IV SA/Wr 813/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący : Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.) Sędziowie : Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant : st. sekr. sądowy Dorota Hurman po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 maja 2014 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Wojewody D. z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi [...] od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 ( słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100 ) złotych w tym 23% podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym. Decyzją z dnia [...] 2013 r. nr [...] Wojewoda D., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.), dalej: ustawa, po rozpatrzeniu odwołania [...] (dalej: strona, zainteresowany, odwołujący się, skarżący) od decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia [...] 2013 r. nr [...] w sprawie wymeldowania wyżej wymienionego z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...], zakwestionowaną decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał, że postępowanie w sprawie wymeldowania strony z miejsca pobytu stałego zostało wszczęte w dniu 8 kwietnia 2013 r. na wniosek [...], która wskazała, że w dniu [...] 2013 r. wobec strony przeprowadzona została eksmisja. W dniu 8 kwietnia 2013 r. wyżej wymieniona oświadczyła do protokołu, że jej brat obecnie przebywa w zakładzie karnym. Stwierdziła też, że pomimo orzeczonej eksmisji nie wymeldował się on z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. W toku postępowania zainteresowany, w pismach z dnia: 15 kwietnia 2013 r., 2 czerwca 2013 r. oraz 28 lipca 2013 r., złożył wyjaśnienia w sprawie, z treści których wynika, że nie może być wymeldowany ze spornego lokalu ponieważ siostra podstępnie wyłudziła od niego tę nieruchomość. W tych okolicznościach sprawy, decyzją z dnia [...] 2013 r., organ I instancji orzekł o wymeldowaniu strony z miejsca pobytu stałego. Od tej decyzji zainteresowany wniósł odwołanie, w którym zakwestionował zasadność rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. Jak dalej podał organ odwoławczy, w myśl art. 15 ust. 2 ustawy, organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Mimo, iż z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że w postępowaniu w sprawie o wymeldowanie osoby z pobytu stałego organy winny badać, czy opuszczenie lokalu nastąpiło w sposób dobrowolny, nie odnosi się to do sytuacji, gdy jest to wynik postępowania egzekucyjnego wykonanego skutecznie przez kompetentny organ, zgodnie z sądowym tytułem wykonawczym. Nieprzebywanie w miejscu stałego zameldowania w związku z utratą uprawnień do przebywania w lokalu jest równoznaczne z ustaniem pobytu w tym lokalu w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy. Wojewoda D. podkreślił, że obowiązek meldunkowy służy prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu umożliwia racjonalizację szeregu działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Celem obowiązku meldunkowego jest bowiem zapewnienie prawidłowego funkcjonowania ewidencji ludności. Ewidencja ludności, polegająca na rejestracji danych o miejscu pobytu (adresie) osób, służy bowiem także ochronie interesów samych zainteresowanych (np. dzięki zameldowaniu można odnaleźć osobę w przypadku dziedziczenia przez nią majątku) oraz ochronie praw osób trzecich (np. wierzycieli w przypadku "przeprowadzki" dłużnika). Oznacza to, że obowiązek meldunkowy uznać należy w świetle Konstytucji RP za instytucję wynikającą z klauzuli ochrony porządku publicznego, mającą także związek z ochroną praw i interesów jednostki. W opinii organu odwoławczego bezspornym jest, że w dniu 4 kwietnia 2013 r. wobec odwołującego się została wykonana eksmisja ze spornego lokalu przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. Podjęte na podstawie wyroków Sądu Okręgowego w Ś. z dnia [...] 2012 r., sygn. akt [...] oraz Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] 2011 r., sygn. akt [...], czynności egzekucyjne były skuteczne. Tym samym, z chwilą przymusowego opróżnienia spornego lokalu i wydania go wierzycielowi, odwołujący się utracił uprawnienia do przebywania w dotychczasowym miejscu zameldowania na pobyt stały. W związku z zaistniałym stanem faktycznym organ odwoławczy podzielił zatem pogląd prezentowany w orzecznictwie administracyjnym, iż w sprawach, w których przeprowadzona była egzekucja komornicza, wykonanie eksmisji jest równoznaczne z ustaniem pobytu skarżącego w spornym lokalu (wyrok NSA z dnia 4 października 2007 r., sygn. akt II OSK 519/07). Przy czym Wojewoda D. wskazał, że mając na uwadze składane przez odwołującego się wyjaśnienia, trwający pomiędzy stronami postępowania spór ma charakter cywilnoprawny i do jego rozstrzygnięcia powołane są sądy powszechne, nie zaś organy administracyjne, które nie mają kompetencji, by w trybie przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych dokonać skutecznych rozstrzygnięć w tym zakresie. Zarówno zameldowanie jak i wymeldowanie, jest tylko i wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby, czy też ustania jej pobytu w dotychczasowym miejscu. Z tego też powodu dla zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też poprzez własne rozstrzygnięcia zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności między ewidencją a istniejącym stanem rzeczy. W sytuacji gdyby środki prawne podjęte przez odwołującego się doprowadziły do zmiany stanu faktycznego oraz prawnego sprawy, odwołujący na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. mógłby żądać wznowienia postępowania z uwagi na fakt, iż przedmiotowa decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. W związku z powyższym organ odwoławczy uznał, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego zachodzą podstawy do wymeldowania strony z miejsca pobytu stałego na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy. Podkreślił nadto, że głównym celem ustawy jest dyscyplinowanie obywateli z punktu widzenia wiedzy posiadanej przez właściwe organy o miejscu, w którym aktualnie obywatele rzeczywiście przebywają. W obecnym stanie prawnym ewidencja ludności jest instytucją służącą odzwierciedleniu stanu faktycznego; dostarcza organom wiedzy o rzeczywistym miejscu pobytu obywatela i w żaden sposób nie wiąże się ze sferą praw do lokalu bądź zajmowanego pomieszczenia. Nieodłącznym składnikiem systemu ewidencji ludności jest mechanizm wymeldowania, a więc formalnego usuwania informacji o zameldowaniu, jeżeli informacja ta przestaje obrazować wynikający z uprzedniego zgłoszenia stan faktyczny. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 grudnia 2002 r., sygn. akt II SA/Ka 250/2001, zameldowanie jest jedynie czynnością rejestracyjną, mającą na celu zebranie informacji o tym, kto i gdzie zamieszkuje. Nie jest natomiast w żadnej mierze czynnikiem rodzącym uprawnienia do lokalu. Jest wręcz odwrotnie, gdyż zameldowanie jest wyłącznie skutkiem zamieszkiwania w lokalu. Organ II instancji nie znalazł zatem podstaw do zmiany bądź uchylenia zakwestionowanego rozstrzygnięcia Prezydenta Miasta, ponieważ z całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż odwołujący się utracił uprawnienia do przebywania w spornym lokalu w wyniku przeprowadzenia czynności egzekucyjnych, które wykonane zostały skutecznie przez kompetentny organ, zgodnie z sądowym tytułem wykonawczym. Stosownie do art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, tym samym organ odwoławczy ponownie rozpoznając przedmiotową sprawę zobligowany był do dokonania oceny prawnej z uwzględnieniem zapadłego orzeczenia o eksmisji. Na powyższą decyzję [...] złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. W skardze przede wszystkim przedstawił zarzuty wobec uczestniczki postępowania, której działania według skarżącego doprowadziły do bezprawnego wymeldowania go ze spornej nieruchomości. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 15 ust. 2 ustawy. W myśl tego przepisu, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z jego brzmienia wynika, że jedyną przesłanką decydującą o pozytywnym rozpatrzeniu przez organ wniosku o wymeldowanie osoby z pobytu stałego jest opuszczenie przez tę osobę miejsca pobytu stałego bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu omawianego art. 15 ust. 2 ustawy jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Innymi słowy, chodzi tu o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, Lex nr 50123). W przypadku jednak, gdy w obrocie prawnym pozostaje wyrok eksmisyjny wydany wobec zainteresowanego nieistotne jest badanie woli czy zamiaru osoby opuszczającej lokal, skoro osoba ta nie ma uprawnień do przebywania w lokalu i nie przebywa w miejscu pobytu stałego, wykonując prawomocne orzeczenie sądu. Zasadnie zatem organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych opuszczenie lokalu mieszkalnego wskutek wykonania wyroku nakazującego eksmisję jest opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, uzasadniającym wydanie decyzji o wymeldowaniu osoby eksmitowanej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2012 r., sygn. II OSK 526/11, LEX nr 1216746, z dnia 28 stycznia 2010 r. sygn. akt II OSK 195/09, LEX nr 597453 oraz z dnia 23 marca 2010r. sygn. akt II OSK 579/09, LEX nr 597705). Podkreślenia wymaga, że mieszkanie jest tylko wówczas stałym miejscem pobytu przebywającej w nim osoby, gdy stanowi dla niej wyłączne centrum życiowe. Jest to więc lokal, w którym koncentrują się jej codzienne sprawy, gdzie osoba ta przebywa, wypoczywa, prowadzi gospodarstwo domowe, a takim miejscem skarżącego z pewnością nie jest lokal, z którego został eksmitowany w dniu [...] 2013 r. Trafnie więc uznał organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, że decyzja organu pierwszej instancji odpowiada prawu. Organ pierwszej instancji prawidłowo bowiem ustalił, że skarżący opuścił miejsce pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy. Fakt, że co do zasady opuszczenie powinno być dobrowolne nie oznacza, że w każdym przypadku wymeldowaniu z pobytu stałego może podlegać tylko taka osoba, która opuściła lokal dobrowolnie. Na równi z dobrowolnością należy traktować te sytuacje, w których dotychczas zameldowany, jak w niniejszej sprawie, nie ma prawa przebywania w lokalu, w którym nastąpiło jego zameldowanie. Opuszczenie lokalu mieszkalnego wskutek wykonania wyroku nakazującego eksmisję jest niewątpliwie opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy, które uzasadnia wydanie decyzji o wymeldowaniu osoby eksmitowanej zarówno wówczas, gdy wyrok zostanie wykonany dobrowolnie przez zobowiązanego, jak i wtedy, gdy wyrok zostanie wykonany w drodze egzekucji. Skarżący nie może zgodnie z prawem dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym był zameldowany. Takie rozumienie opuszczenia lokalu jest uzasadnione tym, że prawo nie może chronić tych przypadków, które byłyby z nim sprzeczne. Taka sytuacja miałaby miejsce w niniejszej sprawie, gdyż skarżący został z lokalu wyeksmitowany na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego. Celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, ma więc ona charakter ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzenia do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania. W postępowaniu ewidencyjnym o wymeldowanie organy nie mogą badać prawidłowości orzeczenia sądu powszechnego, a także jego wykonania przez komornika. Jak zresztą wskazały organy orzekające, wyrok Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] sygn. akt [...] nakazujący skarżącemu opróżnienie, opuszczenie i wydanie uczestniczce postępowania spornego lokalu został poddany kontroli instancyjnej, a w konsekwencji Sąd Okręgowy w Ś. wyrokiem z dnia [...] 2012 r. sygn. akt [...] apelację skarżącego oddalił. Z kolei, w dniu 5 kwietnia 2013 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w W. potwierdził fakt skutecznego dokonania eksmisji skarżącego ze spornego lokalu. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy ewidencja ludności polega na rejestracji danych o miejscu pobytu oznaczonej osoby. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika zaś, że skarżący obecnie nie zamieszkuje w spornym lokalu. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego, znajdującym potwierdzenie w aktach niniejszej sprawy, przebywa on w Zakładzie Karnym w Ś. Skarga nie może zatem zostać uwzględniona, ponieważ wyniki oceny przeprowadzonego postępowania i stanowisko organów nie dają podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., tylko w razie zaistnienia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, jeżeli mogły one mieć wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W sprawie Sąd nie stwierdził takich wad i uchybień. W tym stanie rzeczy skargę jako nieuzasadnioną, na podstawie art. 151 p.p.s.a., należało oddalić, o czym orzeczono w pkt I sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).