IV SA/Wr 470/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędziowie : Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędzia NSA Julia Szczygielska(spr.) Protokolant : Katarzyna Leśniowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J.G. z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu decyzją z dnia [...], nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust.1, 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 1964 r., Nr 9, poz. 59, ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji Burmistrza Gminy i Miasta G. z dnia [...], nr [...] orzekającej o odmowie przyznania B. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad J. K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy: Opisaną wyżej decyzją z dnia [...] organ I instancji orzekł o odmowie przyznania B. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad ciocią J. K. z tej przyczyny, że nie należy On do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji na podstawie przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Od wskazanej decyzji organu pierwszej instancji strona wniosła odwołanie, wskazując, że nie zgadza się z jej rozstrzygnięciem z tej to przede wszystkim przyczyny, iż J. K. jest osobą starszą schorowaną a jej jedyną najbliższą rodziną jest jej brat –J. S. , który nie może sprawować nad nią opieki, gdyż sam wymaga pomocy w codziennym życiu również z uwagi na wiek - 78 lat, jak i przebyte choroby. B. S. opisał, w jaki sposób sprawuje opiekę nad J. K. oraz wniósł o przyznanie mu wnioskowanego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekając o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji, miało na uwadze, że zasady i tryb przyznawania świadczeń rodzinnych, w tym świadczeń pielęgnacyjnych regulują przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). Mając na uwadze powyższe, Kolegium po przeanalizowaniu okoliczności niniejszej sprawy uznało, że zaskarżona decyzja Burmistrza Gminy i Miasta G. wydana została w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa oraz procedurą i jako taka nie zasługuje na zmianę bądź uchylenie. Kolegium podkreśliło, że w sprawie niniejszej bezspornym pozostaje, że J. K. jest osobą niepełnosprawną całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji w sposób trwały, co wynika z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 29 listopada 1999r. Wnioskiem z dnia 29 lutego 2012r. B. S. - bratanek J. K. zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ciotką. Orzekając o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stanęło na stanowisku, że wskazane powyżej przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie dają obecnie podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie innej niż wskazana w art. 17 ust. 1 i ust. 1a. Wobec ustalenia, że B. S. jest bratankiem J. K., Kolegium przyjęło, że nie jest On osobą na której ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny, określony przepisami art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a zatem, kierując się treścią art. 17 ust. 1 i ust. 1a w/w ustawy o świadczeniach rodzinnych - skarżący nie zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Na marginesie Kolegium dodało, że B. S. w oświadczeniu z dnia 28 lutego 2012r. podał, że jest rolnikiem oraz podlega ubezpieczeniu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Jest to okoliczność, która uniemożliwia uzyskanie przez B. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego również w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, wynikających z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tych warunkach Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. orzekło jak na wstępie. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję wniósł B. S., stwierdzając, że nie może się zgodzić z tym, że jako bratanek nie jest uprawniony do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego na Jego ciocię J. K., która ma 86 lat i jest osobą samotną /wszyscy krewni w pierwszej linii nie żyją/, a żyjące rodzeństwo też już jest wiekowe i samo potrzebuje pomocy. Ciocia skarżącego ma przyznaną I grupę inwalidztwa od 29 listopada 1999r. przez lekarza orzecznika ZUS. Od tego czasu minęło już 13 lat a jej stan zdrowia znacznie się pogorszył. Często choruje /ma skłonności do przeziębień/. Ma silną osteoporozę, źle słyszy i źle widzi. Sama nigdzie nie może się poruszać, stąd skarżący wozi ją do lekarzy i poświęca dużo czasu. Dwa lata temu lekarz zażyczył, aby ktoś z rodziny przychodził z nią na wizyty lekarskie, ponieważ nie można się z nią porozumieć. Ciocia zwróciła się o pomoc do skarżącego i od tego czasu skarżący pomaga jej we wszystkim. Robi zakupy, pranie, wszystkie prace porządkowe i przez całą zimę nosi węgiel. Jej stan zdrowia nie pozwala na samodzielną egzystencję. Organy odmówiły świadczenia ze względu na dalszy stopień pokrewieństwa, ale w jej przypadku inne nie może zaistnieć. Skarżący zauważył, że gdyby ciocia zwróciła się MGOPS o pomoc na pewno by ją uzyskała ze względu na swój wiek i stan zdrowia, ale czy pracownik pomocy społecznej byłby na każde wezwanie, kiedy zachoruje i u lekarza poświęciłby swojemu podopiecznemu około 3-4 godzin /tyle trwa oczekiwanie u lekarza specjalisty - okulista, reumatolog, stomatolog, itp./, a oprócz tego jeszcze zrobić zakupy i pomóc w pracach domowych. Nadto skarżący wskazał, że oprócz cioci pomaga również swojej mamie, na którą wcześniej pobierał świadczenie pielęgnacyjne. Zasiłek miał przyznany tylko na kilka miesięcy, ponieważ pierwszą decyzję o niepełnosprawności otrzymała na okres jednego roku. Potem dostała na stałe i w tym czasie zmieniły się przepisy /obydwoje rodzice muszą posiadać orzeczenia o niepełnosprawności/. Wówczas też składał oświadczenie, że jest rolnikiem i nie przeszkadzało to w uzyskaniu świadczenia. W związku z powyższym wnosi o rozpatrzenie Jego sprawy i zajęcie stanowiska. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Działając zaś w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269/ w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwaną dalej p.p.s.a. /t.j. Dz. U. z 2012r., poz.270/, Wojewódzki Sąd Administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza i w zależności od tej oceny orzec w sposób przewidziany w art. 145 lub art. 151 p.p.s.a. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Sąd stosownie do zapisu art. 134 p.p.s.a. nie jest związany granicami skargi. Przepis ten umożliwia Sądowi wszechstronne i obiektywne zbadanie sprawy niezależnie od podniesionych zarzutów. Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, Sąd stwierdził, że skarga nie może być uwzględniona, jako że ocena przeprowadzonego postępowania oraz stanowisko organu odwoławczego nie daje podstaw do uchylenia tak zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.. Niesporne jest w niniejszej sprawie, że zaskarżoną decyzją z dnia [...], nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia[...], nr [...] , który to organ powołując się m.innymi na przepis art.17 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz.992 ze zm.) - odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawą odmowy było ustalenie, że skarżący nie należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki. Zatem kluczową kwestią jest udzielenie odpowiedzi, czy w okolicznościach niniejszej sprawy i obowiązującego stanu prawnego, zasadnie odmówiono skarżącemu przyznania przedmiotowego świadczenia . Zważyć należy, że podstawą materialnoprawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu (pkt 1), innym osobom, na których, zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (zwanym dalej k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 2), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 3) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przesłanek podmiotowych dotyczy również art. 17 ust.1a w/w ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Zdaniem Sądu, przytoczone wyżej brzmienie przepisów omawianej ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może budzić wątpliwości co do tego, że ustawodawca uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom niż matka, ojciec czy opiekun faktyczny dziecka, które nie podejmują lub rezygnują z pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, od tego czy na osobach tych ciąży wobec osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obowiązek alimentacyjny zdefiniowany w art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - sprowadza się do dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i obciąża on krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei zgodnie z art. 617 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, natomiast krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Stopień pokrewieństwa określa się zaś według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Ustawodawca ustala jednocześnie kolejność zobowiązanych stanowiąc w art. 129 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Wskazać przy tym należy, że zstępni w stosunku do uprawnionego do alimentacji to jego dzieci, wnuki, prawnuki, zaś wstępni to rodzice, jak i dziadkowie Jeżeli zatem ustalenie podmiotów uprawnionych do wnioskowania o świadczenie pielęgnacyjne wymaga wskazania osób zobowiązanych do alimentacji, to należy uznać, że słusznie stwierdziły w niniejszej sprawie organy administracji brak po stronie skarżącego uprawnienia do przyznania przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego. Niesporne jest bowiem w sprawie, że skarżący ubiega się o przedmiotowe świadczenie z tytułu opieki sprawowanej nad ciocią, tj. siostrą ojca. Podkreślić przy tym należy, że rodzeństwo rodziców należy w myśl cyt. wyżej art. 617 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - do krewnych w linii bocznej, którzy zgodnie zaś z przytoczonym wyżej art. 128 k.r.o. - nie są obciążeni obowiązkiem alimentacyjnym. Konsekwencją tegoż jest to, że skarżący nie należy do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 i ust.1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zważyć przy tym należy, że przepisu art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust.1a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie można interpretować w ten sposób, że osoba rezygnująca z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ma prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jakimkolwiek członkiem rodziny, nawet dalekim krewnym, i to bez względu na ciążący na tej osobie obowiązek alimentacyjny Jak to już wyżej Sąd zauważył, warunkiem przyznania takiego świadczenia jest przynależność osoby wnioskującej o nie do kręgu najbliższych krewnych podopiecznego, do których ustawodawca zaliczył (art. 17 ust. 1 omawianej ustawy o świadczeniach rodzinnych) - matkę, ojca oraz innych krewnych pod warunkiem jednak, że spoczywa na nich obowiązek alimentacyjny, jak też opiekunów faktycznych dziecka. Pogląd podobny do poglądu Sądu orzekającego w niniejszej sprawie został wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 5 listopada 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1646/10 (Lex nr 750704), zgodnie z którym: "Obowiązek dostarczenia środków utrzymania obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo, czyli, np. wnuka wobec babci, ale obowiązku takiego nie posiada żona tego wnuka wobec babci swojego męża. W konsekwencji nie jest ona osobą podmiotowo uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika bowiem, że aby takie prawo uzyskać, osoba ubiegająca się o nie musi być ustawowo obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, stosownie do art. 128 k.r.o." W okolicznościach niniejszej sprawy, nie jest tym samym konieczne rozpatrywanie, czy skarżący spełnia drugi z wymaganych warunków przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego postaci niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wskazując informacyjnie przy tym, że Naczelny Sąd Administracyjny uchwałą z dnia 11 grudnia 2012r., sygn.akt I OPS 5/12 przyjął, iż cyt.: "...Prowadzenie gospodarstwa rolnego stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art.17 ust.1 w związku z art.3 pkt.22 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ...". Istotne przy tym jest także i to, że przepisy dotyczące świadczeń pielęgnacyjnych mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Oznacza to, że rozpoznające sprawę organy nie mają żadnej swobody w rozstrzyganiu o ich przyznanie. O przyznaniu świadczenia decyduje wyłącznie spełnienie ustawowych przesłanek, jako, że przepisy omawianej ustawy nie przewidują możliwości uznaniowego ustalania kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Reasumując, należy stwierdzić, że orzekające w sprawie organy dokonały prawidłowej interpretacji art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych i w oparciu o nią zasadnie nie uznały skarżącego za osobę uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ciocią. Jak to już wyżej Sąd zauważył, skarżący niewątpliwie nie należy do kręgu osób, na których spoczywa względem podopiecznej obowiązek alimentacyjny, gdy zaś prawo do ubiegania się o przedmiotowe świadczenie wywodzi się właśnie z tego obowiązku. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że podnoszone przez skarżącego okoliczności związane tak z trudnościami związanymi ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną ciocią, jak i sytuacją materialną, aczkolwiek bardzo istotne z punktu widzenia skarżącego, nie mogły być uwzględnione przez Sąd z tej to przede wszystkim przyczyny, iż względy społeczne, czy też sprawiedliwości społecznej Sąd ten nie może brać pod uwagę, jako, że dotyczą one sfery pozaprawnej. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz.270) skargę oddalił.