IV SA/Wr 613/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Protokolant Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi P. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz adwokata A. Ż. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym. Przedmiotem skargi P. H. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...], nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z dnia [...], nr [...] nakazującą skarżącemu jako dłużnikowi alimentacyjnemu, zwrot należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wypłacanych osobie uprawnionej, za okres świadczeniowy 2010/2011, w wysokości 333,34 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził: Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. pismem nr [...] z dnia 21 grudnia 2010 r. zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Następnie działający z upoważnienia Prezydenta Miasta G., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. decyzją nr [...] z dnia [...[ orzekł o zwrocie przezeń, jako dłużnika alimentacyjnego, należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej za okres świadczeniowy 2010/2011, na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. nr 1 z 2009 r., poz. 7 ze zm.), dalej ustawa, w wysokości 333,34 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji, powołując się na art. 27 ust. 1 ustawy, stwierdził, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Ponadto wskazał, że na okres od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. zostały przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. i D. H. W związku z uchyleniem od dnia 1 listopada 2010 r. decyzji przyznającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych, organ zobowiązany był, na podstawie art. 27 ust. 2 powołanej ustawy, do zobowiązania dłużnika alimentacyjnego do zwrotu wypłaconych świadczeń. W piśmie z dnia 4 maja 2011 r. skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., zatytułowanym jako "zażalenie", skarżący wskazał, że w dniu 4 marca 201 lr. zwrócił się z prośbą do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. o umorzenie zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Podniósł, że nie posiada środków finansowych na spłatę zadłużenia. Podkreślił, że przebywa w zakładzie karnym i z uwagi na brak miejsc pracy nie został zatrudniony, a przewidywany termin zakończenia odbywania kary to 8 październik 2014 r. W związku z wątpliwościami co do charakteru prawno-procesowego powyższego pisma, organ I instancji wezwał stronę do sprecyzowania, czy jest ono odwołaniem od decyzji nr [...] z dnia [...]. czy też stanowi wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Pismem z dnia 27 maja 2011 r. skarżący poinformował, że pismo z dnia 4 maja 2011 r. jest odwołaniem od decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po przeanalizowaniu akt sprawy oraz wniesionego odwołania ustaliło, co następuje: Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty ( ust. 1 a powołanego przepisu). Organ właściwy wierzyciela wydaje, zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dłużnikiem alimentacyjnym, zgodnie z art. 2 pkt. 3 ustawy, jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Zgodnie z art. 776 kpc tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Tytułem egzekucyjnym, zgodnie z art. 777 § 1 pkt 1 kpc są m.in. orzeczenia sądu (wyroki, postanowienia) prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu. Analizując powyższe przepisy prawa, a w szczególności art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy, stwierdzić należy, iż na organie właściwym wierzyciela ciąży obowiązek zobowiązania dłużnika alimentacyjnego do zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ zobowiązany jest wydać decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego m.in. po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak wynika z akt sprawy, decyzją nr [...] z dnia [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta G., Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G., przyznał A.. H., przedstawicielowi ustawowemu, świadczenia z funduszu alimentacyjnego na: 1. K. H., osobę uprawnioną do 18 roku życia, w kwocie 166,67 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r., 2. D. H., osobę uprawnioną do ukończenia 18 roku życia, w kwocie 166,67 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. Zawiadomieniem nr PS.VII/12/PWD/43/MW/2010 z dnia 2 listopada 2010 r. organ I instancji poinformował skarżącego o przyznaniu osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Następnie decyzją nr [...] z dnia [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta G., Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G., powołując się m.in. na art. 155 K.p.a. uchylił od dnia [...] decyzję nr [...] z dnia [...] w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo może być w każdym czasie za jej zgodą uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Podkreślił, że mając na uwadze fakt, iż na wniosek strony postanowieniem z dnia 2 listopada 2010 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w G. zawiesił od listopada 2010 r. postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika alimentacyjnego oraz wyrażenie przez stronę zgody w dniu 2 listopada 2010 r., uchylił decyzję przyznającą prawo do świadczeń alimentacyjnych. Na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] organ I instancji wypłacił osobom uprawnionym świadczenia z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 333,34 zł. Na powyższą kwotę składały się świadczenia wypłacone za październik 2010 r. na: K. H. w wysokości 166,67 zł i D. H. w wysokości 166,67 zł. Pismem z dnia 21 grudnia 2010 r. nr PS.VII/12/98/12/AM/2010 organ I instancji poinformował stronę o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W oparciu o powyższe ustalenia stwierdzić należy, iż skarżący bezspornie jest dłużnikiem alimentacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy, jak trafnie przyjął organ I instancji. Na podstawie bowiem tytułu wykonawczego - postanowienia Sądu Okręgowego w L. I Wydział Cywilny z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt IRC 1410/09, zobowiązany on został, aby przez czas trwania procesu przyczyniał się do zaspokajania potrzeb rodziny i łożenia na jej utrzymanie kwoty 800,00 zł miesięcznie, do rąk powódki A. H., począwszy od stycznia 2010 r. Następnie, w wyniku wniesionego przez skarżącego zażalenia, powyższe orzeczenie zostało zmienione postanowieniem Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, Wydział I Cywilny z dnia 30 kwietnia 2010r., sygn. akt I ACz 504/10, w ten sposób, że obniżono kwotę, jaką pozwany P. H. zobowiązany jest łożyć na utrzymanie rodziny do kwoty 500,00 zł miesięcznie. Egzekucja powyższych należności okazała się bezskuteczna, co wynika z treści zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. z dnia 10 maja 2010 r. i 30 września 2010r. Z uwagi na powyższe, w okresie od 1 października 2010 r. do 30 października 2010 r. organ I instancji wypłacił na osoby uprawnione świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości przyznanych alimentów, w łącznej kwocie 333,34 zł. Wypłacone świadczenia, zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy, dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest zwrócić organowi właściwemu wierzyciela wraz z odsetkami ustawowymi. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, w przedmiotowej sprawie pozostaje ocenić poprawność wyliczenia kwoty podlegającej zwrotowi. Z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ I instancji wypłacił na rzecz K. H. 166,67 zł i D. H. 166,67 zł, co łącznie stanowi kwotę 333,34 zł. Zatem organ I instancji prawidłowo określił kwotę podlegającą zwrotowi przez dłużnika alimentacyjnego. Należy ponadto wskazać, iż argumenty podniesione przez stronę w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie, bowiem odbywanie kary pozbawienia wolności i spowodowany tym brak możliwości uzyskania środków na spłatę zadłużenia, nie mogą stanowić przesłanki do odstąpienia od wydania decyzji zobowiązującej dłużnika alimentacyjnego do zwrotu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak wynika bowiem z powołanych przepisów, decyzja wydawana na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy, ma charakter obligatoryjny. Ustawodawca nałożył na organ właściwy wierzyciela obowiązek wydania decyzji po zakończeniu okresu świadczeniowego lub uchyleniu decyzji przyznającej prawo do świadczeń, bez jakichkolwiek wyjątków. Dodatkowo wskazać należy, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami ustawowymi w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuacje dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3 powołanego przepisu). W skardze wspólnej dla decyzji omówionej na wstępie i ocenianej w sprawie IV SA/Wr 614/11 P. H. wniósł "o umorzenie zadłużenia w całości wraz z ustawowymi odsetkami" powołując się przy tym na art. 30 ust. 2 ustawy. Podniósł, iż odbywa karę pozbawienia wolności od 9 października 2009 r., koniec kary przypada na 9 marca 2016 r. W trakcie odbywania kary nie został zatrudniony. Okoliczności pobytu w Zakładzie Karnym uniemożliwiają mu spłatę zadłużenia gdyż płaci alimenty na małoletnie dzieci w kwocie 800 zł, które wpłaca rodzina ponieważ skarżący nie posiada zasobów pieniężnych, a rodzina nie będzie więcej płacić gdyż sama musi z czegoś żyć. Nie jest w stanie spłacić tego zadłużenia, a nie jest to jedyne zadłużenie, z którego nie może się wywiązać ani teraz, ani w najbliższej przyszłości. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów przedstawionych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zaskarżona bowiem decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca, odpowiada prawu, a sąd administracyjny kontroluje jedynie legalność zaskarżonych decyzji administracyjnych (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.; art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., ppsa). Obydwie decyzje zostały oparte o przepis art. 27 cytowanej ustawy, według którego dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami (ust. 1). Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 2). W powyższej sprawie przesłanka nakazania zwrotu tych należności została spełniona. Decyzja bowiem z dnia [...], nr [...] Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w G. przyznał A. H. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na K. H. w kwocie 166,67 zł miesięcznie na okres od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r., podobnie – na D. H. Decyzją zaś z dnia [...], nr [...] ten sam organ administracyjny uchylił "od dnia 1 listopada 2010 r. decyzję nr [...] z dnia [...] w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego". W konsekwencji tego rozstrzygnięcia, zostało wydane orzeczenie z dnia [...] nakazujące skarżącemu zwrot kwoty 333,34 zł organowi właściwemu wierzyciela. W takiej tylko kwocie bowiem świadczenia zostały wypłacone do rąk osoby uprawnionej zanim ich podstawa nie została skasowana. Należy bowiem podkreślić kategoryczne brzmienie art. 27 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Po myśli natomiast ust. 2 tegoż artykułu, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż na gruncie art. 27 ust. 1 ustawy zobowiązanie do zwrotu należności organowi właściwemu wierzyciela, w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, spoczywa na dłużniku. Treść normy, wskazującej na ten obowiązek zwrotu, aktualizuje się w przypadku stwierdzenia wypłaty świadczeń osobie uprawnionej. Ewentualne czynności dłużnika, związane ze spłatą należności wobec osoby uprawnionej, nie mają na gruncie tego przepisu znaczenia, jeśli świadczenie zostało wypłacone z funduszu. Konsekwencją tej sytuacji jest bowiem wydanie decyzji na gruncie art. 27 ust. 2 tej ustawy, w którym także brak jest jakiegokolwiek odniesienia do faktu całkowitej lub częściowej spłaty zobowiązań w kontekście uprawnienia określonego w decyzji o przyznaniu świadczenia. Jak zatem z powyższego wynika, decyzja która zostaje wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ust. 1 ustawy jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu należności. Dodać wypada, że jest to postępowanie, które z oczywistych względów jest wszczynane przez organ z urzędu. (wyrok NSA z dnia 19 października 2011 r., sygn. I OSK 894/11). W innym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że decyzja mająca oparcie w przepisie art. 27 ust. 2 ustawy nie ma charakteru uznaniowego, a w prowadzonym postępowaniu organ musi jedynie ustalić czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Mając więc na uwadze, że sprawa dotyczy zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności, a jej materialnoprawną podstawę stanowi art. 27 ustawy, za nieusprawiedliwiony uznać należy zarzut (...) braku możliwości uiszczenia należności z uwagi na długoletni pobyt w zakładzie karnym i brak w warunkach pozbawienia wolności pracy. Z brzmienia art. 27 ust. 2 ustawy wynika bowiem, że w postępowaniu prowadzonym w trybie tego przepisu nie ma podstaw do badania sytuacji majątkowej dłużnika alimentacyjnego, względnie jego możliwości w zakresie spłaty zobowiązania. Kwestia ta wymagałaby wyjaśnienia, jednakże w odrębnym postępowaniu, zainicjowanym przez dłużnika alimentacyjnego, dopiero po zakończeniu postępowania w przedmiocie należności podlegającej zwrotowi. Nie jest natomiast możliwe orzekanie o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bez uprzedniego wydania decyzji /ostatecznej/ w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń (wyrok NSA z dnia 9 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1070/11). Organy administracyjne orzekające w sprawie trafnie uznają, że dłużnikiem alimentacyjnym, stosownie do art. 2 pkt 3 ustawy, jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Tym przesłankom odpowiada natomiast skarżący; w sprawie nie budzi to wątpliwości. Nie jest także sporne, że kwota określona w zaskarżonej decyzji została wypłacona uprawnionej – matce dzieci skarżącego. Okoliczności tych skarżący nie kwestionuje; w istocie rzeczy jego skarga podważa jedynie możliwość zwrócenia wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należności, a nie nakazanie mu tego zwrotu. W tym względzie natomiast z przywołanych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że skarżący może ubiegać się o stosowną ulgę dopiero w odrębnym postępowaniu. Zwraca na to uwagę zresztą trafnie i organ odwoławczy. Z tych względów, na podstawie art. 151 ppsa należało orzec jak w sentencji wyroku.