Natomiast oświadczenie, o którym mowa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – stanowiące integralną część wniosku nie zawiera pouczenia o skutkach niepowiadomienia organu o zmianie danych. Tym samym w ocenie sądu nie posiada waloru pouczenia w oparciu, o które można wyprowadzać dla skarżącej skutki wynikające z ustawy (por. post – SN z 9.06./999/III RNG/99/OSNAPiUS 2000 nr 9, poz. 343). Ponadto warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. W powstałej sytuacja funkcjonują dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne - jedna przyznaje świadczenie, druga nakłada obowiązek zwrotu( patrz wyrok WSA w Warszawie z dnia 6.12.2000 r. I SA/WA 331/05) Lex nr 187405, artykuł Jakuba Ostałowskiego, Samorząd Terytorialny 2006/4/48 ustawa o świadczeniach rodzinnych – świadczenia nienależnie pobrane). W tych warunkach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak wyżej. J.T. 21.12.07r.