IV SA/Wr 64/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia WSA Małgorzata Masternak - Kubiak Protokolant Katarzyna Leśniowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 25 maja 2011 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę. Przedmiotem skargi W. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...], [...] uchylająca decyzję Burmistrza Z. S. z dnia [...], [...] orzekającą o odmowie wymeldowania W. S. i jej syna D. S. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w Z. S. i orzekająca o wymeldowaniu tych osób z pobytu stałego w tym lokalu. W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji powołany został przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006r., nr 139, poz. 993 ze zm.), dalej: ustawa. Organ odwoławczy stwierdził w uzasadnieniu decyzji, iż postępowanie w sprawie wymeldowania W. S. i jej syna D. S. z z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w Z. S., w trybie art. 15 ust. 2 ustawy, zostało wszczęte w dniu 7 lipca 2010 r. na wniosek J. G., prezesa zarządu PUT "[...]" Sp. z o.o. (...) Podejmując czynności dowodowe, organ I instancji zwrócił się do Komendy Policji w K. Z. o informację czy W. S. i jej syn przebywają w miejscu pobytu stałego. Pismem z dnia 28 lipca 2010 r. uzyskano odpowiedz, iż W. S. obecnie nie przebywa w miejscu stałego pobytu. Z ustaleń Policji wynika, że wynajmuje ona inne mieszkanie ze względu na stan zdrowia dziecka i złe warunki lokalowe w miejscu stałego zameldowania. W aktach sprawy znajduje się również oświadczenie W. S., która wyjaśniła, że jest zmuszona wynajmować mieszkanie przy ul. [...] w Z. S. ze względu na chorobę syna i złe warunki panujące w lokalu przy ul. [...]. Ponadto wyjaśniła, że nie wyprowadziła się dobrowolnie i trwale. (...) W trakcie oględzin lokalu ustalono, że w mieszkaniu W. S. ma swój umeblowany pokój, "ale ze względu na brak w mieszkaniu prądu i chorobę syna D. zmuszona jest wynajmować mieszkanie w Z. S. przy ul. [...]. Posiada umowę najmu do końca tego roku. Nadto posiada klucze do mieszkania". W aktach sprawy znajduje się kserokopia umowy najmu lokalu mieszczącego się przy ul. [...] w Z. S. W dniu 1 września 2010 r. wyjaśnienia do protokołu złożyła A. R., mieszkająca przy ul. [...] w Z. S. podając, że W. S. z synem mieszkają w wynajmowanym mieszkaniu z uwagi na chorobę D. S. (...) W dniu 20 września 2010 r. Burmistrz Z. S. wydał decyzję administracyjną, w której orzekł o odmowie wymeldowania W. S. i jej syna D. S. z pobytu stałego w lokalu w Z. S. przy ul. [...]. J. G. pismem z dnia 4 października 2010 r. wniósł odwołanie od tej decyzji. Organ II instancji rozpoznając przedmiotową sprawę stwierdził, iż zgodnie z art.15 ust. 2 ustawy, właściwy organ wydaje na wniosek strony bądź z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania. (...) Należy przyjąć, iż miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencje (wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 września 2005 r., nr IV S.A./Wa 600/05). Oceniając materiał dowodowy organ II instancji wziął pod uwagę również poprzednio wydaną przez Wojewodę [...] decyzję w sprawie o nr [...] z dnia [...]. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, iż W. S. w dniu 30 października 2006 r. zeznała, że z lokalu przy ul. [...] w Z. S. wyprowadziła się w 2004 r., uzależniając swój powrót od poprawy warunków w nim panujących. W. S. pismem z dnia 23 lipca 2010 r. podtrzymała, iż powrót do spornego lokalu będzie możliwy w chwili poprawy warunków mieszkalnych. Biorąc pod uwagę powyższe należy stwierdzić, iż okres od 2004 roku jest wystarczającym do uznania, że W. S. skoncentrowała swoje sprawy życiowe w innym miejscu. Okoliczności w sprawie wskazują, iż opuszczenie tego lokalu miało charakter dobrowolny i trwały, ponieważ W. S. poprzez swoje działanie wyraziła wolę skoncentrowania aktywności życiowej w innym miejscu. Należy zaznaczyć, że zameldowanie i wymeldowanie w obowiązującym systemie prawnym są aktami rejestracji dotyczącymi pobytu danej osoby w określonym lokalu, bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu. Zdaniem organu II instancji zamieszkiwanie w lokalu w myśl art. 6 ust. 1 ustawy powinno łączyć się ze skoncentrowaniem w tym lokalu centrum życiowego danej osoby. Ponadto dowody w sprawie nie wykazały, że opuszczenie lokalu nie było dobrowolne. W tym miejscu należy podkreślić, że organ odwoławczy bierze pod uwagę tylko skuteczne działanie mające na celu np. przywrócenie posiadania lub powrotu do lokalu. W kwestii dobrowolności opuszczenia lokalu wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 października 2005 roku, uznając, że za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy traktować sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (sygn. akt II OSK 127/05). Z materiałów w sprawie wynika, iż W. S. wraz z synem od 2004 roku nie mieszka w miejscu stałego zameldowania, co zdaniem organu II instancji jest okresem wystarczającym do dochodzenia swoich praw przed Sądem. Zdaniem organu II instancji tak długi okres niezamieszkiwania świadczy o trwałości opuszczenia lokalu. Materiał dowodowy zebrany w toku postępowania wykazał jednoznacznie, że W. S. realizuje wyżej wymienione funkcje życiowe w lokalu mieszczącym się przy ul. [...] w Z. S., co rodzi wnioski, iż jest ono miejscem gdzie koncentruje swoje sprawy życiowe. Organ administracji publicznej prowadzący postępowanie dowodowe w sprawie podjął czynności bezpośredniej oceny stanu faktycznego jakimi są oględziny, a także ustalenia Policji co do przebywania W. S. i D. S. pod wskazanym adresem. Wyżej wymienione czynności, zdaniem organu II instancji pozwalają dokonać prawidłowej oceny stanu faktycznego. Organ II instancji dostrzega w materiale dowodowym spełnienie przesłanek do stwierdzenia, że W. S. z własnej woli, dobrowolnie i trwale opuściła sporny lokal, koncentrując sprawy życiowe wokół innego miejsca pobytu. Na marginesie sprawy należy wyjaśnić, iż do rozstrzygania sporów majątkowych właściwy jest sąd cywilny, natomiast organ I jak i II instancji w trybie postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie ustala czy dana osoba przebywa bądź nie w danym lokalu. Ewidencja ludności nie stanowi formy kontroli legalności posiadania prawa do korzystania z lokalu. Ewidencja meldunkowa to rejestr poświadczający fakt przebywania lub nieprzebywania w lokalu osoby zainteresowanej. W świetle powyższego należy stwierdzić, iż W. S. i jej syn D. S. nie przebywają w lokalu przy ul. [...] w Z. S. Zasadnym jest więc uchylenie w całości decyzji Burmistrza Z. S. i orzeczenie o wymeldowaniu ich, z miejsca pobytu stałego. W skardze do Sądu W. S. zarzuciła a) naruszenie przepisu art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, co skutkowało uznaniem, że skarżąca trwale i dobrowolnie opuściła lokal mieszkalny przy ul. [...] w Z. S.; b) naruszenie przepisu art. 15 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy poprzez przyjęcie, że zachodzi w niniejszej sprawie przypadek opisany w tym przepisie. Powyższe naruszenia prawa uzasadniają wniosek skarżącej o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ II instancji. Skarżąca podniosła, iż przepis art. 6 ust. 1 ustawy jednoznacznie określa przesłanki, od wystąpienia których uzależnione zostało uznanie pobytu za stały. Zgodnie z tym przepisem pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Należy przy tym zaznaczyć, że obie wymienione w nim przesłanki muszą wystąpić łącznie. Skarżąca nigdy nie miała zamiaru przebywać pod adresem przy ul. [...] w Z. S. dłużej niż do dnia 31 grudnia 2010 r., o czym świadczy umowa najmu na ten lokal. Ponadto skarżąca wskazuje, że nigdy nie opuściła dobrowolnie lokalu przy ul. [...] w Z. S. Faktem znanym organowi II instancji jest to, że w tym lokalu został odłączony prąd oraz dopływ wody, co zmusiło skarżącą, będącą opiekunem prawnym niepełnosprawnego dziecka, do przymusowego (ale czasowego) opuszczenia tego lokalu mieszkalnego. Tym samym czasowe zamieszkanie miało charakter nietrwały z samego faktu, iż skarżąca posiada prawo do zamieszkiwania przy ul. [...] w Z. S. Hipoteza art. 15 ust. 2 ustawy mówiąca o "opuszczenia miejsca pobytu stałego" nie oznacza jedynie fizycznego przebywania w miejscu innym, niż miejsce pobytu stałego. Dla zaistnienia tej przesłanki konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w tym innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z nowym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 9 września 2010 r. sygn.. akt: II SA/Ol 540/2010, publ. w: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie stanowi opuszczenia miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy sytuacja, gdy dana osoba co prawda fizycznie (faktycznie) nie przebywa w lokalu, w którym jest zameldowana, ale wynika to z działania czynników (osób lub sytuacji) przeciwnych jej zamiarowi dalszego tam pobytu i dalszej koncentracji w miejscu tym jej podstawowych czynności. Organ II instancji naruszył również elementarne zasady postępowania dowodowego, w tym art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., albowiem nie dostrzegł, że opuszczenie przez skarżącą lokalu przy ul. [...] w Z. S. nie było ani trwałe ani dobrowolne. Przeciwnie, miało ono charakter przymusowy i nie było trwałe w świetle zawartej umowy najmu. Dla zaistnienia przesłanki "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko wtedy, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany - poprzez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. W wypadku skarżącej o tego rodzaju zamiarze nie może świadczyć żaden ze zgromadzonych przez organy obu instancji dowodów. Organ II instancji pominął także, iż rodzina W. S. stała się ofiarą konfliktu wynikłego z faktu wniesienia budynku w którym zamieszkują przy ul. [...] - aportem do PUT "[...]". Do chwili obecnej rodzina nie ma możliwości zakupu najmowanego mieszkania, jak to uczyniła pozostała część mieszkańców miasta, ani też otrzymania innego mieszkania. Spór trwający od kilkunastu lat spowodował, że PUT "[...]" odłączyła rodzinie W. S. prąd, co uniemożliwia im normalne funkcjonowanie. Tego typu działania PUT "[...]" mają na celu wymeldowanie członków rodziny i pozbawienie ich możliwości uzyskania jakiegokolwiek lokalu mieszkalnego, ale także ponownego zameldowania w razie konieczności zamieszkania w lokalu, nawet pozbawionego niezbędnych mediów. Decyzja organu II instancji nie może być sprzeczna z jasno wyrażaną przez skarżącą wolą posiadania stałego zameldowania pod określonym adresem (...). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zaskarżona bowiem decyzja nie narusza prawa; sąd administracyjny natomiast kontroluje jedynie legalność tego rodzaju aktów administracyjnych rozumianą jako ich zgodność z przepisami powszechnie obowiązującego prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz.U. nr 153, poz. 1269). Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przepis ten zobowiązuje organ orzekający w sprawie do ustalenia, czy została spełniona przesłanka opuszczenia bez wymeldowania dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Przesłanka ta jest spełniona jeżeli opuszczenie lokalu ma charakter trwały i dobrowolny. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, że przesłanką dotyczącą opuszczenia lokalu przez osobę, której postępowanie dotyczy, uznaje się za wypełnioną w razie ustalenia, że osoba ta opuściła lokal z zamiarem opuszczenia go w sposób trwały, wykazując chęć przeniesienia swojego centrum życiowego w nowe miejsce. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntował się przy tym pogląd, że kwestia dobrowolności ma drugorzędne znaczenie, jeśli tylko opuszczeniu lokalu towarzyszy zamiar opuszczenia go w sposób trwały. Przyczyna opuszczenia lokalu niekoniecznie musi mieć znaczenie dla oceny, czy osoba wymeldowana dokonała trwałego wyboru zamieszkania w innym lokali. Jeżeli nawet okaże się w dniu orzekania o wymeldowaniu, że sama przyczyna opuszczenia lokalu nie była dobrowolna i zachodziły okoliczności przymusu psychicznego lub fizycznego, to następne trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej, by odzyskać możliwość zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracyjny do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu skoro czynności tej sama nie dopełniła (wyrok NSA z dnia 8 października 2009r., II OSK 1908/08, ONSAiWSA 2/2011). Okoliczności faktyczne, jakie zostały w sprawie ustalone, pozwalają przyjąć, że skarżąca opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w Z. S. i zamieszkała w tym samym mieście przy ul. [...] nie wymeldowując się uprzednio z ul. [...]. Z akt sprawy bowiem wynika, że PUT "[...]" Sp. z o.o. w Z. S., w imieniu której działał prezes Zarządu – J. G., wniosła pismem z dnia 7 lipca 2010r. o wymeldowanie m.in. W. S. i jej syna D. gdyż co najmniej od dnia 3 lipca 2007r. nie zamieszkują ani nie pojawiają się w mieszkaniu położonym w Z. S. przy ul.[...], które jest mieszkaniem wnioskodawczyni. W toku kontroli meldunkowej przeprowadzonej przez Komisariat Policji w K. Z. stwierdzono, że W. S. wraz z synem nie przebywa pod wskazanym adresem. W związku z chorobą syna wynajmuje inne mieszkanie ponieważ warunki lokalowe w miejscu stałego zameldowania wpływają negatywnie na jego zdrowie. Oględziny, jakie przeprowadził organ administracyjny I instancji w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Z. S. w dniu 26 sierpnia 2010r. wykazały, że w mieszkaniu od 31 lipca 2006r. nie ma energii elektrycznej. Najemca – T. R. (W. S. jest córką najemczyni – uwaga Sądu) zgłaszała tę sprawę policji i EnergiiPro, ale do chwili obecnej jej nie załatwiono. Mieszkanie jest wyposażone w sprzęty gospodarstwa domowego meble, naczynia, kwiaty doniczkowe i rzeczy osobiste potrzebne do życia. T. R. oświadczyła, że mieszka w swoim mieszkaniu. W miarę możliwości korzysta z akumulatorów jako źródła energii oraz świec do oświetlania korytarza (...) W. S. ma w tym mieszkaniu swój pokój również urządzony (...), ale ze względu na brak w mieszkaniu prądu i chorobę syna D. zmuszona jest wynajmować mieszkanie w Z. S. przy ul.[...]. Posiada klucze do mieszkania, a umowę najmu mieszkania przy ul. [...] zawarła do końca tego roku (2010 – uwaga Sądu). Taka umowa, zawarta między E. S. i W. S. w dniu 1 stycznia 2010r. obejmująca okres do dnia 31 grudnia 2010r. znajduje się w aktach sprawy. Powyższe okoliczności potwierdziły również w toku przesłuchania w charakterze świadka D. Sz. i A. R. Problem mieszkaniowy T. R. podniesiony został również na posiedzeniu Komisji Edukacji i Spraw Społecznych Rady Miejskiej w Z. S. w dniu 16 kwietnia 2008r. Z protokołu tego posiedzenia wynika, że T. R. stara się o inny lokal mieszkalny, że umowa najmu lokalu przy ul. [...] została jej wypowiedziana, ale by kopalnia mogła ją wykwaterować musiałaby dać jej lokal zastępczy lub zamienny, a na dziś takiego lokalu nie ma. W protokole jest również mowa o zamiarze zakupu mieszkania dla T. R. przez Kopalnię. Gdy chodzi natomiast o przyczynę odłączenia prądu była nią zaległość w opłacaniu należności za energię elektryczną. T. R. przy tym oświadczyła podczas posiedzenia Komisji, że kiedy ściągnięto jej licznik zgłosiła do prokuratury popełnienie przestępstwa. Sprawa została umorzona. Sprawa sądowa to głównie koszty i czas. Jednocześnie domagała się odpowiedzi na piśmie, że Gmina prawnie nie może w tej sprawie nic zrobić i że jedyną drogą jest skierowanie sprawy na drogę sądową. W świetle tych okoliczności rację trzeba przyznać organowi odwoławczemu, który negatywną decyzję organu I instancji uchylił i orzekł o wymeldowaniu W. S. jej syna D. S. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w Z. S. Skarżąca nie przebywa w tym lokalu w rzeczywistości od 2004r. Ani skarżąca, ani jej matka – najemczyni lokalu, nie próbowały w drodze stosownego postępowania przywrócić w lokalu odpowiednie warunki (chodzi o podłączenie energii elektrycznej odjętej skutkiem zalegania w opłatach co było powodem wyprowadzenia się skarżącej z miejsca pobytu stałego). Wreszcie starania odnotowane w protokole posiedzenia wspomnianej komisji rady o inny lokal mieszkalny czynione przez T. R., pozwalają uznać, że opuszczenie lokalu przez skarżącą nie może być ocenione inaczej jak tylko dobrowolne i trwałe. Tym bardziej, że oświadczyła ona, iż wróci do mieszkania przy ul. [...] gdy poprawią się w nim warunki lokalowe zaś skutecznych zabiegów najemczyni lokalu o to - przynajmniej w czasie toczącego się postępowania administracyjnego, nie odnotowano. T. R. wprost oznajmiła, że sprawy sądowe są czasochłonne i kosztowne. Z tych względów argumentacji skarżącej, że opuszczenie przez nią lokalu nie było trwałe i dobrowolne nie można uwzględnić. Skargę jako niezasadną należało zatem oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm.). H.B. 17.06.2011r.