IV SA/Wr 704/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Radom Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 marca 2022 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 25 sierpnia 2021 r. nr SKO 4103/374/2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. W dniu 19 kwietnia 2021 r. R. B. złożył do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowej Rudzie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką D. B. Do wniosku strona załączyła orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 15 października 2020 r., stwierdzające niezdolność matki do samodzielnej egzystencji do dnia 31 maja 2021 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 17 listopada 2020 r., zaliczające matkę strony do znacznego stopnia niepełnosprawności oraz świadectwa pracy wnioskodawcy. Decyzją z dnia 20 maja 2021 r. nr MOPS.000178.SP.05.2021 Burmistrz Miasta Nowa Ruda odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Organ pierwszej instancji wskazał na podstawie ustaleń z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, że matka wnioskodawcy samodzielnie porusza się po mieszkaniu (utyka na prawą nogę), samodzielnie ubiera się i spożywa posiłki przygotowane przez syna. Wnioskodawca pomaga matce w dojściu do toalety na korytarzu (również w godzinach nocnych) i codziennej higienie (kąpiel w wannie), prowadzi gospodarstwo domowe (sprząta, pierze, gotuje, robi zakupy), towarzyszy matce podczas wizyt lekarskich i na spacerach, umawia wizyty lekarskie, wykupuje i podaje matce leki (matka zapomina i myli leki), mierzy ciśnienie, załatwia sprawy urzędowe. Podczas nieobecności wnioskodawcy opiekę nad matką sprawuje jej brat. Matka wnioskodawcy od 2014 r. choruje przewlekle, przeszła udar niedokrwienny, w 2020 r. przeszła kolejny udar niedokrwienny (porażenie połowicze prawostronne, większe w zakresie kończyny górnej). Zdaniem organu niepodejmowanie zatrudnienia przez wnioskodawcę nie ma związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Pierwsze zatrudnienie wnioskodawcy trwało od 1 sierpnia 2001 r. do 5 czerwca 2002 r. i rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło bez zachowania okresu wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Od 25 czerwca 2002 r. do 30 kwietnia 2007 r. wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą. Kolejny stosunek pracy został rozwiązany na wniosek pracownika (od 7 września 2007 r. do 11 lipca 2009 r., a następny na mocy porozumienia stron (od 7 listopada 2014 r. do 20 października 2015 r.). W roku 2017 r. wnioskodawca podjął pracę na terenie C., ale został zwolniony dyscyplinarnie za nieusprawiedliwione nieobecności w pracy. Kolejne zatrudnienie trwało od 18 września 2018 r. do 11 października 2018 r., a stosunek pracy został rozwiązany przez pracodawcę bez zachowania okresu wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. W okresie od 31 października 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. wnioskodawca pracował na terenie C. Ostatnie zatrudnienie miało miejsce w okresie od 14 stycznia 2020 r. do 13 kwietnia 2020 r., a stosunek pracy ustal w wyniku upływu czasu, na jaki była zawarta umowa o pracę. W okresie od 5 lipca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r. wnioskodawca pobierał dodatek solidarnościowy. W przerwach w zatrudnieniu wnioskodawca był zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna i obecnie również jest zarejestrowany w PUP. Łącznie przepracował 13 lat, 11 miesięcy i 3 dni. Organ pierwszej instancji uznał, że opieka nad matką strony nie jest i nie musi być świadczona w sposób nieprzerwany, wyłączający możliwość podjęcia zatrudnienia przez wnioskodawcę w takim wymiarze i zakresie, który umożliwi stronie codzienne wykonywanie czynności opiekuńczych. Obowiązki związane z opieką nad matką wnioskodawca jest w stanie pogodzić z praca zawodową, chociażby w ograniczonym zakresie. W czasie nieobecności wnioskodawcy w domu, opiekę nad jego matką może sprawować brat matki. Organ nie znalazł podstaw do przyjęcia, że rezygnacja z zatrudnienia była dobrowolna i spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W odwołaniu od decyzji strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez wnioskodawcę nie jest spowodowane sprawowaniem opieki nad matką. Wbrew twierdzeniom organu, przywołany przepis nie uzależnia otrzymania świadczenia od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Wnioskodawca sprawuje opiekę nad matką, która to opieka wiąże się z rezygnacją z zatrudnienia. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu decyzją z dnia 13 lipca 2021 r. nr SKO 4103/374/2021 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium wyjaśniło, że rozmiar i zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawcę nad niepełnosprawną matką nie wymusza na nim rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Matka wnioskodawcy posiada umiejętność wykonywania czynności dnia codziennego, pozostaje w logicznym kontakcie, a to pozwala jej wykonywać samodzielnie codzienne czynności związane z samoobsługą. Nie wymaga ona całodobowej czy wielogodzinnej, nieprzerwanej opieki, lecz pomocy ograniczonej czasowo do kilku godzin na dobę, przeznaczonych na czynności o wyższym stopniu trudności, takich jak: dawkowanie i podawanie leków, wsparcie przy kąpieli, towarzyszenie przy wizytach u lekarzy i przy spacerach. Byłaby w stanie poradzić sobie bez pomocy syna przez kilka godzin dziennie. Zakres obowiązków, który polega na dawkowaniu i podawaniu leków, pomocy przy kąpieli, a w nocy w dotarciu do toalety oraz towarzyszenie przy wizytach u lekarzy i przy spacerach, nie wymusza rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Z podjęciem zatrudnienia nie kolidują czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, zakupy) oraz spacery czy wizyty u lekarzy – osoby pracujące również prowadzą własne gospodarstwa domowe, odbywają spacery, a także wizyty u lekarzy, nierzadko towarzyszą przy takich wizytach członkom rodziny. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalono, że ostatnie zatrudnienie wnioskodawcy ustało z dniem 13 kwietnia 2020 r. w wyniku upływu terminu, na jaki została zawarta umowa o pracę. Natomiast niezdolność do samodzielnej egzystencji matki wnioskodawcy powstała 22 sierpnia 2020 r., a wiec 4 miesiące później. Wnioskodawca również nie wykazał związku między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką nad matką, pomimo wezwania organu do złożenia wyjaśnień w tym zakresie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucił organowi naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez wnioskodawcę nie jest spowodowane sprawowaniem opieki nad matką. Podstawowym wymogiem uzyskania świadczenie pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału, skarżący ze względu na sprawowaną opiekę nie jest w stanie podjąć zatrudnienia nawet w najmniejszym wymiarze czasowym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie pozostaje charakter sprawowanej przez stronę opieki nad niepełnosprawną matką, a właściwie jego ocena pod kątem spełnienia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest ustalenie czy zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką rzeczywiście uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia. Wskazać trzeba, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki". Jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyrok NSA z 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1146/20 i wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej jako "CBOSA"). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA. Świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy nie istnieje. Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka będąca przesłanką prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter szczególny, wymagający znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, co powinno wynikać z okoliczności obiektywnych. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. Należy też zaznaczyć, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości organów, że skarżący jest osobą zobowiązaną do alimentacji swojej matki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki. Organ zakwestionował natomiast związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21). Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepełnosprawną matką (71 lat). Skarżący posiada status osoby bezrobotnej, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Matka strony pobiera emeryturę oraz dodatek pielęgnacyjny. Choruje przewlekle, przeszła udar niedokrwienny mózgu w 2014 r., w 2020 r. przeszła kolejny udar niedokrwienny mózgu (porażenie połowicze prawostronne, większe w zakresie kończyny górnej), cierpi na miażdżycę, schorzenia kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze. Wymaga wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. W trakcie wywiadu środowiskowego z dnia 30 kwietnia 2021 r. ustalono, że matka wnioskodawcy samodzielnie porusza się po mieszkaniu (utyka na prawą nogę), samodzielnie myje się, ubiera się i spożywa posiłki przygotowane przez syna. Wnioskodawca pomaga matce w dojściu do toalety na korytarzu (również w godzinach nocnych) i codziennej higienie (kąpiel w wannie), prowadzi gospodarstwo domowe (sprząta, pierze, gotuje, robi zakupy), towarzyszy matce podczas wizyt lekarskich i na spacerach, umawia wizyty lekarskie, wykupuje i podaje matce leki (matka zapomina i myli leki), mierzy ciśnienie, załatwia sprawy urzędowe. Podczas nieobecności wnioskodawcy opiekę nad matką sprawuje jej brat. Skarżący oświadczył, że od 1,5 roku nie nadużywa alkoholu. Na podstawie przedłożonych przez stronę świadectw pracy ustalono, że pierwsze zatrudnienie wnioskodawcy trwało od 1 sierpnia 2001 r. do 5 czerwca 2002 r. i rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło bez zachowania okresu wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Od 25 czerwca 2002 r. do 30 kwietnia 2007 r. wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą. Kolejny stosunek pracy (od 7 września 2007 r. do 11 lipca 2009 r.) został rozwiązany za wypowiedzeniem na wniosek pracownika, a następny na mocy porozumienia stron (od 7 listopada 2014 r. do 20 października 2015 r.). W roku 2017 r. wnioskodawca podjął pracę na terenie C., ale został zwolniony dyscyplinarnie w dniu 14 września 2017 r. za nieusprawiedliwione nieobecności w pracy w dniach 8 i 9 września 2017 r. oraz w dniach 11, 12, 13 i 14 września 2017 r. Kolejne zatrudnienie trwało od 18 września 2018 r. do 11 października 2018 r., a rozwiązanie umowy o pracę przez pracodawcę nastąpiło bez zachowania okresu wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. W okresie od 31 października 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. wnioskodawca pracował na terenie C. Ostatnie zatrudnienie miało miejsce w okresie od 14 stycznia 2020 r. do 13 kwietnia 2020 r., a stosunek pracy ustal w wyniku upływu czasu, na jaki była zawarta umowa o pracę. W okresie od 5 lipca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r. wnioskodawca pobierał dodatek solidarnościowy. W przerwach w zatrudnieniu wnioskodawca był zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna i obecnie również jest zarejestrowany w PUP. Łącznie skarżący (43 l.) przepracował 13 lat, 11 miesięcy i 3 dni. Mając na uwadze powyższe ustalenia w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały jedynie dwie z trzech przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącego i jego matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Natomiast, jak zasadnie uznały organy, odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki - to jest brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką. Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad matką. Zakres sprawowanej opieki nie koliduje z możliwością podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Opieka nad matką ogranicza się bowiem do pomocy przy higienie osobistej (prowadzenie do toalety, wchodzenie do wanny), przygotowywaniu posiłków, prowadzeniu gospodarstwa domowego, towarzyszeniu przy wizytach lekarskich i spacerach, przy czym matka samodzielnie myje się, ubiera się i spożywa posiłki. Jest osobą chodzącą, pomimo konieczności pomocy drugiej osoby przy wychodzeniu z domu. Jednakże wykonywanie tych czynności przez skarżącego możliwe byłoby również po podjęciu przez niego pracy zarobkowej (przed rozpoczęciem lub po zakończeniu obowiązków zawodowych). Natomiast pozostałe czynności wykonywane przez skarżącego (robienie zakupów, przyrządzanie posiłków, sprzątanie) związane są z prowadzeniem gospodarstwa domowego i z pewnością nie kolidują z podjęciem zatrudnienia przez skarżącego. Tego rodzaju czynności wykonuje bowiem wiele pracujących osób, poza godzinami pracy. Zaznaczyć należy, że pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującym tego rodzicom jest powinnością dorosłych dzieci, szczególnie w zakresie rozmiaru pomocy jakiej udziela skarżący, co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Jak zasadnie zauważono w zaskarżonej decyzji, w bezspornych okolicznościach niniejszej sprawy, opieka sprawowana nad matką przez skarżącego, nie jest na tyle absorbująca, aby uniemożliwiała skarżącemu jakąkolwiek aktywność zawodową w ramach definicji zawartej w art. 3 pkt 21 ustawy, skoro może być sprawowana tylko przez część dnia. Istotne jest, że skarżący nie uprawdopodobnił, że obecnie poszukuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a podjęcie pracy, choćby w ograniczonym wymiarze, jest niemożliwe z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką. Ponadto skarżący i jego matka korzystają z pomocy brata matki, który również obciążony jest w dalszej kolejności obowiązkiem alimentacyjnym wobec siostry. Istnieje również możliwość korzystania z usług opiekuńczych świadczonych przez powołane do tego instytucje. W związku z tym należy zaaprobować stanowisko obu organów orzekających w sprawie, zobowiązanych do działania na podstawie i w granicach prawa (art. 6 k.p.a.), że świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych skarżącemu nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art.17 ust. 1 pkt 4 ustawy, bowiem sprawowana przez niego opieka nad niepełnosprawną matką nie była opieką wymagającą nie podejmowania i rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak słusznie uznały organy, odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką. Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad matką. Nieuzasadnione zatem są zarzuty odnośnie naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.