IV SA/Wr 799/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędziowie: asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 8 lipca 2021 r. nr SKO 4316/253/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. Przedmiotem skargi M. Z. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (dalej: SKO) z dnia 8 lipca 2021 . (nr SKO 4316/253/21), utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Środzie Śląskiej z dnia 19 maja 2021 r. (nr GOPS/4032/679/2021) o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o jakim mowa w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.). Wnioskiem z dnia 15 stycznia 2021 r. M. Z. (dalej: strona wnioskodawczyni, skarżąca), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego "z tytułu niepodejmowania, rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym bratem M. P. (urodzonym [...]). Z załączonych dokumentów wynikało, że brat strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, który powstał w 2018 r., czyli w 45 r. życia M. P. Decyzją z dnia 3 lutego 2021 r. organ pierwszej instancji odmówił stronie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja ta została następnie uchylona w decyzji SKO we Wrocławiu z dnia 25 marca 2021 r. Zdaniem organu drugiej instancji, wnioskodawczyni jako siostra niepełnosprawnego może ubiegać się o ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1 lit. a ) u.ś.r. SKO podniosło przy tym, że z akt sprawy nie wynika jednak, czy zakres sprawowanej opieki przez wnioskodawczynię uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Dalszego wyjaśnienia wymaga zatem kwestia aktualnego zakresu i ram czasowych czynności opiekuńczych, jakie strona wykonuje przy bracie. SKO zaznaczyło, że organ pierwszej instancji zobowiązany jest ustalić, czy w sprawie spełnione zostały pozostałe warunki określone przepisami ustawy, w tym brak aktywności zawodowej i zarobkowej strony. Podkreśliło, że jak wynika z akt sprawy, w dniu 2 lutego 2021 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy. Dowód ten nie został jednak wzięty pod uwagę i oceniony przez organ pierwszej instancji w decyzji z dnia 3 lutego 2021 r. Końcowo dodało, że zastosowanie przez organ odwoławczy przepisu art. 136 § 2 k.p.a. w realiach faktycznych sprawy pozostawałoby w sprzeczności z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W następstwie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji, w toku postępowania uzupełniającego został przeprowadzony w dniu 11 maja 2021 r. wywiad środowiskowy wtoku którego strona oświadczyła, że pomaga bratu w załatwianiu spraw urzędowych oraz organizowaniu wyjazdu do lekarza, co zajmuje jej około 8,5 godzin w miesiącu, opłaca rachunki w wymiarze jednej godziny w miesiącu, gotuje obiady, co zajmuje jej około półtorej godziny. Dodatkowo, strona wykonuje także prace porządkowe w postaci prania i sprzątania, w wymiarze 18 godzin w miesiącu. Strona oznajmiła także, że zapewnia bratu codzienne rozmowy i wsparcie emocjonalne (w wymiarze 1,5 godziny dziennie). W ocenie organu pierwszej instancji wnioskodawczyni jest w stanie podjąć pracę zarobkową przy równoczesnym sprawowaniu opieki nad niepełnosprawnym bratem. Wskazał, że dzieląc liczbę godzin w miesiącu, w których strona sprawuje osobistą opiekę nad bratem wychodzą niepełne 4 godziny dziennie, które strona jest w stanie wygospodarować przy 24 godzinie dobie, podejmując jednocześnie pracę zarobkową. W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowani opieki nieustannie przez całą dobę. Podkreśliła, że sprawuje opiekę nad bratem, która to opieka wiąże się z rezygnacją przez nią z zatrudnienia. Powołaną na wstępie decyzją SKO we Wrocławiu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ przytoczył treść art. 17 ust. pkt 4 u.ś.r. i podkreślił, że z przepisu tego wynika, iż podstawowym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby niepodejmowanie z zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby w nim wymienione, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ drugiej instancji podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem przysługującym jedynie za samo sprawowanie opieki. Jednym z warunków przyznania tego świadczenia jest bowiem to, by wykonywanie opieki i jej rozmiar uniemożliwiały opiekunowi podjęcie pracy zarobkowej lub wymuszały na nim - z tego właśnie powodu – rezygnację z aktywności zawodowej. Zdaniem organu, ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że przesłanka ta nie została w sprawie spełniona. Wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad bratem sprowadzającą się w dużej mierze do przygotowywani mu obiadu, robienia prania, czy podawania leków. Na wszystkie wykonywane czynności (łącznie z pomocą w załatwianiu spraw urzędowych oraz wizytami lekarskimi) wnioskodawczyni przeznacza około 117 godzin miesięcznie, czyli około 4 godzin dziennie. W ocenie Kolegium, opieka jaką sprawuje strona polega na udzielaniu bratu wsparcia w prowadzeniu gospodarstwa domowego, nie zaś na sprawowaniu opieki, o jakiem traktuje art. 17 u.ś.r. SKO wyjaśniło, że pod pojęciem "sprawowania opieki" w rozumieniu art. 17 u.ś.r. nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych w sposób bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej (w tym przypadku brata). Opieka musi bowiem w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W nawiązaniu do ustaleń faktycznych sprawy organ drugiej instancji podniósł, że z doświadczenia życiowego wynika, że sprawowanie opieki w wymiarze około 4 godzin dziennie nie stanowi przeszkody do podjęcia zatrudnienia. Z tych powodów, SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Zaskarżając decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że warunku stałej opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i prze 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie. Podkreśliła również, że istota opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby niepełnosprawnej. Na tle tych zarzutów oraz przedstawionej w skardze argumentacji strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o wydanie orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Na zasadzie alternatywnego żądania, strona wniosła ewentualnie o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Skarżąca zgłosiła również wniosek o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny tego, czy zasadnie odmówiono stronie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym bratem. W ocenie Sądu, przedstawiona w zaskarżonej decyzji wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest prawidłowa. W sprawie dokonano wyczerpujących – z punktu widzenia treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. – ustaleń faktycznych, a wyprowadzone na ich podstawie wnioski Sąd uznaje za przekonujące oraz należycie uzasadnione. Zgodnie z art. 17 ust. 1 uś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W orzecznictwie sądowym wielokrotnie zostało podkreślone, że świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, a jedynie do tych z nich, którzy po pierwsze o objęci są obowiązkiem alimentacyjnym wobec osoby wymagającej opieki, a po drugie, którzy jednocześnie sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie mają obiektywnych możliwości kontynuacji lub podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W stanie faktycznym sprawy, organy nie kwestionowały faktu, że skarżąca, będąca siostrą niepełnosprawnego M. P. należy do kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad bratem. Uznały natomiast, że zebrany materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia, że czynności opiekuńcze strony wobec brata stanowią obiektywną przeszkodę dla podjęcia bądź kontynuowania przez stronę zatrudnienia. Sąd ocenę organów administracji publicznej orzekających w sprawie w pełni podziela. Trafnie akcentuje bowiem organ w zaskarżonej decyzji, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 września 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 476/19, LEX nr 2723421). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. jako przesłankę, od spełnienia której zależy przysługiwanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub niej pracy zarobkowej, wskazuje sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Sposób jej sprawowania nie został jednak określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W związku z tym należy go rozpatrywać przez pryzmat celu regulacji związanej z prawem do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne ma zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 1032/11, LEX nr 1109020). Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. należy stosować zatem wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których opieka wyklucza możliwość podjęcia (lub wykonywania) jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Regulacja ta nie ma zatem zastosowania w sytuacji, w której konieczność sprawowania opieki nie koliduje z możliwością wykonywania pracy, czy podjęciem innej formy zarobkowania. W ocenie Sądu, zakres czynności opiekuńczych, jakie sprawuje strona w ramach opieki nad bratem nie stanowi obiektywnej przeszkody w podjęciu przez nią zatrudnienia. Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych sprawy, przyjętych za podstawę orzekania wynika, że opieka strony nad bratem sprowadza się w głównej mierze do pomocy przy prowadzeniu gospodarstwa domowego, tj. przygotowania obiadu, prania. Dodatkowo strona podaje bratu leki oraz umawia na wizyty lekarskie. Brat nie wymaga pomocy przy karmieniu, załatwianiu spraw fizjologicznych. Nie ma worka stomijnego, ani nie jest pampersowany. Bezspornie natomiast wymaga pomocy przy prowadzeniu gospodarstwa domowego. Jak ustaliły organy, czas , jaki strona poświęca na opiekę nad bratem wynosi średnio 4 godzinny dziennie. Jakkolwiek zaangażowanie strony w udzielaniu pomocy bratu jest godne pochwały, to jednak w świetle normatywnych przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie uzasadnia przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Jak już wspomniano, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować zatem wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których opieka wyklucza możliwość podjęcia (lub wykonywania) jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Regulacja ta nie powinna mieć natomiast zastosowania w sytuacji, w której konieczność sprawowania opieki nie koliduje z możliwością wykonywania pracy czy podjęciem innego zatrudnienia Opieka nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, musi natomiast odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką (których to z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić), a swoją intensywnością i zakresem stanowić zarazem obiektywną przeszkodę dla możliwości kontynuowania lub podjęcia pracy zarobkowej przez opiekuna. W nawiązaniu do treści skargi należy wskazać, że w sprawie, organy nie kwestionowały orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a prowadzone w sprawie postępowanie dowodowe ukierunkowane było na ustalenie zakresu świadczonej przez stronę opieki nad bratem rozpatrywanego w kontekście tego, czy zakres ten stanowi obiektywną przeszkodę do podjęcia przez nią zatrudnienia. Skarżąca z przyczyn wyżej omówionych błędnie pojmuje treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uznając, że już sam fakt sprawowania opieki uzasadnia uwzględnienie złozonejgo przez nią wniosku oraz ustalenie prawa do świadczenia pielęgnaycjnego. Rozważania Sądu odnośnie do zakresu sprawowanej przez stronę opieki nad bratem zachowują aktualność także w odniesieniu do przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, jako że norma z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. odnosi się do przesłanki "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Kierując się przedstawioną argumentacją, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. wywiedzioną w sprawie skargę Sąd w całości oddalił jako bezzasadną.