IV SA/Wr 627/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Sędziowie sędzia WSA Ewa Kamieniecka (spr.), sędzia WSA Marta Semiczek, Protokolant Przemysław Charzewski, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego oddala skargę w całości. | Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia 18 lipca 2017 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy D. z dnia 20 czerwca 2017 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania E. R. prawa do świadczenia rodzicielskiego na córkę M. R. W dniu 20 czerwca 2017 r. E. R. złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w D. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na córkę M. R., urodzoną w dniu [...]. Decyzją z dnia 20 czerwca 2017 r. nr [...] Wójt gminy D. odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego na córkę M. R. Uzasadniając decyzję organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.) w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Wnioskodawczyni posiada już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na syna G. R. do 31 października 2017 r. na podstawie decyzji z dnia 10 maja 2015 r. nr [...]. Wnioskodawczyni w oświadczeniu z dnia 20 czerwca 2017 r. zadeklarowała chęć pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na syna G. R. oraz świadczenia rodzicielskiego na córkę M. R. Jednakże pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego przez wnioskodawczynię stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego ze względu na treść art. 27 ust. 5 ustawy. W odwołaniu strona wyjaśniła, że świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane na syna G., a wniosek o przyznanie świadczenia rodzicielskiego związany jest z urodzeniem córki M. Prawo do przyznania jednego ze świadczeń na skutek zbiegu uprawnień na podstawie wyboru osoby uprawnionej nie dotyczy sytuacji, gdy mamy do czynienia z wychowywaniem lub opieką nad różnymi dziećmi. Matce przysługują odrębne uprawnienia z osobna w stosunku do każdego dziecka. Wyłączenie wynikające z art. 27 ustawy miałoby zastosowanie tylko w sytuacji, gdy doszłoby do zbiegu uprawnień w sensie podmiotowym, zarówno co do osoby sprawującej opiekę, jak i podopiecznego. Wobec powyższego organy orzekające w sprawie naruszyły przepisy prawa materialnego, tj. art. 17c ust. 9 pkt 4 w związku z art. 27 ust. 5 ustawy przez błędną ich wykładnię. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego. Według organu odwoławczego nie jest zasadne przyznanie wnioskodawczyni kolejnego świadczenia – świadczenia rodzicielskiego na córkę M. w sytuacji pobierania świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na opiekę sprawowaną nad synem G. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zasiłek macierzyński jest świadczeniem pieniężnym mającym na celu zapewnienie środków utrzymania w czasie, w którym osoba go otrzymująca nie wykonuje pracy w związku z urodzeniem dziecka o koniecznością opieki nad nim. Natomiast świadczenie pielęgnacyjne ma na celu zrekompensowanie utraconego zarobku osobie, która zmuszona była zrezygnować z zatrudnienia lub nie może podjąć zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Ratio legis unormowania zamieszczonego w art. 27 ust. 5 ustawy jest więc zapobieżenie pobieraniu dwóch świadczeń o tym samym charakterze i spełniającym identyczną funkcję. Świadczenie rodzicielskie, jak i świadczenie pielęgnacyjne stanowią w istocie bowiem ekwiwalent wynagrodzenia. Nieuzasadniona jest zatem taka interpretacja przepisów ustawy, która prowadziłaby do przyznania dwóch świadczeń (świadczenia rodzicielskiego i pielęgnacyjnego) określonej osobie celem zrekompensowania jednego wynagrodzenia. Przepis art. 27 ust. 5 ustawy określa dodatkową przesłankę negatywną uniemożliwiającą przyznanie świadczenia rodzicielskiego w stosunku do tych, które zostały wymienione w art. 17c ust. 9 ustawy. Unormowanie art. 27 ust. 5 ustawy dotyczy kwestii zbiegu uprawnień dla danej osoby do określonych świadczeń, niezależnie od tego, czy dane świadczenie zostało uprzednio przyznane osobie uprawnionej w związku z opieką lub wychowywaniem tej lub innej osoby. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, wskazując że w żadnym przepisie ustawodawca nie wprowadził ograniczenia w związku ze zbiegiem uprawnień do świadczenia rodzicielskiego i do innych świadczeń przysługujących na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku różnych dzieci. Prawo do przyznania jednego ze świadczeń na skutek zbiegu uprawnień na podstawie wyboru osoby uprawnionej nie dotyczy sytuacji, gdy mamy do czynienia z wychowywaniem lub opieką nad różnymi dziećmi. Przepis stanowi bowiem o zbiegu uprawnień, który nie może być rozpatrywany bez badania przesłanek uprawnień w przypadku świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego. Matce przysługują odrębne uprawnienia z osobna w stosunku do każdego dziecka. Świadczenie rodzicielskie i świadczenie pielęgnacyjne są uprawnieniami przyznawanymi w stosunku do sprawowania opieki nad konkretnym podmiotem. Wyłączenie wynikające z art. 27 ustawy miałoby zastosowanie tylko w sytuacji, gdy doszłoby do zbiegu uprawnień w sensie podmiotowym, zarówno co do osoby sprawującej opiekę, jak i podopiecznego. Taka sytuacja nie miała miejsca w sprawie. Nie mamy bowiem do czynienia w przypadku obu świadczeń z tym samym dzieckiem. Wobec powyższego organy orzekające w sprawie naruszyły przepisy prawa materialnego, tj. art. 17c ust. 9 pkt 4 w związku z art. 27 ust. 5 ustawy przez błędną ich wykładnię. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymują stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialną wydanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.). I tak zgodnie z art. 17c ust. 1 pkt 1 powyższej ustawy, świadczenie rodzicielskie przysługuje w pierwszej kolejności matce dziecka. Z kolei w myśl art. 17c ust. 8 cytowanej ustawy, osobie uprawnionej do świadczenia rodzicielskiego przysługuje: 1) w tym samym czasie jedno świadczenie rodzicielskie bez względu na liczbę wychowywanych dzieci; 2) jedno świadczenie rodzicielskie w związku z wychowywaniem tego samego dziecka. Jak stanowi art. 17c ust. 9 ustawy świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli: 1) co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego; 2) dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej - w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4; 3) osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki; 4) w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 5) osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Zgodnie więc z art. 17c ust. 9 pkt 4 świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli w związku z wychowywaniem tego samego dziecka jest już ustalone prawo do świadczenia, w tym do świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast stosownie do treści art. 27 ust. 5 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy skarżącej, której uprzednio zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad synem G., przysługuje jednocześnie uprawnienie do świadczenia rodzicielskiego na córkę M. Sporna jest kwestia interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzicielskich, zwłaszcza art. 27 ust. 5 regulującego kwestię zbiegu uprawnień do wymienionych w nich świadczeń. Przede wszystkim należy zauważyć, że katalog negatywnych przesłanek pozbawiających prawa do świadczenia rodzicielskiego został wymieniony wyczerpująco w art. 17c ust. 9 ustawy, który jasno określa, w jakich przypadkach świadczenie rodzicielskie nie przysługuje. W odniesieniu do rozpatrywanej sytuacji istotne znaczenie ma pkt 4 tego przepisu, który wyraźnie stanowi o braku możliwości przyznania świadczenia rodzicielskiego wówczas, gdy wnioskodawcy zostało już ustalone prawo m. in. do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazana regulacja ma zastosowanie wówczas, gdy te dwa świadczenia mają przysługiwać w związku z wychowaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką sprawowaną nad tym samym dzieckiem. Natomiast art. 27 ust. 5 ustawy wskazuje na możliwość wyboru przez osobę uprawnioną jednego z dwóch przysługujących danej osobie świadczeń, m. in. na możliwość wyboru pomiędzy świadczeniem rodzicielskim i świadczeniem pielęgnacyjnym, w zależności od preferencji osoby uprawnionej do pobierania tych dwóch świadczeń. Z zestawienia treści art. 17c ust. 9 pkt 4 oraz art. 27 ust. 5 należy wywnioskować, że możliwość wyboru jednego z tych świadczeń nie dotyczy osoby ubiegającej się o oba te świadczenia w związku z wychowywaniem tego samego dziecka, ponieważ wówczas nie przysługuje z woli ustawodawcy prawo do pobierania świadczenia rodzicielskiego. Prowadzi to do wniosku, że stosownie do art. 27 ust. 5 "zbieg uprawnień do świadczeń", o którym mowa w tym przepisie dotyczy sytuacji, gdy dana osoba uprawniona jest do pobierania obu tych świadczeń z tytułu wychowywania różnych dzieci. Reasumując, świadczenie rodzicielskie w ogóle nie przysługuje w przypadku ustalonego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z wychowywaniem tego samego dziecka (art. 17c ust. 5), natomiast prawo wyboru jednego z tych świadczeń jest możliwe w przypadku przysługiwania obu tych świadczeń w związku z wychowywaniem różnych dzieci (art. 27 ust. 5). Gdyby przyjąć, tak jak skarżąca, że art. 27 ust. 5 ustawy dotyczy sytuacji, w której występuje tożsamość podmiotowa, zarówno co do osoby sprawującej opiekę, jak i co do osoby wymagającej opieki, to byłby on przepisem martwym, nie wnoszącym żadnej treści normatywnej, skoro z art. 17c ust. 9 pkt 4 wyraźnie wynika brak prawa do równoczesnego pobierania obu świadczeń w powyższej sytuacji. Wątpliwości, dotyczące wykładni omawianego przepisu, usuwa treść art. 27 ust. 5 ustawy w jej obecnym brzmieniu, to jest obowiązująca od dnia 1 sierpnia 2017 r. Ustawą nowelizującą z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r., poz. 1428) ustawodawca po słowach "przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną" dodał zwrot "także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami" (art. 6 pkt 17 ustawy nowelizującej). Z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. wynika, że nowelizując art. 27 ust. 5 ustawodawca nie tyle zmieniał jego dotychczasową treść, co ją jedynie doprecyzował, tłumacząc iż uczynił to "w celu zapewnienia jednolitości stosowania przepisów ustawy przez organy właściwe i jednoznacznego wskazania, że nie jest możliwa kumulacja wielu rodzajów świadczeń finansowanych z budżetu państwa, które są związane z brakiem aktywności zawodowej, spowodowanej opieką nad dzieckiem lub innym członkiem rodziny" (Sejm RP VIII kadencji nr druku 1625). Należy bowiem zauważyć, że świadczenie pielęgnacyjne i świadczenie rodzicielskie mają za zadanie zapewnienie środków utrzymania rodzicowi (opiekunowi) w okresie, w którym nie pracuje on zawodowo z powodu sprawowania opieki, czyli są świadczeniami zastępującymi wynagrodzenie. Przepis art. 27 ust. 5 ustawy ma rację bytu tylko przy przyjęciu, że reguluje on kwestię zbiegu prawa do świadczeń, a więc ma zastosowanie w sytuacji, gdy w tym samym czasie (jednocześnie) spełnione są wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe stanowisko w kwestii zbiegu prawa do świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego zostało wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2017 r., sygn. I OSK 1543/17, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela. W tym stanie rzeczy, nie stwierdzając naruszenia wskazywanych w skardze przepisów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę należało oddalić.