IV SA/Wr 757/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Protokolant: referent stażysta Przemysław Pawłowski po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 8 września 2021 r. nr SKO/41/DA-25/2021 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczek alimentacyjnych oddala skargę w całości. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze, działając na podstawie art. 138 § pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2021, poz. 735) oraz art. 30 ust 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j. t. Dz. U. z 2021 poz. 1162), po rozpatrzeniu odwołania skarżącego A. K. od decyzji działającej z upoważnienia Burmistrza Miasta Zgorzelec Zastępcy Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zgorzelcu (dalej także jako organ pierwszej instancji) z dnia 9 lipca 2021 r., nr MOPS.V.5321.21.202l.KM o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej O. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczek alimentacyjnych - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przytoczono między innymi, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej (MOPS) we Wrocławiu wypłacał wyżej wymienionej osobie uprawnionej (córce skarżącego) świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczki alimentacyjnej. Skarżący pismem z 19 lutego 2021 r. wystąpił do MOPS we Wrocławiu o umorzenie w całości zaliczek alimentacyjnych i świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na osobę uprawnioną. Dnia 15 marca 2021 r. ponowił swoją prośbę. Postanowieniem wydanym z upoważnienia Prezydenta Miasta Wrocławia przez Kierownika Zespołu Dłużników Alimentacyjnych w MOPS we Wrocławiu z dnia 8 marca 2021 r. odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie. W wyniku złożonego zażalenia przez skarżącego na mniejsze postanowienie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu, zaskarżone postanowienie zostało uchylone w całości i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Pismem z dnia 25 maja 2021 r. Zespół Dłużników Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu zgodnie z postanowieniem Kolegium we Wrocławiu z dnia 26.04.2021 r. przekazał do MOPS w Zgorzelcu dokumentację odnośnie do zaliczki alimentacyjnej celem rozpoznania wniosku, zgodnie z właściwością miejscową. Wobec tego wniosku organ I instancji kierując się treścią art 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów pismem z dnia 15 czerwca 2021 r. wystąpił do komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne o udzielenie informacji czy egzekucja jest skuteczna przez okres 3,5 lub 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów na rzecz uprawnionej oraz o wskazanie dat i wysokości kwot wyegzekwowanych alimentów. Z uzyskanej informacji od komornika sądowego z dnia 01.07.2021 r. wynika, że w okresie 3, 5 lub 7 lat egzekucja pozostaje bezskuteczna. Powołując się na art. 30 ust. 1, zgodnie z którym organ właściwy dłużnika może umorzyć zaległości jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez w/w lata w wysokości miesięcznie nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów - organ pierwszej instancji wskazał, iż nie stwierdzono skuteczności egzekucji. Wobec powyższego odmówiono umorzenia należności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając wniesione od decyzji organu pierwszej instancji odwołanie skarżącego w pierwszej kolejności podało, że ustawodawca w treści art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawionym do alimentów (j.t. Dz. U. z 2021 r. poz. 1162; zwanej poniżej w skrócie "ustawą") pozwala organowi właściwemu dłużnika na umorzenie należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy (tj. m.in. należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych), w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. W myśl natomiast ustępu 2, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną, przy czym umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust 3). Z przedstawionych regulacji wnosić należy zdaniem organu, że przepis art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dotyczy tylko należności powstałych na skutek świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Nie dotyczy natomiast należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej. Umarzanie tych ostatnich należności określa przepis art. 30 ust. 1 w związku z art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy. W myśl tych regulacji organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, jeżeli został spełniony, określony w tym przepisie w sposób procentowy, warunek skuteczności egzekucji. Przepis art. 28 ust. 1 pkt 2 odnosi się przy tym do należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 października 2010 r. sygn. I OSK 980/10, LEX nr 745401). Z akt sprawy wynika, jak ustalił organ, że MOPS we Wrocławiu od 01.11.2006 r. do dnia 30.09.2008 r. wypłacał zaliczkę alimentacyjną na rzecz uprawnionej zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego dla Łodzi Śródmieście w Łodzi z dnia 18 lipca 2006 r. sygn. akt R VII 136/06. Zaległość z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej wynosi 4.515 zł wraz z 5% opłatą. Dokumentacja finansowo-księgowa potwierdza, że skarżący nie dokonał żadnych wpłat. Ponadto, wymieniony wyrok został zastąpiony ugodą zawartą w dniu 26 listopada 2007 r. przed Sądem Rejonowym dla Wrocławia-Krzyków, na podstawie której nastąpiło podwyższenie orzeczonych alimentów do wysokości 250 zł miesięcznie. Tak ustalona wysokość alimentów została ponownie zmieniona wyrokiem zaocznym Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Krzyków we Wrocławiu z dnia 6 listopada 2008 r., na podstawie, którego nastąpiło podwyższenie alimentów na rzecz małoletniej do 500 zł miesięcznie. Organ pierwszej instancji uzyskał od komornika sądowego prowadzącego egzekucję wymienionych należności, że w okresie tj. 3, 5 lub 7 lat egzekucja wobec skarżącego dłużnika pozostaje bezskuteczna. Organ zatem, jak dalej stwierdził, nie może zastosować względem skarżącego powyższej regulacji materialnoprawnej w jakimkolwiek jej punkcie, bowiem egzekucja należności z majątku skarżącego w pełnej wysokości nie miała miejsca i była bezskuteczna. Przepis bowiem art. 30 ust 1 ustawy wysokość ewentualnego umorzenia uzależnia od długości trwania skutecznej egzekucji, bez brania pod uwagę sytuacji dłużnika. W przypadku skarżącego egzekucja nie miała miejsca, dlatego należało odmówić umorzenia, wobec braku obligatoryjnej przesłanki, to jest skuteczności egzekucji. W tym stanie rzeczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji. W skardze od opisanej decyzji skarżący zaprezentował obszernie okoliczności życiowe, jakich doświadczył, nadto wyjaśnił, iż z uwagi na swoją sytuację rodzinną jak i zdrowotną oraz materialną, nie jest w stanie spłacić ciążącego na nim długu. Poprosił o zrozumienie jego ciężkiej sytuacji finansowej. W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi podnosząc, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 30 ust. 1 ustawy, natomiast nie było podstaw do badania innych przesłanek umorzenia należności z art. 30 ust. 2 ustawy, gdyż jest to odrębne postępowanie prowadzone przed organem właściwym dla wierzyciela, a nie dłużnika, jak w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 329; przywoływana poniżej jako p.p.s.a.), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, obowiązującymi w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając skargę w ramach kryteriów określonych powyższymi przepisami, Sąd uznał, że nie jest ona zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja odmawiająca skarżącemu – jako dłużnikowi alimentacyjnemu - umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczek alimentacyjnych. W tej materii trzeba wskazać, że obowiązujące w sprawie są przepisy art. 30 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz U. 2021 r. poz. 877 ze zm.; przywoływanej dalej w skrócie jako "ustawa"). Zgodnie z przepisem art. 30 powołanej ustawy: "1. Organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. 2. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. 3. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej." Przechodząc do meritum niniejszej sprawy, w szczególności rozstrzygnięcia wymagała kwestia, czy wniosek skarżącego mógł być rozpatrzony na podstawie art. 30 ust. 1, tak jak ustaliły to organy, czy też również na podstawie art. 30 ust. 2. Jest to o tyle istotne, że te dwa ustępy wprowadzają odmienne przesłanki prawne do umorzenia komentowanych należności. Ustęp 1 mianowicie nie wiąże się w żadnym wypadku z ustalaniem sytuacji dochodowej (w tym ewentualnie kosztami utrzymania, leczenia itp.) oraz rodzinnej, gdyż mają one z woli ustawodawcy znaczenie prawne wyłącznie na gruncie ustępu 2 artykułu 30. Ponadto art. 30 ust. 1 dotyczy umorzenia należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, czyli: pkt 1) - należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, pkt 2) - należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnych - do ich całkowitego zaspokojenia, pkt 4) - należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia. Przepis natomiast art. 30 ust. 2 stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z analizy treści powołanych wyżej przepisów wynika, że art. 30 ust. 2 dotyczy wyłącznie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, natomiast art. 30 ust. 1 dotyczy i innych należności, to znaczy wymienionych w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4. Takie rozumienie powołanych przepisów jest szeroko prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA z: 6 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 2321/18, z 26 września 2017 r., sygn. akt I OSK 526/17, z 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2365/14, z 4 kwietnia 2015 r., z 4 marca 2015 r., sygn. I OSK 2006/13). Trzeba tu również zwrócić uwagę na odmienną właściwość rzeczową organów, gdyż w pierwszym przypadku (sytuacji unormowanej w ustępie 1 art. 30) jest to organ właściwy dłużnika, a jest nim według art. 2 pkt. 9 ustawy - wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego, a w sytuacji, o której mowa w ustępie 2 art. 30 - organ właściwy wierzyciela, którym jest po myśli art. 2 pkt. 10 ustawy wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej. Stosownie zaś do art. 2 pkt 3) ilekroć w ustawie mowa o dłużniku alimentacyjnym - oznacza to osobę zobowiązaną do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna, a osoba uprawniona oznacza osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 11). Jakkolwiek może się zdarzyć przypadek, że właściwy będzie ten sam organ – co nastąpi wówczas, gdy miejsce zamieszkania osoby uprawnionej jest zbieżne z miejscem zamieszkania dłużnika alimentacyjnego, to jednak w sytuacji, gdy są to dwa różne organy (a tak jest w niniejszej sprawie), każdy z organów orzeka wyłącznie na podstawie właściwego przepisu, to znaczy, że na podstawie art. 30 ust. 1 orzeka organ właściwy dłużnika, a na podstawie art. 30 ust. 2 - organ właściwy wierzyciela. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że należności skarżącego, o których umorzenie wnioskował, wynikają również z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej. Są to zatem należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy. W związku z tym, niezależnie od tego, na jaką podstawę prawną powołałby się skarżący, jego wniosek mógł zostać rozpoznany wyłącznie na podstawie art. 30 ust. 1 i to przez organ właściwy dłużnika, a nie przez organ właściwy wierzyciela, po ustaleniu, że zaległości dotyczą zaliczek alimentacyjnych. Oznacza to, że w przedmiocie umorzenia należności objętych wnioskiem skarżącego mógł orzekać tylko organ właściwy dłużnika i mógł je umorzyć tylko wtedy, gdyby zostałyby spełnione warunki określone w art. 30 ust. 1. Według zaś do treści art. 30 ust. 1 organ właściwy dłużnika może umorzyć przedmiotowe należności, w łącznej wysokości 30%, 50% bądź 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres odpowiednio 3, 5 i 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Zatem jedyną i niezbędną przesłanką do umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres co najmniej 3 lat. Nawet bardzo trudna sytuacja materialna, czy zdrowotna lub rodzinna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi przesłanki umorzenia tego rodzaju należności. W powyższym świetle stwierdzić zatem należy, że w rozpatrywanej sprawie wniosek skarżącego w części dotyczącej zaliczek alimentacyjnych prawidłowo został przekazany do rozpoznania przez organ właściwy dla miejsca zamieszkania skarżącego jako organu właściwego dłużnika. A ponieważ egzekucja prowadzona względem skarżącego z tytułu omawianych należności nie była w ogóle skuteczna, co wynika z zaświadczenia komornika sądowego, zatem nie zostały spełnione przesłanki prawne umożliwiające umorzenie należności na podstawie prawnej z ustępu 1 art. 30. Jak już wyżej wspomniano, w niniejszym postępowaniu dla rozstrzygnięcia nie ma znaczenia sytuacja zdrowotna tudzież materialna skarżącego ani inne okoliczności jakie przywołał w toku postępowania administracyjnego oraz w skardze. Postępowanie niniejsze nie toczyło się bowiem w trybie art. 30 ust. 2 ustawy, gdyż przepis ten nie mógł mieć w tej sprawie zastosowania przed organami orzekającymi. Stosownie do art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W związku z tym organ administracji nie jest związany podstawą prawną wskazaną we wniosku, czy też żądaniem strony rozpoznania sprawy w oparciu o wskazany przez stronę przepis lub przytoczone przez nią okoliczności, które uważa za istotne ze swojego punktu widzenia, lecz jest związany uregulowaniami wynikającymi z obowiązujących przepisów prawa, a to one wyznaczają właściwość rzeczową i miejscową organów oraz rodzaj okoliczności faktycznych, które mają znaczenie prawotwórcze. Marginalnie trzeba wskazać, że kwestia dotycząca wniosku skarżącego w części dotyczącej umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego została rozpatrzona w innym trybie (art. 30 ust. 2 ustawy) a decyzja ostateczna wydana w tej materii przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu poddana zostanie odrębnej kontroli Sądu w sprawie zarejestrowanej pod sygnaturą akt IV SA/Wr 203/22. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 p.p.s.a., skarga wywiedziona w niniejszej sprawie podlegała oddaleniu w całości.