IV SA/Wr 480/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant Anna Rudzińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 27 października 2011 r. sprawy ze skargi S. J. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...], nr [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 144 i art. 219 k.p.a., po rozpatrzeniu zażalenia S. J., zwanego dalej skarżącym, na postanowienie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego we W. z dnia [...], nr [...] o odmowie wydania zaświadczenia o treści żądanej przez skarżącego, tj., że według dokumentacji Urzędu Stanu Cywilnego we W. dotyczącej S. J., syna B. i L., urodzonego [...], zmarłego [...], K. H. nie figuruje jako żona S. J. - Wojewoda [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu postanowienia podał, że w/w postanowieniem z dnia [...] organ I instancji odmówił wydania zaświadczenia o treści żądanej przez skarżącego. W uzasadnieniu owego postanowienia podano, że w dniu 29 kwietnia 2011 r. do Urzędu Stanu Cywilnego we W. wpłynął wniosek skarżącego o wydanie zaświadczenia, że według dokumentacji Urzędu Stanu Cywilnego we W. K. H. nie figuruje jako żona S. J. Organ I instancji ustalił, że w akcie zgonu S. J., zmarłego [...] w H. (Kanada), zarejestrowanym w księdze zgonów USC we W. pod nr [...], w części III aktu "Dane dotyczące małżonka osoby zmarłej" w punkcie l figuruje nazwisko i imię "H. K.". W związku z powyższym odmowa wydania zaświadczenia o treści żądanej przez wnioskodawcę jest w ocenie organu I instancji zasadna. Skarżący złożył zażalenie na w/w postanowienie organu I instancji, zarzucając mu oczywistą bezzasadność i wniósł o uchylenie owego postanowienia i nakazanie organowi I instancji wydania zaświadczenia żądanej treści. W uzasadnieniu podniósł, że zgodnie z tezą postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 2006 r. sygn. II CSK 62/06, akt zgonu zawierający informację o stanie cywilnym osoby zmarłej, wynikającym z zawarcia małżeństwa oraz dane dotyczące małżonka tej osoby nie stanowią dowodu pozostawania osoby zmarłej w chwili śmierci w związku małżeńskim. Wyłącznym dowodem zawarcia związku małżeńskiego jest akt małżeństwa, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 4 w związku z art. 61 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego, a inne akty stanu cywilnego nie stanowią dowodu zawarcia małżeństwa. Podniósł, że S. J. do dnia swojej śmierci pozostawał w związku małżeńskim z M. G. W.-J., a dowodem na powyższe jest odpis skrócony aktu małżeństwa w/w osób z adnotacją, że małżeństwo ustało na skutek śmierci małżonka z dniem [...]. Ponadto inne okoliczności (brak danych dotyczących daty i miejsca urodzenia K. H., jej obywatelstwa, pochodzenia, miejsca zamieszkania na terenie Polski oraz miejsca zamieszkania i pobytu na terenie Kanady) prowadzą do wniosku, że brak jest jakichkolwiek realnych przesłanek do przyjęcia, że S. J. zawarł małżeństwo z K. H. Rozpatrując powyższe zażalenie organ II instancji wskazał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 219 w związku z art. 218 k.p.a. Z przywołanych przepisów wynika, że organ administracji publicznej obowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, które wynikają z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź z innych posiadanych danych, a odmowa wydania zaświadczenia lub zaświadczenia o treści żądanej przez osobę ubiegającą się o zaświadczenie następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Mając powyższe na uwadze, Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego we W. odmówił wydania zaświadczenia o treści żądanej przez wnioskodawcę. Organ odwoławczy wskazał, że jak wynika z dokumentów nadesłanych przez organ I instancji, w dniu [...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego we W. wpisał na wniosek skarżącego, w trybie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2004 r. nr 161, poz. 1688 ze zm.), do ksiąg zgonów tamtejszego Urzędu pod nr [...] odpis aktu zgonu nr [...] wydany [...] przez Urząd Stanu Cywilnego prowincji O. (Kanada). Podstawą wpisania aktu zgonu do księgi był oryginał kanadyjskiego aktu zgonu wraz z urzędowym tłumaczeniem na język polski. Z powyższego dokumentu wynika, że w dacie zgonu S. J. był żonaty (rubryka 8), a osobą informującą o jego zgonie była K. H., wpisana do aktu jako żona (rubryki 9, 17 i 18). Organ II instancji ustalił, że Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego we W. sporządził akt zgonu nr [...] dotyczący S. J. zgodnie z treścią dokumentu przedstawionego do wpisu i w rubryce III aktu "Dane dotyczące małżonka osoby zmarłej" w punkcie l "Nazwisko i imię /imiona " wpisał: "H. K.". Z powyższego zdaniem organu odwoławczego wynika, że wydanie zaświadczenia, że: według dokumentacji Urzędu Stanu Cywilnego we W. dotyczącej S. J., syna B. i L., urodzonego [...], zmarłego [...] K. H. nie figuruje jako żona S. J., byłoby bezpodstawne. W tej sytuacji wniosek skarżącego o wydanie zaświadczenia powyższej treści uznano za nieuzasadniony. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił oczywistą bezzasadność w świetle okoliczności, że zachodzą wszelkie podstawy do wydania zaświadczenia zgodnie z żądaniem wnioskodawcy zarówno o charakterze prawnym jak i fatycznym. W uzasadnieniu skargi podtrzymał stanowisko zawarte w zażaleniu. Powołując się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 2006 r. sygn. II SSK 62/06 zarzucił, że akt zgonu zawierający informację o stanie cywilnym osoby zmarłej, wynikającą z zawarcia małżeństwa oraz dane dotyczące małżonka tej osoby nie stanowią dowodu pozostawania osoby zmarłej w chwili śmierci w związku małżeńskim. Jako podstawę owego orzeczenia Sąd Najwyższy powołał art. 67 ust. 1, art. 4 w związku z art. 61 oraz art. 21 ust. 3 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 4 w związku z art. 61 owej ustawy, wyłącznym dowodem zawarcia związku małżeńskiego jest akt małżeństwa, czyli taki dokument, który stwierdza, że określone osoby złożyły w określonym miejscu i czasie oraz w przewidzianej prawem formie zgodne oświadczenia woli o wstąpieniu w związek małżeński. Inne zatem akty stanu cywilnego nie stanowią dowodu zawarcia małżeństwa. Powołując się na zasadę wyłączności mocy dowodowej, wskazał na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 2009 r. sygn. V CSK 401/08, zgodnie z którym, aby udowodnić zaszłe za granicą zawarcie małżeństwa, należy w przypadku braku polskiego aktu stanu cywilnego posłużyć się wypisem aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą, jako wyłącznym dowodem wymienionego zdarzenia. Skoro brak jest dowodu na zawarcie małżeństwa, to należy domniemywać, że takie małżeństwo nie istniało. Podniósł dalej, że w świetle art. 1145 kpc, na gruncie prawa polskiego, jak stwierdził Sąd Okręgowy we W. w wyroku z dnia 12 stycznia 2011 r. sygn. XIII RC 654/09, S. J. do dnia swojej śmierci pozostawał w związku małżeńskim z M. G. W. – J. Kolejnym dowodem na potwierdzenie powyższego jest skrócony odpis aktu małżeństwa S. J. z M. G. W. – J., w którym widnieje adnotacja, że małżeństwo ustało wskutek śmierci małżonka z dniem [...]. Z dniem [...] M. G. W. – J. została wdową po S. J. Zachodzi brak jakichkolwiek przesłanek do przyjęcia, że S. J. zawarł związek małżeński z K. H. Brak jakichkolwiek danych, niemożliwe do ustalenia data i miejsce urodzenia K. H., jej obywatelstwo, pochodzenie, historia emigracji, miejsce zamieszkania na terenie Polski uniemożliwiły Wojewodzie M., do którego zwrócił się Wojewoda D., wydanie decyzji stwierdzającej obywatelstwo polskie K. H. Stąd decyzja odmowna Wojewody M. w tym przedmiocie z dnia [...]. W tej sytuacji istnieje wątpliwość co do istnienia tej osoby. Ponadto miejsce zamieszkania i pobytu K. H. na terenie Kanady też nie jest znane, a Konsul Generalny w Kanadzie nie był również w stanie potwierdzić faktu istnienia małżeństwa S. J. z K. H. Nie istnieją także dokumenty, które świadczyłyby o zgonie K. H. W tej sytuacji w świetle obowiązujących przepisów prawa zachodzą zdaniem skarżącego wszelkie podstawy do wydania żądanego zaświadczenia zgodnego z interesem prawnym skarżącego dążącego do sfinalizowania sprawy spadkowej po zmarłym S. J. Skarżący podniósł, że na gruncie prawa polskiego żoną S. J. do dnia jego śmierci pozostawała G. W. – J. Podniósł, że odmowa wydania zaświadczenia, że K. H. nie figuruje jako żona S. J. stoi w sprzeczności z art. 36 i 37 Konstytucji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 184 Konstytucji RP z 1997r. i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i sporów o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obowiązującym w dacie ich wydania. Sąd administracyjny nie rozważa kwestii, czy akt organu administracji publicznej jest słuszny, lecz czy mieści się w granicach obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP i art. 6 k.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, co oznacza nakaz działania na podstawie przepisów prawa w dacie rozstrzygania sprawy indywidualnej. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego m.in. postanowienia wydanego w postępowaniu administracyjnym (art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie brak jest postaw do stwierdzenia takiego naruszenia. W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji w niczym nie naruszają prawa. Skarga zatem nie mogła być uwzględniona. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy działu VII Kodeksu postępowania administracyjnego regulujące postępowanie dotyczące wydawania zaświadczeń, które stanowi swoiste, bo uproszczone i w znacznym stopniu odformalizowane postępowanie o charakterze administracyjnym, obowiązujące organy administracyjne przy podejmowaniu czynności materialno -technicznych polegających na urzędowym potwierdzaniu stanu faktycznego lub prawnego. Należy wyraźnie oddzielić od siebie zaświadczenia wydawane na podstawie art. 217 k.p.a. od decyzji administracyjnych, o których mowa w art. 104 k.p.a. Zgodnie z art. 217 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie. Pojęcie zaświadczenia zostało w doktrynie sprecyzowane i określone jako "przewidziane w przepisach prawnych potwierdzenie pewnego stanu rzeczy przez właściwy organ państwowy lub społeczny na żądanie zainteresowanej osoby" (J.Lang, Zaświadczenia w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego, Organizacja, Metody, Technika 1988, Nr 2, s. 14). W myśl § 2 tego przepisu, zaświadczenie wydaje się w oparciu o dwie odrębne przesłanki: pkt 1 - jeżeli przepis prawa wymaga potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego lub: pkt 2 - gdy osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. Jeśli chodzi o drugi przypadek, który - jak wynika z wniosku skarżącego - ma miejsce w niniejszej sprawie, organ administracji obowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź innych danych znajdujących się w jego posiadaniu (art. 218 § 1 k.p.a.). Organ administracji może przed wydaniem zaświadczenia przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające (art. 218 § 2 k.p.a.). Prowadzenie takiego postępowania wyjaśniającego opierać się może jedynie na danych zawartych w posiadanej przez organ dokumentacji. Z powyższego wynika, że postępowanie w sprawach wydawania zaświadczeń stanowi rodzaj uproszczonego i w znacznym stopniu odformalizowanego postępowania o charakterze administracyjnym. Przed wydaniem zaświadczenia organ może przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające. Zaświadczenie jest aktem wiedzy, a nie woli organu i nie ma charakteru prawotwórczego. Zaświadczenie nie rozstrzyga bowiem żadnej sprawy, nie tworzy nowej sytuacji prawnej, ani nie kształtuje bezpośrednio stosunku prawnego. Zaświadczeniem organ potwierdza jedynie istnienie określonego stanu na podstawie posiadanych już danych, a postępowanie wyjaśniające, o jakim mowa w art. 218 § 2 k.p.a., spełnia tylko pomocniczą rolę przy ustalaniu treści zaświadczenia. Odnosi się ono do zbadania okoliczności wynikających z istniejących ewidencji, rejestrów i innych danych, bądź też wyjaśnienia czy dane te odnoszą się do osoby wnioskodawcy, faktów, stanu prawnego, którego poświadczenia domaga się zainteresowany, a także ustalenia ewentualnych ich dysponentów. Zaświadczenia są oświadczeniami wiedzy. Odmowa wydania zaświadczenia o treści żądanej przez osobę ubiegającą się o nie następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie (art. 219 k.p.a.). Odmowa wydania zaświadczenia może nastąpić w trzech przypadkach, tj. przy braku interesu prawnego wnioskodawcy, w przypadku niewłaściwości organu, do którego skierowano żądanie, bądź - co miało miejsce na gruncie stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, gdy nie można spełnić żądania odnośnie treści zaświadczenia. Podkreślenia wymaga, że zaświadczenie jest aktem wiedzy, a nie woli organu i nie ma charakteru prawotwórczego. Zaświadczenie nie rozstrzyga bowiem żadnej sprawy, nie tworzy nowej sytuacji prawnej, ani nie kształtuje bezpośrednio stosunku prawnego. Zaświadczeniem organ potwierdza jedynie istnienie określonego stanu na podstawie posiadanych już danych, a postępowanie wyjaśniające, o jakim mowa w art. 218 § 2 k.p.a., spełnia tylko pomocniczą rolę przy ustalaniu treści zaświadczenia. (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 04.02.2010 r. sygn. II SA/Bd 1112/09, lex nr 559700). Przedmiotem postępowania wyjaśniającego w sprawach wydawania zaświadczeń nie może być analizowanie zmian w stanie prawnym i wyprowadzanie z tego odpowiednich wniosków, ani dokonywanie ocen prawnych. Wydanie zaświadczenia, o którym mowa w art. 217 k.p.a. jest czynnością materialnotechniczną, a prowadzone postępowanie wyjaśniające w tym zakresie potwierdza wyłącznie określone fakty lub stan prawny. W ramach takiego postępowania organ bada, jakiego rodzaju źródło może zawierać żądane dane, a także czy dane te dotyczą stanu faktycznego bądź prawnego, którego poświadczenia domaga się wnioskodawca. Z przyczyn powyższych nie można w drodze zaświadczenia wywoływać skutków kształtujących stosunki prawne. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27.11.2007 r. sygn. I SA/Wa 1109/07, lex nr 424769). Zgodnie z treścią przepisu art. 218 § 2 k.p.a. organ administracji publicznej nie może wydać zaświadczenia nie tylko wówczas, gdy w ogóle nie dysponuje określonymi danymi, ale również w sytuacji, gdy dane będące w jego posiadaniu dotyczą przedmiotu żądania, ale ich treść jest rozbieżna z informacjami, których potwierdzenia dotyczy żądanie. (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 23.10.2007 r. sygn. II SA/Bk 487/07, lex nr 340475). W takiej sytuacji organ może jedynie wydać postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia. W wyroku z dnia 17.11.1999 r. sygn. III SA 209/99 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "W postępowaniu o wydaniu zaświadczenia organ administracji publicznej nie rozstrzyga co do istoty w całości ani też w części żadnej sprawy administracyjnej. W wydanym zaświadczeniu potwierdza określone fakty lub stan prawny." (lex nr 46231). Mając na względzie z jednej strony to, co powiedziano wyżej, z drugiej zaś niekwestionowane przez skarżącego okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, należy uznać, że organ administracji trafnie odmówił wydania zaświadczenia żądanej treści. Wskazać należy, że w zgłoszonym wniosku skarżący domagał się wydania zaświadczenia, że: według dokumentacji Urzędu Stanu Cywilnego we W. dotyczącej S. J., syna B. i L., urodzonego [...], zmarłego [...], K. H. nie figuruje jako żona S. J. Z prawidłowych i niekwestionowanych przez skarżącego ustaleń poczynionych w sprawie przez organy administracji wynika, że w dniu [...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego we W. wpisał na wniosek skarżącego, w trybie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2004 r. nr 161, poz. 1688 ze zm.), do ksiąg zgonów tamt. Urzędu pod nr [...] odpis aktu zgonu nr [...] wydany w dniu [...] przez Urząd Stanu Cywilnego prowincji O. (Kanada). Podstawą wpisania aktu zgonu do księgi był oryginał kanadyjskiego aktu zgonu wraz z urzędowym tłumaczeniem na język polski. Z powyższego dokumentu wynika, że w dacie zgonu S. J. był żonaty (rubryka 8), a osobą informującą o jego zgonie była K. H., wpisana do aktu jako żona (rubryki 9, 17 i 18). Skoro ze sporządzonego przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego we W. aktu zgonu nr [...] dotyczącego S. J., zgodnie z treścią dokumentu przedstawionego do wpisu, w rubryce III aktu: "Dane dotyczące małżonka osoby zmarłej" w punkcie l: "Nazwisko i imię /imiona " wpisano: "H. K.", to organ administracji nie mógł wydać zaświadczenia żądanej treści, a mianowicie, że: "według dokumentacji Urzędu Stanu Cywilnego we W. dotyczącej S. J., syna B. i L., urodzonego [...], zmarłego [...], K. H. nie figuruje jako żona S. J.". Treść bowiem zaświadczenia pozostawałaby w sprzeczności z treścią posiadanych przez organ dokumentów, skoro w sporządzonym akcie zgonu S. J. K. H. figuruje jako jego żona. W tej sytuacji tak sformułowane żądanie wniosku nie mogło być uwzględnione, co organy rozpoznające sprawę trafnie oceniły. Z motywów zarówno zażalenia, jak i skargi wynika, że skarżący w istocie domaga się dokonania w drodze zaświadczenia oceny prawnej posiadanych przez organ dokumentów i wydania na podstawie owej oceny zaświadczenia określonej treści, które miałoby stanowić rozstrzygnięcie spornej kwestii pozostawania przez zmarłego S. J. w chwili jego śmierci w związku małżeńskim z K. H., co nie jest możliwe w trybie uregulowanym w dziale VII Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczącym wydawania zaświadczeń. Podkreślić należy, że treścią zaświadczenia, o jakim mowa w art. 218 § 1 k.p.a., może być jedynie potwierdzenie faktów lub stanu prawnego wynikających z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Przedmiotem zaświadczenia nie może być natomiast ocena prawna faktów, jak tego w istocie domaga się skarżący w drodze zaświadczenia. W świetle powyższego postanowienia zaskarżonej treści uznać należy za prawidłowe. W niczym bowiem nie naruszają przepisów prawa. Skarga zatem jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.