IV SA/Wr 484/15

Ewa Orłowska – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata, ustanowionego z urzędu, K. W. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości [...] zł ( powiększonych o stawkę podatku VAT) w sprawie ze skargi L. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: I. przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu adwokatowi, ustanowionemu z urzędu, wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w wysokości 240 zł wraz ze stawką podatku VAT w kwocie 55,20 zł, czyli ogółem 295,20 zł; II. odmówić przyznania wynagrodzenia w pozostałym zakresie; III. zasądzić zwrot wydatków w kwocie 8,40 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 2 lutego 2016 r. oddalił w całości skargę. Wyrok ten wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu w dniu 8 marca 2106 r. Postanowieniem referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 29 lutego 2016 r. przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Okręgowa Rada Adwokacka dnia 7 marca 2016 r. wyznaczyła pełnomocnika z urzędu adwokata K. W. Pismem z dnia 7 kwietnia 2016 r. adwokat z urzędu sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wspomnianego wyroku Sądu. Opinia ta zawiera wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, tj wynagrodzenia w kwocie 360 zł powiększonego o stawkę podatku VAT z uwzględnieniem sporządzenia pisma prezentującego stanowisko pełnomocnika w sposób przekraczający zwykłą staranność i związany z tym niezbędny nakład i czas pracy poświęcony na zapoznanie się i przygotowanie sprawy oraz podjęcie decyzji o zasadności sporządzenia skargi kasacyjnej bądź opinii o braku podstaw do jej wywiedzenia. Wniósł również o zwrot uzasadnionych wydatków poniesionych na korespondencję ze skarżącym w wysokości 8,40 zł. Wniosek ten zawiera także oświadczenie, że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części. Do opinii o braku podstaw o wniesienia skargi kasacyjnej pełnomocnik dołączył jej odpis oraz kopie potwierdzeń nadania dwóch przesyłek poleconych na adres skarżącego w dniach 22 marca i 7 kwietnia 2016 r. (4,20 zł x 2). Zgodnie z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 powołanej ustawy do czynności referendarza sądowego w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy m. in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi lub radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. W rozpoznawanej sprawie orzeczenie Sądu I instancji oddalające skargę zostało wydane w dniu 2 lutego 2016 r., a opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej została złożona w Sądzie w dniu 7 kwietnia 2016 r., więc szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu reguluje w niniejszej sprawie nowe rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801), które zgodnie z § 23 tego rozporządzenia weszło w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. Jedynie w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego nowego rozporządzenia, stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, co wynika z treści § 22 tego nowego rozporządzenia. Przepis ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie gdyż, jak już wyżej wskazano, postępowanie sądowe w I instancji zakończyło się w dniu 2 lutego 2016 r. wyrokiem oddalającym skargę, a więc już po wejściu w życie tego nowego rozporządzenia, tym samym do wynagrodzenia za sporządzenie, po dacie wejścia w życie tego nowego rozporządzenia, opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od orzeczenia Sądu wydanego również po dacie wejścia w życie nowego rozporządzenia należy stosować przepisy tego nowego rozporządzenia. W myśl § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" tego rozporządzenia opłaty maksymalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi: za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% opłaty maksymalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam adwokat w drugiej instancji - 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł. Opłata o której mowa w pkt 1 dotycząca postępowania przed sądem administracyjnym w I instancji, wszczętego po wejściu w życie nowego rozporządzenia do którego nawiązuje § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" rozporządzenia, wynosi zgodnie z pkt 1 lit "c" 480 zł. Natomiast w myśl § 4. ust. 1 rozporządzenia opłatę ustala się w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Rozdział IV, czyli § 21, reguluje opłaty maksymalne w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do ust. 2 tego przepisu ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej opłaty maksymalnej następuje z uwzględnieniem stopnia zawiłości sprawy oraz nakładu pracy adwokata oraz wkładu jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, wartości przedmiotu sprawy, wkładu pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie, a także trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności. W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik z urzędu wniósł o przyznanie maksymalnego wynagrodzenia w wysokości 360 zł powiększonego o podatek VAT. Żądana kwota stanowi maksymalną opłatę, jaką może zasądzić sąd na rzecz pełnomocnika z urzędu, uregulowaną w treści § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" nowego rozporządzenia, z którego wynika, że opłata maksymalna wynosi w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji: za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 75% opłaty maksymalnej określonej w pkt 1 tego przepisu jeżeli sprawy nie prowadził ten sam adwokat w drugiej instancji. Z przepisu tego wynika również, że opłata maksymalna w niniejszej sprawie w drugiej instancji nie może wynosić mniej niż 240 zł. Wynagrodzenie w kwocie 360 zł stanowi bowiem 75 % opłaty maksymalnej dotyczącej postępowania przed sądem I instancji, uregulowanej w § 21 ust. 1 pkt 1 lit "c", do którego nawiązuje powyższy przepis § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" nowego rozporządzenia (480 x 75 % =360 zł). Przepis § 4 ust. 2 tego nowego rozporządzenia określa przesłanki, które należy uwzględnić przy ustaleniu opłaty maksymalnej przekraczającej opłatę wskazaną w ust.1 tego przepisu. Do przesłanek tych należy m. in. uwzględnienie stopnia zawiłości sprawy oraz nakładu pracy adwokata oraz wkładu jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie wkładu pracy adwokata w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie. Ustawodawca określając wysokość stawek minimalnych za poszczególne czynności lub za udział w poszczególnych postępowaniach dokonał precyzyjnego rozważenia i uwzględnienia wszelkich okoliczności charakterystycznych dla danego typu spraw. W przyjętych stawkach minimalnych oddana została wycena koniecznego nakładu pracy po stronie pełnomocnika związana ze specyfiką określonego rodzaju postępowań. Jednocześnie ustawodawca pozostawił możliwość uwzględnienia przez sąd pewnych nadzwyczajnych, szczególnych okoliczności, które pojawiając się w danej sprawie zwiększają diametralnie nakład pracy niezbędnej do prawidłowej realizacji obowiązków profesjonalnego pełnomocnika procesowego (post. Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt III AKz 643/09, LEX nr 553823). Orzeczenie to znajduje zastosowanie w rozpoznawanej sprawie mimo, iż nawiązuje ono stawek minimalnych zawartych w poprzednim rozporządzeniu, według których należało ustalić wynagrodzenie za czynności podjęte przez pełnomocnika z urzędu, które nie mogło być niższe od tych stawek minimalnych. Rozporządzenie to przewidywało także możliwość podwyższenia stawki minimalnej i do tej kwestii odnosi się stanowisko zawarte w powyższym orzeczeniu, że sąd może uwzględnić pewne nadzwyczajne, szczególne okoliczności, które pojawiając się w danej sprawie zwiększają diametralnie nakład pracy niezbędnej do prawidłowej realizacji obowiązków profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Obecne nowe rozporządzenie nie zawiera co prawda pojęcia stawek minimalnych, lecz w przepisie § 4 ust. 1 stanowi jednoznacznie o ustaleniu wysokości opłaty. Zgodnie z tym przepisem opłatę ustala się w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Natomiast pojęcie tej opłaty reguluje § 2 pkt 1 tego rozporządzenia, w myśl którego koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia. Z brzmienia przepisów § 4 ust 1 i § 2 pkt 1 nowego rozporządzenia wynika zatem, że obecnie "opłatą" ("stawką") minimalną z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu jest opłata w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4. Najniższa opłata wynosi więc co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej. Zgodzić się należy ze stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie, że nie ma powodów do podwyższenia stawki wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu, gdy jego aktywność w wypełnianiu obowiązków w toku całego postępowania nie przekracza granic zwykłej staranności (post. SA w Krakowie z dnia 13 września 2006 r., II AKz 350/06, KZS 2006/10/21). W niniejszej sprawie pełnomocnik z urzędu został ustanowiony po wydaniu przez Sąd I instancji wyroku oddalającego skargę. Natomiast aktywność pełnomocnika z urzędu w postępowaniu w II instancji przejawiła się w przejrzeniu akt sprawy w dniu 14 marca 2016 r. i sporządzeniu pismem z dnia 7 kwietnia 2016 r. wspomnianej opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W opinii tej pełnomocnik wskazał, że wnosi o przyznanie wynagrodzenia w kwocie 360 zł z uwagi na to, że pismo prezentujące jego stanowisko pełnomocnika zostało sporządzone w sposób przekraczający zwykłą staranność oraz z uwagi na niezbędny nakład i czas pracy poświęcony na zapoznanie się i przygotowanie sprawy oraz podjęcie decyzji o zasadności sporządzenia skargi kasacyjnej bądź opinii o braku podstaw do jej wywiedzenia. W treści opinii przedstawił stan faktyczny sprawy oraz stanowisko organów administracji, stanowisko skarżącego i stanowisko sądu. Ponadto w uzasadnieniu podstaw do odmowy sporządzenia skargi kasacyjnej powołał się na orzecznictwo sądowe i dokonał analizy akt postępowania administracyjnego, w tym kwestionariusza aktualizacji wywiadu środowiskowego, oświadczeń skarżącego, z których wynika brak współdziałania skarżącego w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej (str. 6 opinii ). W opinii tej stwierdził, że Sąd nie uchybił przepisom prawa materialnego i przepisom postępowania, które dawałyby podstawę do wywiedzenia skargi kasacyjnej. Z uwagi na przedstawione wyżej okoliczności należało przyznać pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej według najniższej opłaty maksymalnej, czyli w kwocie 240 zł, o której mowa w przepisie § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" nowego rozporządzenia, z którego wynika, że opłata maksymalna za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie może wynosić mniej niż 240 zł. Z tych względów w pkt I sentencji przyznano pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w kwocie 240 zł, powiększone o stawkę podatku VAT w wysokości 55,20 zł, czyli łącznie 295,20 zł (240 + 55,20 = 295,20 zł). W świetle powyższego, przyjąć trzeba, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do zasądzenia z tytułu sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynagrodzenia przekraczającego kwotę 240 zł, tj. do przyznania wynagrodzenia według pełnej opłaty maksymalnej w kwocie 360 zł. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1402/06 uchylającym zaskarżony wyrok oraz decyzje organów administracji obu instancji stwierdził bowiem, że zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego w podwójnej wysokości stawki minimalnej Sąd ten wziął pod uwagę skomplikowany charakter sprawy, mający swe źródła w niejasnym stanie prawnym, a także wkład pracy adwokata polegający na rzetelnym i wyczerpującym sporządzeniu skargi kasacyjnej, przez co walnie przyczynił się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. W niniejszej zaś sprawie nie zaistniały powołane w tym wyroku przesłanki, które uzasadniałyby przyznanie wynagrodzenia według pełnej opłaty maksymalnej, gdyż została sporządzona opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. . W tej sytuacji należało w pkt II sentencji odmówić przyznania wynagrodzenia w pozostałym zakresie, tj. w zakresie przekraczającym kwotę, określoną w pkt I sentencji, czyli kwotę powyżej 240 zł. Ponadto w myśl § 2 pkt 2 nowego rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej, obejmują również niezbędne i udokumentowane wydatki adwokata. W świetle powyższego należało w pkt III sentencji zasądzić zwrot wydatków z tytułu nadania dwóch przesyłek poleconych na adres skarżącego w kwocie 4,20 zł każda z nich, czyli łącznie 8,40 zł. Z tych względów, na podstawie art. 250 i art. 258 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 21 ust. 1 pkt 2 lit "b" i pkt 1 lit "c" oraz § 4 ust. 1, 2 i 3 i § 2 pkt 2 rozporządzenia w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, orzeczono jak w sentencji.