IV SA/Wr 494/15

Ewa Orłowska – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata, ustanowionego z urzędu P. Ż. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku stałego postanawia: I. przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu adwokatowi, ustanowionemu z urzędu, wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 29 września 2015 r. o odrzuceniu skargi w wysokości 180 zł wraz ze stawką podatku VAT w kwocie 41,40 zł, czyli ogółem 221,40 zł; II. odmówić przyznania wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 21 kwietnia 2016 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 29 września 2015 r. odrzucił skargę. Odpis tego postanowienia wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu w dniu 5 października 2015 r. Pismem z dnia 2 listopada 2015 r., nadanym tego samego dnia w placówce pocztowej, skarżący wniósł, sporządzoną osobiście, skargę kasacyjną od powyższego postanowienia. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lutego 2016 r. przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Dnia 11 marca 2016 r. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła pełnomocnika z urzędu adwokata P. Ż. Pismem z dnia 22 marca 2016 r. adwokat z urzędu wniósł o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia postanowienia Sądu z dnia 29 września 2015 r. odrzucającego skargę na adres kancelarii tego pełnomocnika. Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2016 r. Sąd odrzucił skargę kasacyjną sporządzoną osobiście przez skarżącego pismem z dnia 2 listopada 2015 r. Powyższe postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej zostało w dniu 29 kwietnia 2016 r. doręczone upoważnionemu pracownikowi kancelarii adwokackiej pełnomocnika z urzędu wraz z postanowieniem Sądu z dnia 29 września 2015 r. odrzucającym skargę (k-93). Dnia 25 maja 2016 r. adwokat z urzędu zapoznał się z aktami sprawy. Pismem z dnia 25 maja 2016 r. adwokat z urzędu sporządził opinie o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od dwóch postanowień Sądu tj. od postanowienia Sądu z dnia 29 września 2015 r. odrzucającego skargę i od postanowienia Sądu z dnia 21 kwietnia 2016 r. odrzucającego skargę kasacyjną. Opinia ta zawiera wniosek o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych w postępowaniu kasacyjnym wraz z oświadczeniem, że koszty nie zostały opłacone w całości ani w części. W piśmie tym pełnomocnik wyjaśnił, że opinie przesłał również skarżącemu i przedłożył także odpis tej opinii Sądowi. Powyższe oznacza, że pełnomocnik z urzędu pismem z dnia 25 maja 2016 r. sporządził w niniejszej sprawie dwie opinie o braku podstaw do wniesienia skarg kasacyjnych, tj. opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 29 września 2015 r. odrzucającego skargę i opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 21 kwietnia 2016 r. odrzucającego skargę kasacyjną. Tym samym zawarty w piśmie z dnia 25 maja 2016 r. wniosek o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych należało zakwalifikować jako wniosek o zasądzenie tych kosztów z tytułu sporządzenia powyższych dwóch opinii. Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 powołanej ustawy do czynności referendarza sądowego w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy m. in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi lub radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu z tytułu sporządzenia pierwszej opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 29 września 2015 r. odrzucającego skargę reguluje w niniejszej sprawie dotychczasowe rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm. ). Przepis § 19 cytowanego wyżej rozporządzenia stanowi, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb państwa obejmują: 1) opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3 – 5 oraz 2) niezbędne udokumentowane wydatki adwokata. Natomiast § 20 tego rozporządzenia stanowi, że wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Z treści § 18 ust. 1 pkt 2 lit " b " rozporządzenia wynika, że stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej 50 % stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli sprawy nie prowadził ten sam adwokat w drugiej instancji – 75 % tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Stawka minimalna określona w pkt 1, dotycząca wyłącznie postępowania przed sądem I instancji, wynosi w niniejszej sprawie 240 zł (§ 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ), zaś 75 % tej stawki stanowi kwota 180 zł. Wynagrodzenie adwokata, który nie prowadził sprawy w I instancji, za sporządzenie opinii braku podstaw do wniesienie skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 29 września 2015 r. odrzucającego skargę, wynosi zatem 75% stawki minimalnej, czyli 180 zł (75 % x 240 zł). Stosownie do § 2 ust. 3 rozporządzenia, w sprawach w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, opłaty o których mowa w ust. 1, sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. Stawka podatku od towarów i usług wynosi zaś 23% (art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług; Dz. U. nr 54, poz. 535 ze zm.). Mając powyższe na uwadze, należało w pkt I sentencji, przyznać wynagrodzenie za udzieloną pomoc prawną obejmującą sporządzenie opinii braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 29 września 2015 r. odrzucającego skargę, - powiększone o stawkę podatku od towarów i usług- w łącznej wysokości 221,40 zł (wynagrodzenie: 180 zł + podatek VAT: 41,40 zł =221,40 zł), co orzeczono w pkt I sentencji. Uwzględniono przy tym treść § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801). Z przepisu tego wynika bowiem, że mimo, iż nowe rozporządzenie weszło w życie z dniem 1 stycznia 2016 r., to jednak w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego rozporządzenia, stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. W niniejszej sprawie - dotyczącej wynagrodzenia za udział adwokata w postępowaniu w II instancji w związku ze sporządzeniem powyższej opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Sadu z dnia 29 września 2015 r. - wszczętej i niezakończonej przed dniem wejścia w życie rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. – zastosować należy do czasu zakończenia rozpoczętego postępowania w II instancji - przepisy dotychczasowe, zawarte w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r, skoro orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zakończyło postępowanie w I instancji przed dniem wejścia w życie rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r., a więc tym samym, jak już wyżej wskazano, do czasu zakończenia postępowania w II instancji, zastosowanie powinny mieć przepisy dotychczasowe (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2006 r., sygn. akt II PZ 36/06, LEX nr 1087236 i sygn. II PZ 34/06 OSNP 2007/19-20/282). Odnośnie zaś opinii z dnia 25 maja 2016 r. o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia z dnia 21 kwietnia 2016 r. odrzucającego skargę kasacyjną sporządzoną osobiście przez skarżącego wskazać należy, że postanowienie to zostało doręczone upoważnionemu pracownikowi kancelarii pełnomocnika z urzędu w dniu 29 kwietnia 2016 r. i zgodnie z art. 194 § 1 pkt 4 powołanej ustawy na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej służy zażalenie, które w myśl § 2 tego przepisu wnosi się w terminie siedmiu dni od doręczenia postanowienia, a ponadto stosownie do § 4 tego przepisu zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej powinno być sporządzone przez fachowego pełnomocnika. W powyższej opinii pełnomocnik stwierdził, że skoro w niniejszej sprawie skarga kasacyjna została podpisana przez skarżącego to nie ma podstaw do kwestionowania zasadności postanowienia odrzucającego skargę kasacyjną. Dodał, przy tym, że przepis art. 175 ustawy przewiduje dla wniesienia skargi kasacyjnej (z wyjątkami ściśle określonymi w tym przepisie) przymus adwokacko – radcowski, co oznacza że skarga taka musi być podpisana przez adwokata lub radcę prawnego. W § 18 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia wymienione zostały czynności podejmowane w drugiej instancji, za które przewidziane są stawki minimalne dla adwokata z urzędu. Do tych czynności należą: sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjny, sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej oraz udział w postępowaniu zażaleniowym. Przepis § 18 ust. 1 pkt 2 lit "d" rozporządzenia stanowi, że stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w postępowaniu zażaleniowym 120 zł. Postępowanie to zostaje wszczęte dopiero w wyniku skutecznego wniesienia zażalenia. W postępowaniu tym pełnomocnik może również złożyć opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia W niniejszej sprawie środek zaskarżenia w postaci zażalenia nie został wniesiony. Nie wniesiono również opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia, z tytułu której podstawa prawna do zasądzenia wynagrodzenia wynika z – przepisu zawartego w § 5 rozporządzenia stanowiącego, że wysokość stawek minimalnych w sprawach nieokreślonych w rozporządzeniu ustala się przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju. Zasądzając opłatę za zastępstwo prawne, należy mieć również na uwadze przesłanki, które zostały uregulowane w § 2 ust. 1 rozporządzenia, to jest niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Podkreślić przy tym należy, że pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach przyznanego stronie prawa pomocy wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 § 1 ustawy należy się nie zawsze, a wyłącznie za pomoc prawną faktycznie udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek ustalenia przez sąd, czy pomoc ta rzeczywiście została udzielona (zob. m.in. postanowienia NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04 i z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl; również S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007). Udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której udzielana jest pomoc (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II FZ 303/13 oraz z dnia 17 września 2012 r., sygn. akt II FZ 727/12, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Nadto, warunkiem uznania, że czynności dokonywane przez adwokata mieszczą się w ramach pomocy prawnej, za której koszty ponosi Skarb Państwa, jest zaliczenie ich do pomocy prawnej niezbędnej i efektywnej, adekwatnej do sytuacji strony (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 12 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 174/13, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie zatem pełnomocnikowi wynagrodzenia powinna poprzedzać ocena, czy działania, które podjął stanowią rzeczywistą, adekwatną do określonej sytuacji procesowej i nieopłaconą przez stronę pomoc prawną, o której mowa w art. 250 § 1 ustawy. W realiach niniejszej sprawy przyznanie wynagrodzenia za opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 21 kwietnia 2016 r. odrzucającego skargę kasacyjną byłoby nieuzasadnione. Pełnomocnik bowiem sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu o odrzuceniu skargi kasacyjnej sporządzonej osobiście przez skarżącego. Tym samym pismem sporządził także opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 29 września 2015 r. odrzucającego skargę, co pozwala na przyjęcie, że pełnomocnik stwierdził, że postanowienie to nie narusza prawa i w związku z tym jego zaskarżenie skargą kasacyjną nie przyniesie wyniku oczekiwanego przez stronę skarżącą. W tej sytuacji sporządzenie przez pełnomocnika kolejnej opinii nie zmierza do poprawy sytuacji prawnej skarżącego. Opinia ta nie przyczynia się też do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Z tych względów omawianej opinii nie można zakwalifikować jako pomocy prawnej, która jest w sprawie niezbędna. W takiej sytuacji, domaganie się za opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej wynagrodzenia ze środków publicznych wydaje się być próbą nadużycia obowiązujących regulacji prawnych w przedmiocie kosztów udzielonej z urzędu pomocy prawnej. Celem wskazanej opinii nie jest bowiem jakakolwiek poprawa bądź też ochrona sytuacji procesowej strony skarżącej. Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sad Administracyjny w postanowieniu z dnia sygn. akt I OZ 165/14 w którym stwierdził, że odrębną kwestią jest możliwość dostrzeżenia przez sąd nadużycia prawa, które odnosić można również do nadużycia prawa do wynagrodzenia za pomoc świadczoną z urzędu (np. właśnie sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej). Nadużycie takie wyklucza przyznanie stosowanego wynagrodzenia, gdyż jest niedopuszczalne w państwie prawnym, chcącym urzeczywistniać zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 ustawy zasadniczej), zwłaszcza biorąc pod uwagę zasadę konstytucyjną ochrony równowagi finansów publicznych (wywodzonej przez Trybunał Konstytucyjny z całokształtu regulacji konstytucyjnych zawartych w rozdziale X Konstytucji, zwłaszcza zaś z art. 216 oraz art. 220 Konstytucji, ale także z art. 1 Konstytucji – zob. np. wyrok TK z dnia 27 lutego 2002 r. o sygn. akt K 47/01; wyrok TK z dnia 12 grudnia 2012 r. o sygn. akt K 1/12, publ. http://trybunal.gov.pl). Z tych względów w pkt II sentencji należało odmówić przyznania wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 21 kwietnia 2016 r. odrzucającego skargę kasacyjną. W tej sytuacji, na podstawie art. 250 i art. 258 § 2 pkt 8 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 2 lit "b" i lit "d" § 18 ust. 1 pkt 1 lit "c" oraz § 2 ust. 1 i 3 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, należało orzec jak w sentencji.