IV SA/Wr 517/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, po rozpoznaniu w Wydziale IV w dniu 5 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 8 lipca 2022 r. nr SKO/RŚ-423/174/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. Wnioskiem z dnia 14 czerwca 2021 r. M. C. wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Legnicy o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K. W. Wydane w sprawie decyzje były dwukrotnie uchylane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej: Samorządowe Kolegium Odwoławcze, organ odwoławczy, organ drugiej instancji) i przekazywane do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. W wydanej na skutek ponownego rozpoznania sprawy decyzji z dnia 19 maja 2022 r. (nr DR.5212.82.11.2021/2022.IK) Prezydent Miasta Legnicy odmówił stronie ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia. Podstawę odmowy ustalenia stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ wywiódł z treści art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej: u.ś.r.). Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 8 lipca 2022 r. (nr SKO/RŚ-423/174/2022), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735; dalej: k.p.a.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W ocenie tego organu, organ pierwszej instancji dokonał nieprawidłowej oceny związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez stronę z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Jak wskazał organ odwoławczy, przede wszystkim nie sposób wywieść z materiału dowodowego, jak to uczynił organ pierwszej instancji, że zakres opieki jaką wykonuje wnioskodawczyni nad matką wyklucza w jej przypadku jakąkolwiek aktywność zawodową. Jak wynika z przedstawionego w zaskarżonej decyzji opisu rutyny dnia codziennego, matka strony budzi się około godziny 8. Wnioskodawczyni podaje matce leki do inhalacji wziewnych. Następnie matka prowadzona jest do łazienki, w której strona pomaga jej w codziennej toalecie. W dalszej kolejności wykonywana jest gimnastyka, około godziny 9ej przygotowywane jest śniadanie i podawane są leki. Po śniadaniu strona mierzy mamie ciśnienie, następnie prowadzi do pokoju, gdzie w zależności od samopoczucia matka kładzie się na łóżko lub siedzi i ogląda telewizję. W tym czasie strona sprząta, wstawia pranie, prasuje, przygotowuje obiad. W razie potrzeby strona umawia wizyty lekarskie, zawozi matkę do lekarza. Nadto, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, wykupuje recepty. Około godziny 11-11.30 podaje drugie śniadanie, następnie czytane są gazety, książki, rozwiązywane są krzyżówki. Około godziny 15ej strona podaje obiad i leki. Następnie córka z matką grają w gry planszowe, piją herbatę. Około godziny 18 podawana jest kolacja, po której strona sprząta. Około godziny 19ej wnioskodawczyni pomaga mamie się rozebrać, umyć, wyczyścić protezę. Następnie ubiera matkę w koszulę nocną i odprowadza do łóżka. Czasami musi wstawać nocą, gdy matce chce się pić lub gdy bolą ją nogi. Zdaniem organu drugiej instancji, na tle zebranego materiału dowodowego nie ulega wątpliwości, że matka strony wymaga wsparcia i pomocy innych osób w codziennym funkcjonowaniu. W decyzji zaznaczono, że organ nie kwestionuje ani orzeczenia o całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji K. W., ani znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji medycznej oraz zaświadczeń lekarskich. Wskazano natomiast, że z materiału dowodowego jakim dysponował organ nie wynika, by matka strony wymagała permanentnej opieki drugiej osoby, a zatem takiej opieki, której zakres wykluczałby stronę z jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Strona pomaga matce przy takich czynnościach dnia codziennego jak – ubranie, czy kąpiel, jednak czynności te są wykonywane incydentalnie rano i wieczorem. Większość dnia zajmują natomiast stronie czynności gospodarcze takie jak – pranie, sprzątanie, gotowanie. Matka strony nie wymaga czynności ściśle pielęgnacyjnych. Sama spożywa posiłki (jest w stanie przygotować sobie kromkę chleba z masłem), myje się (z wyłączeniem kąpieli). Jak zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, większość część dnia ogląda telewizję, względnie, czyta ze stroną książki czy gra w gry planszowe. Podkreśliło nadto, że posiadając już orzeczoną niezdolność do samodzielnej egzystencji, do upadku w 2020 r. mieszkała sama. Zaznaczyło, że z akt sprawy wynika, że upadek ten pogorszył stan jej zdrowia (doszło do złamania kości krzyżowej i łonowej), niemniej jednak nie w takim stopniu aby można było wnioskować, że zdarzenie to upośledziło całkowicie zdolność do jakichkolwiek czynności obsługowych, tj. takich, które wymagałby stałej obecności skarżącej. Analizując przebieg drogi zawodowej strony organ drugiej instancji odnotował, że do 2014 r. strona pracowała w firmie V., następnie w 2015 r. próbowała podjąć zatrudnienie jako opiekunka w N. przez firmę P., zatrudnienie był krótkie. Podejmowała poza tym kilka prac dorywczych w N., próbowała podjąć pracę w Polsce jednak nie spełniała wymagań pracodawców. Uzyskała orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu lekkim, aby łatwiej znaleźć pracę. Wnioskodawczyni udokumentowała swoją historię zatrudnienia do 2015 r., natomiast nie dysponuje dokumentami potwierdzającymi pracę za granicą. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca, reprezentowana przez adwokata, zaskarżyła decyzję SKO zarzucając tej decyzji naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami – konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. wyrażając pogląd, że wbrew stanowisku organu drugiej instancji, przepis ten nie uzależnia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nieustannie przez całą dobę. Skarżąca zwróciła uwagę, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która takiej opieki wymaga. Zdaniem strony, wspomnianą przesłankę skarżąca spełnia albowiem sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która to opieka wiąże się z rezygnacją przez nią z zatrudnienia. Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a ewentualnie, o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zawarła również wniosek o zasądzenie od SKO na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Na wstępie należy wskazać, że Sąd podziela zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., uwzględniającą skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Powołując się na wspomniany wyrok, organ drugiej instancji zasadnie skorygował stanowisko organu pierwszej instancji i prawidłowo przyjął, że z punktu widzenia zasadności złożonego przez stronę wniosku bez znaczenia pozostaje data powstania niepełnosprawności podopiecznego. Uwzględniając treść zaskarżonej decyzji SKO, istota sporu w sprawie dotyczy na tym etapie wyłącznie wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. , który to przepis stanowił materialnoprawną podstawę odmowy ustalenia stronie prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Jak stanowi wspomniana regulacja, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W sprawie, poza sporem pozostawała okoliczność, że skarżąca występując o oświadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną matką spełnia kryteria podmiotowe o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., albowiem ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec tej osoby. W okolicznościach faktycznych sprawy za okoliczność niesporną uznać należy to, że strona opiekuje się matką, która legitymuje się orzeczeniem uprawniającym do wystąpienia przez opiekuna z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Strony w postępowaniu przed sądem spierają się natomiast co do tego, czy charakter i zakres czynności opiekuńczych jakie wykonuje skarżąca przy matce wpisuje się w zakres normowania art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a co za tym idzie, czy w sprawie występuje przesłanka tzw. związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia lub innych form zarobkowania a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W świetle okoliczności spornych sprawy trzeba wyraźnie zaznaczyć, że jak wynika z zaskarżonej decyzji, organ drugiej instancji nie kwestionował stanu zdrowia matki wnioskodawczyni, ani zasadności wydania wobec niej orzeczenia o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji (od 1 grudnia 2019 r., w związku ze stanem narządu ruchu). Nie kwestionował również tego, że matka strony wymaga opieki i wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Uznał natomiast, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje na to, by zakres czynności opiekuńczych , jakie wykonuje skarżąca przy matce stanowił obiektywną przeszkodę niepodejmowania przez nią zatrudnienia, od której to przesłanki ustawodawca uzależnił przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Sądu, dokonana przez organ drugiej instancji ocena materiału dowodowego nie przekracza granicy swobodnej oceny dowodów, zaś w świetle brzmienia prawidłowo zinterpretowanego art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. organ ten był nie tylko uprawniony ale i zobowiązany zweryfikować, czy zakres czynności opiekuńczych, jakie skarżąca wykonuje w ramach opieki nad matką uzasadnia przyjęcie tzw. związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowana opieką a brakiem aktywności zawodowej (zarobkowej) wnioskodawcy. Z treści powołanego wcześniej art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tak też regulacja ta jest wykładana w orzecznictwie sądowym, gdzie podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z tym, że sprawują stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim zakresie, który wyklucza możliwość aktywności zawodowej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 12 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 1349/21). W sprawie wymaga podkreślenia, w zaskarżonej decyzji organ nie kwestionował tego, że stan zdrowia matki skarżącej uzasadnia potrzebę stałej opieki, niemniej doszedł do przekonania że opieka ta nie musi być wykonywana przez skarżącą w sposób nieprzerwany, ciągły, a zatem taki, który wykluczałby możliwość podjęcia przez stronę zatrudnienia lub innych form zarobkowania. Jak ustalił organ drugiej instancji, matka strony nie wymaga czynności ściśle pielęgnacyjnych. Sama spożywa posiłki (jest w stanie przygotować sobie kromkę chleba z masłem), myje się (z wyłączeniem kąpieli), porusza się przy pomocy balkonika. Wymaga natomiast pomocy przy porannej i wieczornej toalecie, przy ubieraniu się, przy przygotowywaniu posiłków, przy chodzeniu oraz przy prowadzeniu ogólnie pojętego gospodarstwa domowego (pranie, sprzątanie, zakupy). Jak zasadnie skonstatował organ drugiej instancji, większość czynności pielęgnacyjnych w ciągu dnia zajmują stronie dnia czynności gospodarcze takie jak – pranie, sprzątanie, gotowanie. Warto zwrócić uwagę, że organ wziął pod uwagę twierdzenia strony odnośnie do faktu pogorszenia się stanu zdrowia matki od upadku w 2020 r. (doszło wówczas do złamania kości krzyżowej i łonowej). Trafnie jednak stwierdził, że z zebranego materiału dowodowego sprawy nie sposób wyprowadzić wniosku, że zdarzenie to całkowicie upośledziło zdolność matki skarżącej do wykonywania jakichkolwiek czynności samoobsługowych, która to sytuacja wymagałaby stałej obecności skarżącej przy matce. Sąd, po analizie akt sprawy, nie kwestionuje opisywanych przez stronę dolegliwości zdrowotnych matki (zawroty głowy, trudności w oddychaniu, uporczywy kaszel) oraz ogólnego stanu zdrowia i upośledzenia ruchu, niemniej, podziela stanowisko organu, że strona nie wykazała związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia (w jednej z form wskazanych w treści art. 3 pkt 22 us.r.), a sprawowaną opieką. W okolicznościach sprawy nie można również nie zauważyć, że strona udokumentowała zatrudnienie do 2015 r. Nie dysponuje dokumentami potwierdzającymi późniejsze zatrudnienie za granicą. I co wymaga szczególnego zaakcentowania, jak oświadczyła – próbowała podjąć prace w Polsce, jednak nie spełniała wymagań pracodawców. Końcowo należy podnieść, że moralnym obowiązkiem dziecka jest opiekowaniem się zawansowanego wiekiem i schorowanym rodzicem. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem przyznawanym za samą opieką, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia lub kontynowania zatrudnienia. W stanie faktycznym sprawy, skarżąca nie wykazała, by brak aktywności zawodowej od 2015 r. spowodowany był wyłącznie koniecznością opieki nad matką. W ocenie Sądu, zebrany materiał dowody nie wykazał również, by tego rodzaju przesłanka wystąpiła po upadku matki w 2020 r., kiedy to strona zadecydował o zamieszkaniu z matką. Upadek matki w 2020 r. niewątpliwie pogorszył stan zdrowia matki skarżącej, niemniej jednak nie w takim stopniu by można było stwierdzić, że uniemożliwia to podjęcie przez stronę zatrudnienia. Dodatkowo trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że strona nie wykazał tego, że miała zamiar podjąć po kilku latach bierności zawodowej (licząc od 2015 r.) zatrudnienie, lecz tego zaniechała z uwagi na konieczność opiekowania się matką. Z tych powodów, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259) Sąd skargę w sprawie w całości oddalił.