IV SA/Wr 551/13

Ewa Orłowska – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 5 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku radcy prawnej ustanowionej z urzędu M. W. – M. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: I. przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu radcy prawnej, ustanowionej z urzędu, wynagrodzenie za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej w wysokości 120 zł, podwyższone o stawkę podatku VAT w kwocie 27,60 zł, czyli ogółem 147,60 zł; II. odmówić przyznania wynagrodzenia w pozostałym zakresie. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 2 października 2013 r. przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Dnia 10 października 2013 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych wyznaczyła pełnomocnika z urzędu radcę prawnego M. M. . W dniu 16 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odroczył rozprawę w związku ze złożonym na tej rozprawie wnioskiem powyższego pełnomocnika z urzędu o zwolnienie go z obowiązku pełnienia funkcji pełnomocnika. Sąd wskazał, że wniosek powinien zostać złożony do Okręgowej Izby Radców Prawnych. Następnie pismem z dnia 29 kwietnia 2016 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych wyznaczyła w miejsce dotychczasowego pełnomocnika z urzędu nowego pełnomocnika radcę prawnego M. W. – M. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 17 czerwca 2014 r. oddalił skargę na wskazaną w sentencji decyzję. W wyroku tym zasądzono na rzecz nowego pełnomocnika wynagrodzenie wraz z podatkiem VAT za udział w postępowaniu przed sądem I instancji w wysokości 295,20 zł. Pismem z dnia 18 czerwca 2014 r. adresowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nowo wyznaczona pełnomocnik z urzędu wniosła o zwolnienie jej przez Sąd z obowiązku pełnienia funkcji pełnomocnika z urzędu. Odrębnym pismem opatrzonym tą samą datą pełnomocnik ta wniosła o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Pismem z dnia 22 sierpnia 2014 r. pełnomocnik z urzędu sporządził skargę kasacyjną od wspomnianego wyroku Sądu. Skarga ta zawiera o wniosek zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu powiększonych o podatek VAT i oświadczenie, że opłaty z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie zostały opłacone w całości ani w części. Skarga kasacyjna od wspomnianego wyroku Sądu została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrokiem z dnia 1 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 2739/14.W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że wniosek o zasądzenie powyższych kosztów pozostawiono do rozpoznania sądowi I instancji. Z protokołu tej rozprawy wynika, że żadna ze stron nie brała w niej udziału. Następnie pismem z dnia 1 sierpnia 2016 r. pełnomocnik z urzędu wniosła o przyznanie wynagrodzenia za czynności podjęte w postępowaniu kasacyjnym w podwójnej wysokości, z uwagi na bardzo duży nakład pracy dodając, że akta sprawy były bardzo obszerne. Wskazała również, że koszty pomocy prawnej udzielonej stronie w postępowaniu kasacyjnym nie zostały pokryte. Zgodnie z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do art. 258 § 2 pkt 8 powołanej ustawy do czynności referendarza sądowego w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy należy m. in. wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi lub radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.); dalej; rozporządzenia. Przepis § 15 rozporządzenia stanowi, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb państwa obejmują: 1) opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3 i 4 oraz 2) niezbędne, udokumentowane wydatki radcy prawnego. Zgodnie z § 16 rozporządzenia wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Z treści § 14 ust. 2 pkt 2 lit. "b" rozporządzenia wynika, że stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia kasacji 50 % stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli sprawy nie prowadził ten sam radca prawny w drugiej instancji – 75 % tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Stawka minimalna określona w pkt 1, dotyczącym postępowania przed sądem I instancji, wynosi w niniejszej sprawie 240 zł (§ 14 ust. 2 pkt 1 lit. "c" ). Wynagrodzenie radcy prawnego za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, który brał udział w postępowaniu przed sądem I instancji, wynosi zatem 50% stawki minimalnej, czyli 120 zł (50 % x 240 zł). Stosownie do § 2 ust. 3 rozporządzenia, w sprawach w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, opłaty o których mowa w ust. 1 (za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego), sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. Pojęcie opłaty określa § 1 pkt 1 rozporządzenia, z którego wynika, iż obejmuje ono opłaty za czynności radców prawnych przed organami wymiaru sprawiedliwości. Stawka podatku od towarów i usług wynosi zaś 23% (art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004r. o podatku od towarów i usług; Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.). Należało zatem w pkt I sentencji przyznać radcy prawnemu ustanowionemu z urzędu wynagrodzenie za udzieloną pomoc prawną, obejmującą sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, w kwocie 120 zł - powiększone o stawkę podatku od towarów i usług obejmującą kwotę 27,60 zł (23% x 120) - w łącznej wysokości 147,60 zł (wynagrodzenie: 120 zł + podatek VAT: 27,60 zł =147,60 zł). Uwzględniono przy tym treść § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 listopada 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. poz. 1805). Z przepisu tego wynika bowiem, że mimo, iż nowe rozporządzenie weszło w życie z dniem 1 stycznia 2016 r., to jednak w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego rozporządzenia, stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Nieuzasadniony jest natomiast wniosek pełnomocnika z urzędu o zasądzenie wynagrodzenia w pozostałym zakresie, przekraczającym wysokość stawki minimalnej. Podstawę zasądzenia opłaty, o której mowa § 2 w ust. 1 rozporządzenia, stanowią stawki minimalne określone w rozdziałach 3-5, przy czym rozdział 5 określa stawki minimalne w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zasądzając natomiast opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia (§ 2 ust. 1). Ustawodawca określając wysokość stawek minimalnych za poszczególne czynności lub za udział w poszczególnych postępowaniach dokonał precyzyjnego rozważenia i uwzględnienia wszelkich okoliczności charakterystycznych dla danego typu spraw. W przyjętych stawkach minimalnych oddana została wycena koniecznego nakładu pracy po stronie pełnomocnika związana ze specyfiką określonego rodzaju postępowań. Jednocześnie ustawodawca pozostawił możliwość uwzględnienia przez sąd pewnych nadzwyczajnych, szczególnych okoliczności, które pojawiając się w danej sprawie zwiększają diametralnie nakład pracy niezbędnej do prawidłowej realizacji obowiązków profesjonalnego pełnomocnika procesowego (post. Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt III AKz 643/09, LEX nr 553823). Zgodzić się należy ze stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie, że nie ma powodów do podwyższenia stawki wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu, gdy jego aktywność w wypełnianiu obowiązków w toku całego postępowania nie przekracza granic zwykłej staranności (post. SA w Krakowie z dnia 13 września 2006 r., II AKz 350/06, KZS 2006/10/21). W niniejszej zaś sprawie aktywność pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowym w II instancji toczącym się po wydaniu wyroku przejawiła się sporządzeniu wniosku o uzasadnienie wyroku oraz wspomnianej już skargi kasacyjnej. Ponadto z akt sprawy wynika, że pełnomocnik z urzędu pismem z dnia 18 czerwca 2014 r. skierowanym do WSA wnosiła o zwolnienie jej przez sąd I instancji z pełnionej funkcji. Rozpoznając niniejszy wniosek zwrócić należy uwagę, na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 4 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1402/06 uchylającym zaskarżony w tamtej sprawie wyrok oraz decyzje organów administracji obu instancji, w którym NSA stwierdził, że zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego w podwójnej wysokości stawki minimalnej wziął pod uwagę skomplikowany charakter sprawy, mający swe źródła w niejasnym stanie prawnym, a także wkład pracy adwokata polegający na rzetelnym i wyczerpującym sporządzeniu skargi kasacyjnej, przez co walnie przyczynił się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. W niniejszej zaś sprawie nie zaistniały powołane w tym wyroku przesłanki, jak również przesłanki wymienione w 2 § ust. 1. rozporządzenia które uzasadniałyby przyznanie wynagrodzenia powyżej stawki minimalnej, gdyż skarga kasacyjna została oddalona. Tym samym adwokat z urzędu nie przyczynił się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. W świetle powyższego stanowiska, obszerność akt sprawy, na którą powołuje się w rozpoznawanym wniosku pełnomocnik z urzędu, nie uzasadnia przyznania wynagrodzenia przekraczającego stawkę minimalną. W rozpoznawanej sprawie brak jest zatem podstaw do zasądzenia wynagrodzenia wyższego od stawek minimalnych. Z tych względów w pkt II sentencji odmówiono przyznania wynagrodzenia w kwocie przekraczającej stawkę minimalną. Z tych względów, na podstawie art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit "b" w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, należało orzec jak w sentencji.