IV SA/Wr 739/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.), Sędzia NSA Jolanta Sikorska, , Protokolant st. asystent sędziego Aleksandra Rygielska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 15 lutego 2012 r. sprawy ze skargi S. N. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla decyzję I i II instancji; II. zasądza na rzecz skarżącego od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r. nr 42, poz. 371 ze zm.), odmówił S. N. (dalej zwanemu: skarżącym) przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu "Obóz Hitlerowski". Organ uznał, że skarżący nie przedstawił dostatecznych dowodów przebywania w 1940 r. w obozie przesiedleńczym w Łodzi. Kierownik Urzędu nie dał wiary świadkom A. M. wysiedlonej z K. – innej niż skarżący miejscowości, gdyż przeciętny stan osobowy w obozach przesiedleńczych wynosił do kilku tysięcy, a pobyt trwał od kilku do kilkunastu dni i dlatego nie sposób było przyjąć by świadek mogła zapamiętać skarżącego - osobę wtedy nieznaną, oraz Z. P. – gdyż świadek oświadczenia nie potwierdziła żadnymi dokumentami. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że w czasie wojny wraz z matką i siostrą został wysiedlony z m. P. poprzez obóz przesiedleńczy w Ł., skąd następnie rodzina strony miała zostać skierowana na roboty przymusowe do III Rzeszy, natomiast wnioskodawca uciekł z obozu i z pomocą starszego brata J. wrócił do P., gdzie przebywał do końca wojny u ciotki. Na tę okoliczność strona przedstawiła oświadczenia świadków p. Z. P. (siostra strony) oraz p. A. M.. Do wniosku zainteresowany załączył ankietę i kartę osobową wypełnianą zaraz po wojnie w celu uzyskania pierwszego dowodu tożsamości, z której wynika, iż wnioskodawca przed wojną jak i w czasie okupacji mieszkał w Praszce. Decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 20 grudnia 2010 r. Organ stwierdził, że w aktach sprawy znajduje się życiorys skarżącego sporządzony w dniu 6 lipca 1950 r., w którym, strona wskazuje, iż w 1944 r. została z matką i siostrą wywieziona w głąb Niemiec, skąd po krótkim czasie wróciła, natomiast matka i siostra, powróciły dopiero po wyzwoleniu. Zainteresowany do wniosku załączył również plik dokumentów siostry Z. P., potwierdzających okoliczność wywiezienia na terenie III Rzeszy. Wyżej wymienionych dokumentach brak jakiejkolwiek wzmianki o pobycie rodziny N. w obozie przesiedleńczym w Ł.. Mając powyższe na uwadze, w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy, organ orzekający zwrócił się o dodatkowe informacje do Archiwum Państwowego w Ł., Instytutu Pamięci Narodowej, Archiwum Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie, a następnie przeprowadzono dowód z przesłuchania powołanych przez stronę świadków i zwrócono się o dodatkowe wyjaśnienia do strony. Na podstawie pisma Archiwum Państwowego w Ł. z dn. 10 lutego 2011 r. ustalono, iż nazwę miejscowości P. lub P. Ring 27, pow. W. odnaleziono na listach transportowych osób wywożonych 17 kwietnia 1944 r. z jednego z obozów przesiedleńczych podległych Centrali Przesiedleńczej w P., Oddział w Ł. do III Rzeszy oraz liście transportowej bez datacji osób wywożonych z obozu przesiedleńczego w Ł. przy ul. [...] do P. W wyżej wymienionych dokumentach nie odnaleziono informacji na nazwisko S. N. W szczegółowych imiennych ankietach przesłanych przez Instytut Pamięci Narodowej w dniu 28 kwietnia 2011 r., odnaleziono, jedynie informacje dotyczące matki zainteresowanego, z których wynika, iż w 1944 r. została ona wysiedlona i wywieziona na roboty przymusowe do III Rzeszy. W dokumentach tych brak informacji o okoliczności osadzenia ww. w obozie przesiedleńczym w Ł.. Podczas przesłuchania w dniu 22 czerwca 2011 r. w P., p. Z. P. zeznała, iż wraz bratem S. i matką przebywała w obozie przesiedleńczym w Ł. Po, dwóch tygodniach, siostra strony wraz z matką zostały wywiezione w głąb Niemiec, natomiast wnioskodawca pozostał w obozie. Świadek i matka zostały pożegnane przez brata starszego, zamieszkałego i pracującego w K. koło J. G.. Świadek nie rozmawiał ze stroną na temat, jak wydostał się z obozu. Z kolei p. A. M. przesłuchana w dniu 21 czerwca 2011 r., w Urzędzie Miasta K. zeznała, iż została osadzona w obozie przesiedleńczym w K. Ł., a następnie wywieziona na tereny woj. lubelskiego. Świadek zna historię z przekazów od strony i innych członków rodziny N. Świadek nie pamięta, w jakim obozie w Łodzi była strona, a mając na uwadze ww. zeznania świadków, organ stwierdził, iż mają one ograniczoną wartość dowodową, bowiem Z. P. jest siostrą wnioskodawcy, z kolei A. M. informacje dotyczące osadzenia strony w obozie w Ł., posiada jedynie z wiedzy samego zainteresowanego i jego najbliższej rodziny. Ponadto żaden z powołanych świadków, jak i strona nie wskazali nazwy obozu (ulicy) w którym została osadzona rodzina N.. Kierownik Urzędu rozpoznając sprawę zwrócił się do strony pismem z dnia 5 lipca 2011 r. o dodatkowe wyjaśnienia dotyczące losów wojennych, w tym o wskazanie nazwy obozu, w którym przebywał zainteresowany. W odpowiedzi z dnia 13 lipca 2011 r. zainteresowany wskazał, iż uciekł z obozu, gdy zobaczył swego brata starszego brata J. idącego chodnikiem. Starszy brat strony pracował w kopalni uranu w Kowarach, jednakże gdy, dowiedział się o wysiedleniu rodziny miał wziąć urlop przyjechać do Ł. i zawieź młodszego brata do ciotki w P. Organ orzekający nie dał wiary ww. wyjaśnieniom strony. Zainteresowany wskazał w dalszej części pisma, iż nigdy nie przebywał na terenie III Rzeszy, a wzmianka o tej okoliczności w życiorysie z lat 50-tych znalazła się na prośbę jego matki. Strona ww. piśmie, nie wskazała również nazwy obozu, w którym miała przebywać na terenie Ł. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit.c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, który stanowi, że represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Zgodnie zatem z dyspozycją art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c by uznać, iż strona podlegała określonym w nim represjom konieczne do spełnienia są dwie przesłanki: 1. udowodniony fakt przebywania w miejscu odosobnienia, w którym pobyt dziecka miał charakter eksterminacyjny, 2. granica wieku - w chwili przebywania w obozie dziecko nie mogło mieć ukończonych 14 lat Niespornym jest, iż strona (urodzona w 1935 r.) w chwili dowodzonych przez siebie wydarzeń spełniała przesłankę wymaganego wieku. Tym samym kluczowe dla rozstrzygnięcia wniosku było zweryfikowanie twierdzeń strony odnośnie jej pobytu w obozie przesiedleńczym w Ł., w szczególności ustalenie, w którym dokładnie obozie miała ona przebywać. Organ uznał, że z przedstawionych przez stronę dokumentów, jak i dokumentów uzyskanych przez Urząd wynika niezbicie, iż najbliższa rodzina strony została deportowana z P. w celu wykonywania pracy przymusowej na tereny III Rzeszy. Kierownik Urzędu podczas prowadzenia postępowania dowodowego nie uzyskał żadnych dokumentów potwierdzających osadzenie rodziny strony w jednym z obozów przesiedleńczych w Ł. Organ podkreślił, że skarżący jak i powołani przez niego świadkowie, pomimo kilkakrotnych wezwań organu, nie przedłożyli żadnych dowodów na okoliczność osadzenia rodziny wnioskodawcy w jednym z obozów przesiedleńczych w Łodzi. Na powyższą decyzję S. N. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, podtrzymując zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący podniósł, że w obozie rozdzielono go z matką i siostrą, o czym pisał w życiorysie sporządzonym w 50 latach i to nie jego wina, hitlerowcy nie pozostawili żadnych dokumentów. Podkreślił także, że fakt przebywania w obozie mogą potwierdzić K. P., I. K. oraz wujek S. N. Skarżący nie zgodził się też z Kierownikiem Urzędu, że jego "brat przyjechał na urlop i wtedy dowiedział się od ludzi i dalszej rodziny, że nas wywieziona do Ł.". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 15 lutego 2012 r. skarżący oświadczył, że w obozie przesiedleńczym w Ł przebywał w czerwcu 1944 r. Podał, że osobami żyjącymi mogącymi potwierdzić jego pobyt w tym obozie są: B. P. i E. K.. Nadto skarżący oświadczył, że w październiku 1940 roku jego wujek S.N. ani nikt z jego rodziny nie był wywieziony do obozu przesiedleńczego w Łodzi, a następnie do miejscowości Ł., powiat B.-B.. Dodał, że z informacji uzyskanych od B. P. wie, że obóz w którym przebywał w Łodzi znajduje się przy ul. Łąkowej Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30. sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p. p. s. a., sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Analogiczne unormowanie zawiera art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd - nie przejmując sprawy do jej końcowego załatwienia - bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p. p. s. a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, nie będąc ograniczonym zarzutami i wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną (art. 134 par. 1 p. p. s. a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się w zaskarżonej decyzji oraz w decyzji ją poprzedzającej uchybień proceduralnych, które nie pozwalają na ich pozostawienie w obrocie prawnym. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja organu administracji, odmawiająca przyznania uprawnień kombatanckich. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. nr 42, poz. 371 ze zm.), który stanowi, że przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami, w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Na wstępie wskazać wypada, iż zgodnie z przepisem art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 24. stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.), uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w przepisie art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom. Zgodnie z art. 22 ust. 1 omawianej ustawy, o spełnieniu warunków do uzyskania uprawnień kombatanckich rozstrzyga organ na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Obowiązek wykazania przesłanek, uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich spoczywa zatem na osobie ubiegającej się o te świadczenia. W tym zakresie podzielić jednak należy stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 18. października 2005 r. w sprawie sygn. akt II OSK 117/05 (dostępnym w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 188689), że wymóg udokumentowania wniosku nie zwalnia organu administracji od obowiązku podjęcia wszelkich kroków, niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Mając jednak na uwadze, iż w sprawach o przyznanie uprawnień kombatanckich - z uwagi na upływ czasu - przedłożenie przez wnioskodawcę jednoznacznych dowodów na potwierdzenie podlegania represjom jest utrudnione, to na organie administracji spoczywa obowiązek współdziałania z wnioskodawcą w ustaleniu prawdy obiektywnej. W celu ustalenia stanu faktycznego sprawy organ administracji obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 par. 1 k.p.a.). Przez rozpatrzenie materiału dowodowego należy rozumieć jego ocenę. To na podstawie całego materiału dowodowego organ administracji ocenia czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Wprawdzie ustawodawca pozostawił organom, prowadzącym postępowanie administracyjne swobodę w ocenie materiału dowodowego, jednakże ocena ta nie może przybierać cech dowolności. W orzecznictwie sądów i doktrynie prawa wypracowano i powszechnie przyjęto dyrektywy oceny dowodów, którymi winien się kierować organ administracji, by nie narazić się na zarzut przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów. Na te dyrektywy składają się zasady logicznego myślenia oraz wskazówki, wypływające z wiedzy i doświadczenia życiowego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że organy administracji naruszyły powyższe regulacje w zakresie prowadzonego postępowania wyjaśniającego, uchybiając nałożonemu na nie ustawowemu obowiązkowi podejmowania wszelkich kroków, niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny oraz słuszny interes obywateli (art. 7 k. p. a.). Przerzuciły bowiem ciężar dowodowy wyłącznie na skarżącego, ograniczając się ponadto do wybiórczej analizy i oceny tych jedynie dowodów, które, zdaniem organu, przemawiają za niewiarygodnością twierdzeń wnioskodawcy, poza prostym ich zanegowaniem, w ogólnie nie zostały poddane analizie. Podkreślić należy, że wbrew twierdzeniom organu zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, skarżący w dniu 13 lipca 2011 r. udzielił informacji w związku z pismem organu skierowanym do niego przez organ, w szczególności podał informacje na temat osób, które mogłyby potwierdzić jego pobyt w obozie. Organ nie odniósł się do tych wyjaśnień i nie przesłuchał wskazanych świadków, ani nie wyjaśnił czy żyją. Organ również winien szczegółowo wyjaśnić sprzeczności, co do okoliczności, związanych z datą wywózki (organ zwrócił się do IPN i Archiwum Państwowego w Ł. o przesłanie informacji na temat wysiedlenia z wsi P. w października 1940 r., gdy tymczasem skarżący twierdzi, że został wysiedlony w 1944 r.). Nie sposób również zgodzić się z argumentacją uzasadnienia decyzji organu, co do oceny oświadczeń skarżącego i zgłoszonych przez niego świadków, opartej na braku potwierdzenia okoliczności przez nich wskazywanych w załączonych dokumentach. Zwłaszcza, że z treści oświadczenia Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Ł. z dnia 28 kwietnia 2011 r., wynika tylko tyle, że instytucja ta nie odnalazła poszukiwanych informacji, nie mogła zatem potwierdzić podnoszących przez wnioskodawcę faktów o pobycie w obozie przesiedleńczym. Faktem jest, iż w aktach postępowania administracyjnego znajduje się zaświadczenie z Archiwum Państwowego w Ł. oraz, nadesłana przez Instytut Pamięci Narodowej, Oddział w Ł. na wniosek organu, ankieta dotycząca wysiedlenia w miejscowości P. pow. W., wraz z listą osób wysiedlonych z P.. Na liście figurują powołani przez skarżącego, jako świadek B. P. (k. 56), brak jest natomiast nazwiska skarżącego. Należy jednak zwrócić uwagę, że akta te są zachowane fragmentarycznie i nie uwzględniają wszystkich nazwisk osób wysiedlonych. Należy pamiętać, że dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo poświadczone (art. 76 § 1 k.p.a.). Wobec tego, iż wskazane wyżej dokumenty pochodzą z zasobów archiwalnych, które są niekompletne organ powinien podjąć inne działania dowodowe (art. 75 § 1 k.p.a.), które mogłyby prowadzić do wyjaśnienia okoliczności wskazywanych przez skarżącego. W tej sytuacji kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy mają przesłuchania świadków i samego zainteresowanego. Uwzględniając powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny, stwierdziwszy, że w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia szeregu przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji tegoż organu z dnia 30 grudnia 2010 r., uznając to za konieczne dla końcowego załatwienia sprawy. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane.