IV SA/Wr 681/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w Wydziale IV w dniu 8 października 2014 r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. decyzją z dnia [...] lipca 2014r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) oraz art. 17 ust. 1 pkt 1 - 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 z późn. zm.) w związku z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania E. R., od decyzji, działającej z upoważnienia Burmistrza Gminy i Miasta L., Sekretarz Gminy i Miasta L. z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] o odmowie przyznania E. R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym W.P., szwagrem, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji podał, że decyzją z dnia [...] czerwca 2014r., nr [...], organ pierwszej instancji odmówił przyznania E. R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym W. P., szwagrem. Uzasadniając decyzję organ pierwszej instancji podał, że w dniu 22 maja 2014 r. E. R. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad W.P. niepełnosprawnym w stopniu znacznym na stale, u którego niepełnosprawność istnieje od dzieciństwa. Wskazał, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w L.Ś. z dnia 30 sierpnia 2006 r., sygn. akt R III [...], E. R. jest opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego W. P.. Wyjaśnił, że E. R. była żoną brata W. P.. Potem, po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, organ pierwszej instancji stwierdził, że między wnioskodawczynią a W. P. ani nie istnieje pokrewieństwo w linii prostej, ani nie są rodzeństwem, a wspólne zamieszkiwanie ze szwagrem i faktyczne sprawowanie nad nim opieki nie uprawnia do wnioskowanego świadczenia. Podał, iż przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidują świadczenia pielęgnacyjnego osobie, na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby, którą się faktycznie opiekują. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła E. R.. Odwołująca się podała, że mieszka z W. P. od 25 lat, a od 30 sierpnia 2006 r. jest jego opiekunem prawnym. Podniosła, że W. P. wymaga stałej opieki i pomocy drugiej osoby. Wyjaśniła, iż zrezygnowała z zatrudnienia aby podjąć się nad nim opieki. Podała, że W. P. posiada rodzeństwo, jednak wszyscy są aktywni zawodowo i nie deklarują chęci opieki nad bratem i rezygnacji z zatrudnienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając odwołanie wnioskodawczyni dokonało ustaleń stanu faktycznego odpowiadających ustaleniom organu I instancji. Dodatkowo wskazało, że W. P. jest bratem zmarłego męża skarżącej J. P. oraz, że wnioskodawczyni opiekuje się W. P. oraz, że nie pracuje, nie ma uprawnień do emerytury, zasiłku i świadczenia przedemerytalnego. Dalej wskazało, że na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.; ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu spracowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznic ze wskazaniami: konieczności stałej łub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na podstawie art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dalej "k.r.o.", obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128 k.r.o.). Krewnymi w linii prostej zgodnie z art. 617 § 1 k.r.o. są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są zaś te osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a me są krewnymi w linii prostej. Zatem obowiązek alimentacyjny taki, jak wynika z art. 128 k.r.o., obciąża krewnych w linii prostej czyli zstępnych (syn, córka, wnuk) i wstępnych (ojciec, matka, dziadek, babka) oraz rodzeństwo. Wnioskodawczyni jako żona zmarłego brata W.P. nie należy więc do kręgu krewnych w linii prostej osoby wymagającej opieki, nie należy również do rodzeństwa W. P.. Nadto w ocenie Kolegium odwołująca nie jest także opiekunem faktycznym W. P., ponieważ pojęcie "opiekun faktyczny dziecka" oznacza zgodnie z art. 3 pkt 14 ustawy osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Brak zatem jest podstaw dla uznania, iż odwołująca jest opiekunem faktycznym W. P.. Odnosząc przedstawiony powyżej stan prawny do ustalonego stanu faktycznego stwierdziło, że odwołująca się nie spełnia przesłanek do przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad szwagrem. Natomiast okoliczności, że odwołująca się mieszka razem ze swoim szwagrem i faktycznie sprawuje nad nim opiekę nie pozwala na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę na powyższa decyzję złożyła wnioskodawczyni. Zarzuciła jej naruszenie art. 32 Konstytucji RP. W związku z powyższym wniosła o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi II instancji. Uzasadniając wniosek przedstawiła zakres opieki jaką sprawuje nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym szwagrem, podała także treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdziła, że powołana ustawa nie określa wszystkich przypadków, które mogą wystąpić w sytuacji sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Osoby zobowiązane do alimentacji i spokrewnione z osobą niepełnosprawną odstępują od podjęcia opieki. Opisana sytuacja dotyczy rodzeństwa szwagra. Tymczasem wnioskodawczyni od wielu lat zajmuje się chorym, opiekując się nim, zna jego potrzeby i nastroje, jest z nim związana emocjonalnie. Świadczenie pielęgnacyjne poprawiłoby warunki życia niepełnosprawnego. Fakt pokrewieństwa ma niewielkie znaczenie. Zarzuciła, że ograniczenie osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest niezgodny z art. 31 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, a uzasadniając swoje stanowisko przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Zakres kontroli sprawowany przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Stanowi ona w przepisie art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. Zgodnie zaś z art. 134 § 2 p.p.s.a. sąd rozstrzygając daną sprawę nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa, a zakres jego procedowania wytyczają granice danej sprawy oraz zakaz reformations in peius (art. 133 p.p.s.a.). Według Sądu skarga nie jest zasadna, albowiem ocena zarówno zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego jak i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Gminy i Miasta L. dokonana w zakresie wskazanym wyżej, daje podstawę do stwierdzenia, że nie naruszają one prawa. Organ I instancji decyzją z dnia 6 czerwca 2014r. odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego. Organ II instancji utrzymał powyższą decyzję w mocy. Podstawę materialnoprawną obu decyzji stanowi art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) ojcu lub matce, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobę legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - obowiązek dostarczenia środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania, obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Krewnymi w linii prostej zgodnie z art. 617§1 k.r.o. są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są zaś te osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Stan faktyczny istotny dla niniejszej sprawy jest niesporny. Osoba w związku z opieką nad którą skarżąca wnioskuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca była żoną zmarłego brata osoby wymagającej opieki. Powyższy stan faktyczny wyklucza możliwość przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opartego na art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten bowiem jednoznacznie rozstrzyga, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ma osoba, która spełnia łącznie określone w nim przesłanki; nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną określoną w tym przepisie lub osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto o świadczenie to może ubiegać się osoba, która jest ojcem, matką osoby niepełnosprawnej, opiekunem faktycznym dziecka lub osoba na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Skarżąca jest szwagierką osoby, którą się opiekuje – zatem nie jest opiekunem faktycznym dziecka a także nie jest matką tej osoby. Trafnie organy ustaliły, że nie jest również osobą zobowiązaną do alimentów gdyż w myśl art. 128 k.r.o i 617 kc- powołanych wyżej - nie należy do krewnych w linii prostej ani w linii bocznej. Zatem stwierdzenie organu, że nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w świetle powołanego art. 17 ust. 1 jest prawidłowe. Treść powołanego przepisu wyklucza możliwość uznaniowego rozszerzenia przez organ kręgu osób wymienionych w art. 17 ust. 1. Dodatkowo Sąd zaznacza, w związku ze stwierdzeniem skarżącej, że zapoznała się z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r., sygn. akt P 27/07, wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 9 listopada 2010r., sygn. akt II Sa/Łd 732/10 i z dnia 6 listopada 2008r., sygn. II SA/Łd 814/08 i wyrokiem NSA z dnia 7 grudnia 2009r. sygn. akt I OSK 732/09, że powyższe wyroki nie mogą w pozytywny sposób wpłynąć na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r. w sprawie D 27/07 jest następująca: art. 17 ust. 1 ustawy (...) w zakresie w jakim uniemożliwia nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 konstytucji RP. Wyrok Trybunału konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r. sygn. akt P 27/07 po pierwsze opierał się na innym stanie faktycznym i prawnym niż w sprawie niniejszej. Pytanie przede wszystkim zostało skierowane do Trybunału Konstytucyjnego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie, która dotyczyła świadczenia pielęgnacyjnego, o które wystąpiła będąca opiekunem prawnym siostra ubezwłasnowolnionej całkowicie niepełnosprawnej osoby dorosłej. Chodziło zatem o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób z kręgu zobowiązanych do alimentacji wobec osoby niepełnosprawnej. W takim stanie rzeczy zawarte w uzasadnieniu wyroku z 18 lipca 2008r. rozważania Trybunału Konstytucyjnego w kwestii jednakowego traktowania osób charakteryzujących się tymi samymi cechami wspólnymi i wyprowadzone na tle tych spraw rozstrzygnięcie w przedmiocie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 nie mogą mieć zastosowania do przypadku, którego dotyczy rozpoznawana sprawa. Brak istotnej cechy relewantnej (obciążenia obowiązkiem alimentacyjnym) nie uzasadnia traktowania skarżącej na równi z osobami, które sprawują opiekę nad osobą niepełnosprawną z kręgu osób bliskich, wobec których obciążone są obowiązkiem alimentacyjnym w myśl art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Trybunał Konstytucyjnego stwierdził, że istota obowiązku alimentacyjnego sprawdzającego się do obowiązku dostarczania środków utrzymania (niekiedy także wychowania) dotycząca osób pozostających w relacji pokrewieństwa (krewni w linii prostej albo rodzeństwo), a nie tylko rodziców (naturalnych, przysposabiających, zastępczych) jak stanowił art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przed zmianą, jest tą cechą relewantną, która wymaga, zgodnie z konstytucyjną zasadą równości, udzielenia przez państwo wsparcia wszystkim osobom obciążonym tym obowiązkiem, jeżeli są one zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na obowiązek sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Tym samym według Trybunału Konstytucyjnego nie ma podstaw do uznania, że pozostawione poza kręgiem uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego osób, które rezygnują z zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym, ale nie są obciążone obowiązkiem alimentacyjnym, czyni wyłom w równym traktowaniu osób charakteryzujących się tymi samymi cechami wspólnymi. Zaznaczyć również należy, że dopuszczalność wykładni prokonstytucyjnej, o którą jak się wydaje wnioskuje skarżąca, może mieć miejsce w ramach możliwego językowego znaczenia wykładanego przepisu. Sąd nie może dopisywać rozwiązań do obowiązujących aktów prawnych, nie może rozszerzać ich kontekstu językowego - nie może bowiem zastępować ustawodawcy. W związku z treścią art. 1 ust. 1 Kodeksu o ustroju sądów administracyjnych, Sąd nie może opierać wyroku na względach słuszności, czy sprawiedliwości społecznej. Mając zatem powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało orzec jak wyżej. J.T.05.11.14r.