IV SA/Wr 560/13

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu; II. umorzyć postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odroczył rozprawę wyznaczoną na dzień 16 stycznia 2014 r. w związku z wnioskiem skarżącego z dnia 27 grudnia 2013 r. o zawieszenie postępowania. Postanowieniem z dnia 24 lutego 2014 r. Sąd zawiesił postępowanie, a po rozpoznaniu zażalenia od tego postanowienia, Sąd postanowieniem z dnia 6 maja 2014 r. uchylił to postanowienie i oddalił wniosek skarżącego o zawieszenie postępowania. Na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2014 r. Sąd oddalił kolejny wniosek skarżącego o zawieszenie postępowania i odroczył tą rozprawę ze względu na złożony do protokołu wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 1 października 2014 r. oddalił wniosek o wyłączenie sędziów (pkt I sentencji) i odrzucił wniosek o wyłącznie sędziów (pkt II sentencji). Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 7 października 2014 r. pozostawiono bez rozpoznania złożony na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2014 r. wniosek skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1030/14 oddalił zażalenie od powyższego postanowienia Sądu z dnia 1 października 2014 r. Na rozprawie w dniu 29 stycznia 2015 r. skarżący złożył kolejny wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Rozprawa ta została odroczona w celu rozpoznania tego wniosku. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 12 lutego 2015 r. umorzono postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych zawartym w piśmie z dnia 8 sierpnia 2014 r. i z dnia 7 października 2014 r. Odrębnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 12 lutego 2015 r odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika urzędu z uwagi na to, że skarżący nadużywa prawa do przyznania mu prawa pomocy. W postanowieniu tym podkreślono, że postępowania sądowe wszczęte skargami skarżącego zostały w dużej części spraw zakończone postanowieniami odrzucającymi skargę np. z powodu niewyczerpania trybu postępowania, niedopuszczalności drogi sądowej. Skargi często mają tożsamą grafikę i układ tekstu. Z kolei analiza charakteru zaskarżanych rozstrzygnięć lub bezczynności i przewlekłości postępowania pozwala na przyjęcie, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowo-administracyjnym, lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 18 grudnia 2014 r., sygn. akt I OZ 163/14 oraz 3 lutego 2015 r., sygn. akt I OZ 61/15). Ponadto w piśmie z dnia 7 maja 2015 r. (data wpływu do Sądu 6 maja 2015 r., k-210), które skarżący złożył w szeregu spraw, w tym także w niniejszej sprawie, zawarł wniosek o ustanowienie adwokata i przyznanie prawa pomocy w całości i wniosek o odroczenie rozprawy wyznaczonej na dzień 13 maja 2015 r. do czasu uprawomocnienia się postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. Na rozprawie w dniu 13 maja 2015 r. Sąd wyrokiem oddalił skargę. Odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd w dniu 13 maja 2015 r. wydał odrębne postanowienie umarzające postępowanie wszczęte wniosek o przyznanie adwokata i zwolnienie od kosztów sądowych. Na rozprawie tej Sąd nie uwzględnił ponadto wniosków skarżącego zawartych w piśmie z dnia 7 maja 2015 r. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sądu z dnia 13 maja 2015 r. umarzające postępowanie wszczęte wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzono m. in., że analiza charakteru zaskarżanych rozstrzygnięć lub bezczynności i przewlekłości postępowania pozwala na przyjęcie, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowo-administracyjnym, lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie. W postanowieniu tym dodano, że skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. Pismem z dnia 14 maja 2015 r. skarżący wniósł w szeregu spraw, w tym m. in również w niniejszej sprawie, zażalenie na orzeczenie Sądu podjęte w toku rozprawy lecz przed rozpoznaniem skargi, jaka odbyła się dnia 13 maja 2015 r., wydane na wniosek skarżącego sporządzony pismem z dnia 6 maja 2015 r., w którym domagał się on przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu przed rozpoznaniem sprawy przez Sąd i z tego powodu wniósł również o odroczenie rozprawy do czasu uprawomocnienia się postanowienia w przedmiocie prawa pomocy. W zażaleniu zawarł także wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych z ostrożności procesowej. Pismo to zawierało także wspomnianą wyżej skargę na przewlekłość postępowania sądowego. W dniu 14 maja 2015 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W przedmiocie zaskarżenia wskazał wyrok Sądu z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt IV SA/Wr 560/13. W uzasadnieniu wyjaśnił, że domaga się ustanowienia adwokata w celu wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu z dnia 13 maja 2015 r. wydanego w sprawie IV SA/Wr 560/13, ponieważ wyrok ten rozstrzyga i w pozostałych sprawach, tj. o sygn. akt IV SA/Wr 559/13 – IV SA/Wr 564/13. Dodał, że domaga się ustanowienia adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej ze względu na trudną sytuację materialną i bytową, brak pracy i dochodów, pomocy z MOPS i ze strony innych osób. Jest osobą bezrobotną, zmuszoną głodować. Ostatni dochód jaki otrzymał to stypendium szkoleniowe z PUP w kwocie [..] zł Czynsz wynosi 500 zł miesięcznie i toczy się postępowanie sądowe o jego zapłatę. Posiada mieszkanie kwaterunkowe i nie posiada innych nieruchomości oraz przedmiotów i papierów wartościowych. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 30 czerwca 2015 r. sygn. akt I OPP 94/15 oddalił skargę na przewlekłość postępowania. Postanowieniem Sądu z dnia 21 lipca 2015 r. odrzucono zażalenie wniesione w dniu 14 maja 2015 r. na postanowienie o umorzeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy z uwagi na to że, było ono na tym etapie postępowania przedwczesne. Pismem z dnia 10 sierpnia 2015 r. skarżący wniósł zażalenie na to postanowienie. Pismem z dnia 24 sierpnia 2015 r. skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 13 maja 2015 r. umarzające postępowanie wszczęte wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (k-279). Pismo to zawiera kolejną skargę na przewlekłość postępowania i wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych od tej skargi. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 24 września 2015 r. sygn. akt I OPP 122/15 odrzucił skargę na przewlekłość postępowania zawartą w piśmie z dnia 24 sierpnia 2014 r. Pismem z dnia 12 i 13 października 2015 r. skarżący ponowił m. in. wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia 14 maja 2015 w celu sporządzenia skargi kasacyjnej (k-304 i k-306). Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 1 grudnia 2015 r. sygn. akt I OZ 1540/15 oddalił zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 13 maja 2015 r. umarzające postępowania w przedmiocie prawa pomocy. W jego uzasadnieniu NSA stwierdził m. in., że Sąd I instancji prawidłowo odmówił zastosowania w sprawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., gdyż działania procesowe skarżącego stanowią przykład nadużycia prawa do sądu i jako takie nie zasługują na ochronę. Odrębnym postanowieniem z dnia 1 grudnia 2015 r. sygn. akt I OZ 1541/14 NSA oddalił zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 21 lipca 2015 r. odrzucające przedwczesne zażalenie. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega więc wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, zawarty w zażaleniu w zażaleniu z dnia 14 maja 2015 r. (k-224 w związku z k-230, k-267) oraz wniosek złożony na urzędowym formularzu z dnia 14 maja 2015 r (k-226), ponowiony w pismach z dnia 12 i 13 października 2015 r.( k-304 i k-306), a także wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zawarty w skardze na przewlekłość postępowania z dnia 24 sierpnia 2015 r. (k-279). Wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie. Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu obejmuje z mocy art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.); dalej p.p.s.a prawo pomocy w zakresie częściowym, a przyznanie tego prawa następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Rozpoznając niniejszy wniosek stwierdzić więc należy, że skarżący w okresie od 2009 r. do 2015 r. wniósł ponad 600 skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe. W tym okresie większość skarg została odrzucona, a więc nie doszło do ich merytorycznego rozpoznania. Skarżący złożył również w ponad 140 sprawach wnioski o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe, a także wnioski o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania. Skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia kończącego postępowanie zostały odrzucone, ponieważ nie zostały sporządzone przez profesjonalnego pełnomocnika. Wnioski o wykładnię orzeczeń zostały załatwione odmownie lub też dodatkowo umorzono postępowanie wszczęte kolejnymi wnioskami w tym przedmiocie. We wszystkich sprawach odmówiono wstrzymania wykonania orzeczenia. Ponadto skarżący wielokrotnie składał wnioski o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, przy czym po wyznaczeniu przez Naczelny Sąd Administracyjny innego Sądu, np. w G., w O., skarżący złożył kolejny wniosek o wyłączenie składu tego innego Sądu. Skarżący wniósł również szereg skarg o wznowienie postępowania sądowego. W okresie od 2009 r. do listopada 2014 r. zarejestrowano 240 wnioski o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika. W 2014 r. 106 wniosków o ustanowienie pełnomocnika z urzędu pozostawiono bez rozpoznania wobec nieuzupełnienia jego braków poprzez złożenie wniosku na wymaganym urzędowym formularzu lub niesprecyzowania w jakiej sprawie żądane jest prawo pomocy. Natomiast 45 wniosków o przyznanie prawa pomocy zostało oddalonych postanowieniami Sądu z uwagi na nadużycie prawa pomocy, a w 37 sprawach odmówiono przyznania prawa pomocy postanowieniem referendarza z uwagi na nadużycie tego prawa. Ponadto w 2014 r. w 40 sprawach poinformowano skarżącego pismem referendarza sądowego, że jest zwolniony z kosztów sądowych z mocy ustawy, a w 39 sprawach umorzono postepowanie wszczęte takim wnioskiem. W okresie od 2009 r. do 2013 r. m. in. w 27 sprawach przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W większości spraw wyznaczony z urzędu adwokat składał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący wypowiadał również pełnomocnictwa wyznaczonym z urzędu pełnomocnikom. Istotne jest, że liczba skarg wniesionych przez skarżącego stale wzrasta; w marcu 2015 r. bowiem zarejestrowano ponad 500 spraw i wniosków skarżącego, w maju 2015 r. ponad 600 spraw, a w listopadzie 2015 r. liczba ta wyniosła 633 sprawy. Charakter rozstrzygnięć poddanych kontroli sądowej i liczba wniesionych spraw oraz liczba wniosków o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń kończących postępowanie sądowe (zakończonych postanowieniami o odrzuceniu tych skarg), a także liczba wniosków o dokonanie wykładni tych orzeczeń i wstrzymanie ich wykonania oraz systematyczny wzrost liczby skarg wniesionych przez skarżącego, a przy tym i wniosków o przyznanie prawa pomocy do tych skarg dowodzą, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie. Poza tym znane są Sądowi z urzędu okoliczności, że w wielu sprawach skarżący składał wniosek o przyznanie prawa pomocy i towarzyszący mu wniosek o odroczenie rozprawy zmierzając w ten sposób do spowodowania przewlekłego prowadzenia postępowania. Podobnie skarżący postąpił w niniejszej sprawie składając wniosek o przyznanie prawa pomocy i towarzyszący mu wniosek o odroczenie rozprawy na pierwszej rozprawie w dniu 7 sierpnia 2014 r., a następnie kolejny wniosek o przyznanie tego prawa na rozprawie w dniu 29 stycznia 2015 r. oraz przed rozprawą wyznaczoną w dniu 13 maja 2015 r. Ocena, iż strona postępowania sądowego nadużywa prawa do sądu wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy nawet w sytuacji, gdy strona ta wykazała, że spełnia przesłanki materialne warunkujące przyznanie prawa pomocy uregulowane w art. 246 p.p.s.a Powołane przez skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji materialnej w tym zaległości czynszowych, braku dochodu, pomocy z MOPOS, utraty statusu osoby bezrobotnej i postępowań sądowych o zapłatę czynszu, gazu i prądu nie zmieniają więc oceny, że skarżący nadużywa prawa do przyzna mu prawa pomocy. Oceny tej nie niweczy również fakt, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia 14 maja 2015 r.(k-226) został złożony w celu zaskarżenia wyroku oddalającego skargę, czyli orzeczenia kończącego postępowanie sądowe. O ile bowiem Sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie na skutek wniesienia każdej skargi, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione. Sąd, jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych w tym zakresie, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez skarżącego licznych, merytorycznie wątpliwych postępowań sądowych, zostałyby sfinansowane przez Skarb Państwa (post. NSA z dnia 3 lutego 2015 r. sygn. akt I OZ. 61/15 ). Podkreślenia wymaga, że postanowienie to wydane zostało przez NSA po rozpoznaniu zażalenia skarżącego w innej sprawie, tj. o sygn. akt IV SAB/Wr 153/14, w której podjęto postanowienie odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na nadużycie prawa do przyznania prawa pomocy, zaś wniosek o przyznanie tego prawa został złożony po wydaniu, w dniu 22 lipca 2014 r. postanowienia odrzucającego skargę o wznowienie postępowania sądowego, a więc w celu zaskarżenia orzeczenia kończącego postępowanie sądowe. Przedstawione okoliczności uprawniały do stwierdzenia, że domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu również w tej sprawie stanowi nadużycie tego prawa. Prawo pomocy stanowi formę realizacji prawa do sądu i nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Z tych względów wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługiwał na uwzględnienie (pkt I sentencji). Natomiast odnośnie wniosku w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym od kosztów od ewentualnego zażalenia wskazać należy, że skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "a" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Skarżący jest również zwolniony z kosztów sądowych od skargi na przewlekłość postępowania sądowego uregulowanej w ustawie z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t.j. Dz. U. z 2004 r. nr 179, poz. 1843 ze zm. ). W tej sytuacji postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych należało w pkt II sentencji umorzyć jako zbędne, na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3, art. 249a i art. 239 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.